صدیقه پاکبین - طراح لباس، استاد دانشگاه
مریم یعقوبى
خانم «صدیقه پاکبین» سالهاست علاوه بر تدریس در دانشگاههاى مختلف، در سمتهاى اجرایى در خصوص هنر و طراحى لباس فعالیت مىکند و موفقیتهایى نیز در این زمینه کسب کرده است که از آنها مىتوانیم به تهیه و تدوین 12 برنامه براى دفتر امور مدارس عالى و برنامهریزى، و وزارت ارشاد که به تصویب شوراى عالى برنامهریزى رسیده است اشاره کنیم. این طرحها عبارتند از:
1- برنامه کارشناسى تکنولوژى طراحى و دوخت؛
2- برنامه کاردانى طراحى و دوخت؛
3- برنامه طراحى لباس در دوره کاردانى با چهار گرایش: طراحى بافت، طراحى چاپ، طراحى لباس کودک و سایزبندى؛
4- طراحى برنامه عروسکهاى نمایشى و غیر نمایشى؛
5- طراحى کیف و کفش؛
6- طراحى و ساخت جواهر؛
7- برنامه کارشناسى ناپیوسته طراحى و دوخت.
و دریافت بیش از بیست لوح تقدیر و جایزه از مراکز علمى، فرهنگى و هنرى از جمله: تقدیرنامه و جایزه به مناسبت مدرس نمونه کشورى از طرف وزیر آموزش و
پرورش. و تقدیرنامه و جایزه به مناسبت پژوهشگر نمونه در دانشگاههاى مختلف در سالهاى متوالى و ... اشاره کنیم. در این شماره براى آشنایى بیشتر با خانم پاکبین و فعالیتهایش با وى به گفتگو مىنشینیم.
لطفاً ضمن معرفى خانواده، از تأثیر آنها در زندگىتان بگویید.
من در یک خانواده هنردوست به دنیا آمدم. پدرم اهل موسیقى و نقاشى بود و بیشتر در منزل به کار نقاشى و طراحى فرش مىپرداخت. بنابراین کودکى من در دنیاى هنر سپرى شد و بزرگ شدن در چنین محیطى بود که مرا هم به دنیاى بزرگ هنر سوق داد و از همان سنین کم به کارهاى هنرى مىپرداختم ولى همیشه در کنار هنر به تحصیل هم اهمیت مىدادم. رفتار صحیح پدر و مادر و سایر خانواده، الگو و راهنماى زندگىام شد و آنقدر تأثیرگذار بود که رفتار و منش آنها، باعث شکوفایى و موفقیت من شد. براى همین همیشه احترام خاصى براى آنها قائلم و البته سعى داشتم در تمام مدت زندگى این احترام را به غیر از خانواده به دیگران نیز داشته باشم. فکر مىکنم که اگر خانواده با رفتارى صحیح با هم زندگى کنند و تربیت صحیح باشد، در حالتى احترام به دیگران حفظ مىشود و مشکلات اجتماعى کمترى پیش مىآید.
در دوران نوجوانى و جوانى چه مشکلاتى داشتید و چگونه با آنها برخورد مىکردید.
مشکلات در زندگى همه وجود دارد و مهم این است که بتوانیم در برابر آنها بایستیم و با حوصله و منطق آنها را از سر راه برداریم. من در دوران کودکى یعنى کلاس دوم دبستان پدرم را که از مشوقین اصلى زندگىام بود، از دست دادم. مشکل از دست دادن پدر، احساس تنهایى شدیدى در من به وجود آورد و مدتى طول کشید تا توانستم با این پیشامد روبهرو شوم. ما بچهها و مادرم با تلاش و کوشش فراوان و مبارزه با موانع زندگى توانستیم به نتیجه لازم از زندگىمان برسیم. تمامى خواهر و برادران موفق شدند به تحصیلات عالیه برسند و به نوعى به کشور خود خدمت کنند.
چطور با رشته طراحى لباس آشنا شدید، بیشتر در باره این رشته توضیح دهید.
من از ابتدا به لباسهاى محلى علاقه داشتم و هنگام مطالعه در باره رشتههاى مختلف هنرى، وقتى با این لباسهاى محلى روبهرو مىشدم، شیفته آنها مىشدم و کم کم به این رشته جلب شدم و خوشبختانه تا حدود زیادى به نتایج مورد نظرم رسیدهام.
رشته طراحى پارچه و لباس یکى از رشتههاى کاربردى است و در دنیا از جایگاه ویژهاى برخوردار است و دانشپژوهان امروز با دریایى از علوم مختلف روبهرو هستند. بنابراین تخصصگرایى و محدودساختن میدان هر دانش، مربوط به متخصصانى است که بتوانند در رشته تخصصى، خطمشى همان تخصص را ترسیم نمایند. اکثر دانشجویانى که به این رشته تمایل دارند، شناخت کافى از قبل دارند و با انگیزه و علاقه خاص این رشته را انتخاب مىنمایند. در ایران دوره آن 4 سال، در آلمان 7 سال و در ایتالیا 9 سال مىباشد. هدف از رشته طراحى لباس، تربیت نیروى انسانى متعهد است که بتواند مستقلاً نقش طراح پارچه و لباس را در جامعه ایفا نماید. با آموزش و تعلیمات در این شاخه مىتوان به تولید با کیفیت بالا، قیمت تمامشده پایین و کارآیى مناسب دست یافت که حاصل این وضعیت نیز حذف واردات خارجى و دستیابى به بازارهاى جهانى و در نهایت کسب یک بازار مشخص و وسیع در دنیا مىباشد.
از آنجایى که رشته طراحى لباس و پارچه به عنوان یک رشته و خلاقیت فکرى موجب افتخار کشور بوده و همیشه بازگوکننده خصوصیات تاریخى، اجتماعى و فرهنگى و یکى از عوامل مهم در شناساندن فرهنگ و تمدن ملل مختلف محسوب مىشود، باید سعى نمود تا از آن براى کسب اعتبار و حیثیت فرهنگى در جوامع بینالمللى استفاده شود.
در خصوص رشته طراحى لباس فعالیتهایى در زمینه تدوین اصلاح و استاندارد مهارت و آموزش داشتهاید، لطفاً در مورد آنها بیشتر توضیح دهید.
1- تهیه و تدوین استاندارد مهارت و آموزش شلواردوز، سال 77، کد بینالمللى 34/91/8؛
2- تهیه و تدوین استاندارد مهارت و آموزش کاپشندوز، سال 77، کد بینالمللى 42/91/7.
تهیه و تدوین استاندارد مهارت و آموزش نازکدوزِ زنانه، سال 76؛ راستهدوز، سال 77؛ ضخیمدوز، سال 76؛ ضخیمدوز مردانه، سال 77؛ نازکدوز مردانه، سال 77؛ بچهگانه و دخترانهدوز، سال 77؛ شلواردوز صنعتى، سال 81؛ پیراهن مردانه و شومیزهدوز صنعتى، سال 81؛ مقدمات صنعتى، سال 81؛ و تهیه و تدوین روپوش، ربدوشامبر، کت و پیژاما، سارافون، سربند و پیشبنددوز، سال 77، کد بینالمللى 47/91/7.
خانم پاکبین، لطفاً براى آشنایى بیشتر خوانندگان از تألیفات و طرحهاى پژوهشى خود نیز بگویید.
چهار کتاب دارم: «طراحى اندام»، «اصول طراحى لباس»، «طراحى الگو» و «ترجمه و تدوین سایزبندى پوشاک بانوان» را تألیف کردهام و کتاب «مولاژ و کتاب تدابیر خطى» هم در دست چاپ است.
تعدادى طرح پژوهش از جمله: لباس آتشنشانان وزارت کشور، سال 79؛ لباس بسیج دانشآموزى در ایران، سال 80؛ لباس دانشآموختگان براى وزارت علوم، سال 80؛ لباس دانشآموختگان براى دانشگاه شهید بهشتى، سال 80؛ لباس سازمان بحرانهاى شهرى، سال 81؛ و ... را انجام دادهام.
چند مقاله با عنوانهاى «اثر روانى رنگ در پوشاک کودکان» در مجله آوا؛ «دریچهاى به برنامههاى آموزشى علمى کاربردى» در فصلنامه پژوهشى، فرهنگى، هنرى جلوه هنر؛ «مرورى بر دستاوردهاى کارگاه آموزشى، سوزندوزى، بافت، تاپسترى و رنگرزى مقاوم پارچه ایران و پاکستان در مجله جلوه هنر و «علوم و تکنولوژى پوشاک و نساجى» را نیز نوشته و به چاپ رساندهام.
وضعیت رشته طراحى لباس در حال حاضر چگونه است؟
وضعیت این رشته نسبت به سابق مناسبتر است و هماکنون با تغییراتى که در برنامه داده شده، وضع مناسبتر و آینده بهترى را براى آن پیشبینى مىکنیم.
از طرفى سعى گردیده تا ارتباط بین دانشگاه و صنعت نزدیکتر شود تا دانشجویان به عنوان نیرویى متعهد و متخصص با توانایى کامل وارد بازار کار شوند و بتوانند در بخش مناسب خود به فعالیت لازم بپردازند و طراحى پارچه و لباس، راهى به سوى بازارهاى جهانى بیابد و صادرات کشور افزایش پیدا کند.
رشته دانشگاهى طراحى پارچه و لباس در حال حاضر چه مشکلاتى دارد؟
متأسفانه در حال حاضر این رشته در ایران فقط تا مقطع کارشناسى ادامه مىیابد. در حالى که بسیارى از دانشجویان مایل هستند، تحصیلات خود را بیش از این مقطع ادامه دهند پس براى ادامه تحصیل به کشورهاى دیگر مىروند و این روشن است که وقتى تحصیلات خود را در سایر کشورها در این رشته ادامه دهند دیگر نمىتوانند طراحى پارچه و لباس را با محتواى فرهنگى و سنتى کشور خودمان بیاموزند، پس در اینجا از مسئولین محترم تقاضا دارم که در زمینه برنامهریزى جهت ادامه تحصیلات دانشجویان چارهاى بیندیشند.
از طرفى آقایان بسیارى در ایران مایل هستند تا تحصیلات دانشگاهى خود را در این زمینه ادامه دهند و این در حالى است که این رشته در حال حاضر فقط مختص خانمهاست و آقایان علىرغم داشتن توانایى و استعداد خود از تحصیل در این رشته محروم هستند.
با نگاهى به طراحىهاى لباس دانشجویان، بیشتر به نظر مىرسد که این طراحىها متمایل و یا کپىبردارى از طراحىهاى خارجى است. نظر شما در این مورد چیست و چرا دانشجویان از فرهنگ رفتارى و پوششى کشور خودمان الهام نمىگیرند؟
وقتى دانشجوى طراحى پارچه و لباس وارد دانشگاه مىشود، با پیشزمینهاى نادرست شروع به کار مىکند چون او در پیش از ورود به دانشگاه، بیشتر از طراحىهاى خارجى کپى کرده و این به دلیل برتر دیدن آنها است. ولى در دانشگاه با یک سرى لباس و واحدهاى سنتى و نقوش تزئینى اصیل ایرانى روبهرو مىشود و تازه با رفتن به محیطهاى فرهنگى مرتبط و الهام از نقوش ایرانى و خلاقیتى که توسط استادان شکوفا مىشود شروعى تازه مىیابد و خود را پیدا مىکند و با ذهنیتى قوى و اصیل و ابتکارى نو، طرحهایى زیبا و مناسب با فرمهاى رفتارى و بدنى کشورمان مىآفریند.
ما در کشورمان تنوع طرح زیادى داریم. به طور مثال فقط در کرمانشاه 40 تا 50 نوع لباس متفاوت داریم. ما مىتوانیم براى دانشجویانمان این دریچهها را باز کنیم تا فکر نکنند که ما در زمینه طراحى پارچه و لباس کمبودى نسبت به سایر کشورها داریم. در حالى که کشور ما این گرایشها را از گذشتهاى بسیار دور داشته و موفقیت او در آن دوران شهره عام و خاص در جهان گشته است. در اینجا من باز هم یادآورى مىکنم که براى رشد و پیشرفت این رشته ما نیازمند همکارى فراوان صنعت و دانشگاه هستیم و مسئولین ذىربط باید این زمینه را فراهم کنند تا این رشته دوباره به جایگاه مناسب خود برسد.
لطفاً به تعدادى از فعالیتهاى علمى، اجرایى خود نیز اشاره کنید.
از فعالیتهایم مىتوانم به طراحى مجله شاهد بانوان، مسئول کمیته برنامهریزى گروه هنر دفتر امور مدارس عالى و برنامهریزى، مسئول کمیته برنامهریزى وزارت کشور، مسئول کمیته برنامهریزى وزارت کار، دبیر جلسات کار و دانش، عضو کمیته تخصصى دفتر تألیف و تحقیق وزارت آموزش و پرورش، عضو کمیته فنى مسابقات علمى در رشته طراحى و دوخت، رئیس انیستیتو طراحى لباس دانشکده شریعتى و مدیر گروه طراحى پارچه و لباس دانشکده هنر و ... اشاره کنم.
نظرتان راجع به ازدواج چیست و فعالیتهاى کارى و مسئولیتهاى منزل را چگونه در کنار هم پیش مىبرید؟
ازدواج یک مسئله بسیار جدى در زندگى است و باعث تکامل انسانى مىشود ولى یک ازدواج موفق را در ایثار، گذشت، محبت، فداکارى و در نهایت شانس مىبینم. خوشبختانه در منزل ما مشکلى وجود ندارد چون با یک برنامهریزى درست کارها پیش مىروند. همیشه تربیت فرزندانم برایم مهم بود و اگر مسئولیتهاى خارج از منزل، خدشهاى به آن وارد مىکرد از شدت آنها مىکاستم و به وظایف مادرى و همسرىام بیشتر رسیدگى مىکردم.
خانواده و روابط صحیح بین اعضاى آن چه تأثیراتى دارد؟
هدف از تربیت کردن فرد، براى زندگى کردن در اجتماع است و باید رعایت حقوق همه انسانها در آن منظور شود و همین طور رعایت انصاف و احترام در برخورد، انجام وظایف متقابل افراد نسبت به هم، همکارى و مشارکت در امور اجتماعى، تعاون در کار خیر، فداکارى، ایثار، خیرخواهى نسبت به عامه، از جمله امورى است که پایهریزى آنها در خانواده شکل مىگیرد.
یکى از شرایط لازم و ضرورى براى تربیت و رشد کودک، امنیت است. خانه باید محلى پر از صفا و صمیمیت براى طفل باشد. والدین نه تنها براى خود بلکه براى کودک هم که شده باید الگوى مهر و صفا باشند و چهره آرام زندگى را آلوده و مشوش نکنند و خلاصه اینکه خانه و خانواده به عنوان یک اصل تأثیرگذار در زندگى همواره باید از روحى متعادل و آرام در جهت انسانسازى صحیح باشد به دور از هر گونه خطا و آلودگى.
حس مشترک بین تمام زنان در دورههاى مختلف زمانى را چه چیزى مىدانید؟
زنان در ادوار مختلف تاریخ، مظلوم واقع شدهاند و حس مشترک همه زنان تلاش براى رهایى از یوغ ظلمهایى است که در طى تاریخ به آنها روا شده و رسیدن به جایگاهى که استحقاق واقعى آن را دارند.
یک جوان موفق را چه کسى مىدانید؟
جوان موفق فردى است که از تمام لحظات زندگى به خوبى استفاده کند، باخدا و باایمان باشد و به فکر پیشرفت علم و زندگى باشد. وقت خود را به بطالت نگذراند و در انتخاب دوستىهایش دقت نماید و با توجه به استعدادهایش مسیر و رشتهاى مناسب خود انتخاب کند و با علاقه و پشتکار به سوى هدفش حرکت کند تا براى اجتماع فرد مفیدى باشد. تربیت صحیح داشته باشد که بتواند الگوى مناسبى براى نسل بعد باشد؛ سختکوش، تلاشگر و متعهد در کارش باشد؛ بسیار فکر کند و از قدرت و خلاقیت نیز برخوردار باشد و مهمتر آنکه بتواند با انتخاب، هدف اصلى و کلى زندگى که همان رسیدن به کمال است کارها و فعالیتهاى دیگرش را نیز تحت حمایت آن هدف قرار دهد تا همیشه فردى مناسب و مفید براى اجتماع و اطرافیانش باشد.
از خانم پاکبین به خاطر وقتى که در اختیار مجله گذاشتند تشکر مىکنیم و براى ایشان آرزوى موفقیت بیشتر را داریم.
