نقش دومینوها در آموزش مفاهیم مختلف به کودکان

محمدرضا مطهرى ـ نیره پارسا

دومینو(1) (دو نیمه) قطعات مستطیل شکلى هستند که در هر قطعه, دو طرح و تصویر وجود دارد. قطعات دومینو به گونه اى با یکدیگر ارتباط دارند که کودکان با پیدا کردن ارتباط, قطعات را کنار یکدیگر مى چینند. بازى دومینو را مى توان از حدود سه سالگى با توجه به توانایى ذهنى کودک شروع کرد.

انواع دومینو
الف) دومینوى شکل:

دومینوى شکل را معمولا به وسیله تصویر حیوانات, اشیا, گیاهان یا تابلوهاى مختلف که کودک به طور روزمره با آنها سر و کار دارد تهیه مى کنند تا در حیطه تجربیات کودک باشد.
تصاویرى را که مى خواهیم با آنها دومینو را درست کنیم از وسط مى بریم, بعد دو نیمه از دو شکل متفاوت را روى یک مقواى مستطیل شکل مى چسبانیم. تعداد مقواها را 20 تا 30 عدد انتخاب مى کنیم, سپس مقوا را پهلوى هم گذاشته تا به صورت یک تابلو که اشیا یا حیوانات گوناگونى را نشان مى دهد در آید. اندازه آن را مى توان 6 * 3 یا 12 * 6 ساخت.(2)

ب) دومینوى نقطه:

در دومینوى نقطه به جاى اشکال از نقطه استفاده مى شود و تعداد کارت هاى آن 28 عدد مستطیل به ابعاد 4 * 8 سانتى مترى است که آنها را به وسیله ماژیک یا مداد خط مى کشیم تا به دو قسمت مساوى (دو مربع به ابعاد 4 * 4) تقسیم شود و به طریق زیر نقطه گذارى مى کنیم:
در مستطیل اول هر دو مربع سفید, در مستطیل دوم یک مربع سفید, یک مربع فقط یک نقطه و بعد سفید و دو نقطه تا شش.
در سرى دوم: یک و یک, یک و دو, ... یک و شش و به همین ترتیب تا عدد شش ادامه مى دهیم و آخرین کارت تهیه شده شش و شش خواهد بود.
هنگام بازى, کودک باید کارت ها را به طریقى پهلوى هم قرار دهد که دو عدد یکسان کنار هم قرار گیرند.(3)

نحوه بازى دومینو

کودکان را به گروههاى 4 ـ 7 نفرى تقسیم نموده, کارت ها را به تساوى بین آنان تقسیم مى کنیم. پس از تقسیم کارت ها, نفر اول کارت اول را در وسط میز قرار مى دهد و بازیکن بعدى هر گاه در بین کارت هایش مثل آن را داشت, کارت خود را پهلوى کارت اول قرار مى دهد و در غیر این صورت نوبت به نفر بعدى خواهد رسید. بازى به همین صورت ادامه مى یابد و برنده بازى کسى است که زودتر از همه کارت هاى خود را تمام کند. این بازى ادامه پیدا مى کند تا برندگان دیگر بازى نیز معلوم شود.
در دومینوهایى که از تصویر تشکیل شده اند مى توان در باره تصاویر با کودک صحبت کرد و از او به صورت دوستانه پرسش نمود. به طور مثال مى توان سوال کرد که کدام عکس گل یا میوه است؟ کدام شکل پروانه یا هواپیماست؟ تصویر گربه را به من نشان بده. کدام تصویر رنگ قرمز است, صداى گربه چیست؟ ماهى کجا زندگى مى کند؟ با طرح این پرسش ها دامنه لغات و رشد گویایى کودک نیز پرورش پیدا مى کند.(4)
براى شروع بازى ابتدا کلیه مستطیل ها به پشت, روى میز گذاشته مى شود, به طریقى که کودک نتواند آن را ببیند. بعد هر کودک به ترتیب یک کارت برمى دارد, نفر دومى و ... به همین نحو تا تمام کارت ها تمام شود, سپس بازى شروع مى شود.
کودک اول یک کارت را روى میز مى گذارد, فرضا او مستطیلى را گذاشته که شکل مفاهیم 2 و 5 را در روى خود دارد, نفرات بعدى باید در بین کارت هاى خود نگاه کنند و کارتى را پیدا نمایند که مجموع نقاط یک کارت 7 باشد بازى را به همین صورت ادامه مى دهیم. کودکى برنده است که زودتر از بقیه کارت هایش تمام شود.

اهداف و فواید دومینوها
پرورش و تقویت حس بینایى کودک

شناخت فرم و رنگ و دقت در جزئیات, که در آماده کردن براى یادگیرى خواندن کمک مى کند.
کودک با اشکال, رنگ ها, اعداد, حیوانات و گیاهان, گل ها, اشیا و ... آشنا مى شود.
کمک به درک تشابهات و اختلاف ها مى کند.
با طرح پرسش هاى متعدد و آشنایى به اشکال, رنگ ها و ... دامنه لغات و دانش کودک افزایش مى یابد و در تکلم مهارت بیشترى کسب مى کند.
همکارى با گروه و رعایت نوبت را در بازى 2 یا چند نفره فرا مى گیرد.
موجب پرورش و تقویت حواس و حافظه کودک مى شود.

پى نوشتها:

1ـDOMINO .
2ـ ترکمان, منوچهر, مقدم, مصطفى, بازىهاى آموزشى, ص47.
3ـ واثقى, مینو, آموزش ضمن بازى (سال سوم هنرستان), ص75.
4ـ احمدوند, محمدعلى, روان شناسى بازى, ص117, مهجور, سیامک رضا, چگونه کودکانى سرآمد داشته باشیم, ص210.