عادت‏هاى غذایى و چگونگى تغییر آنها

شراره انصار

عادت‏هاى غذایى عبارت است از مجموعه‏اى از آداب و رسوم و عقاید و افکار که در نحوه استفاده از منابع غذایى قابل دسترس و تأثیرپذیر مى‏باشد. این تفاوت‏ها مى‏تواند در زمینه‏هاى طبخ، نگاهدارى مواد غذایى، انتخاب نوع غذاها و نحوه توزیع آنها در گروههاى سنى باشد.
افراد یک جامعه با توجه به عرف معمول جامعه‏شان، منابع غذایى خام را که به صورت قابل مصرف بوده به طور مناسب تغییر شکل مى‏دهند و به مصرف مى‏رسانند. عادات تغذیه‏اى ارتباط بسیار نزدیکى با شرایط خاص جغرافیایى، وضع اقتصادى، سطح فرهنگ و معتقدات مذهبى و میزان تأثیرپذیرى از فرهنگ جوامع بیگانه دارد.

در اینجا به عوامل چندى که در ایجاد عادت‏هاى غذایى مردم مؤثر هستند اشاره مى‏کنیم.

عوامل مادرزادى و ارثى‏

وضع تغذیه مادر در دوران باردارى، در رشد و نمو و سلامت طفلى که به دنیا خواهد آمد مى‏تواند مؤثر باشد. تغذیه صحیح مادر در دوران شیردهى، اطفال سالم‏تر و قوى‏ترى به وجود خواهد آورد.
همچنین مى‏دانیم که تمام صفات اجدادى از طریق ژن‏ها که در سلول‏هاى بدن قرار دارند، به فرزندان منتقل مى‏شود.

عوامل فیزیولوژیک‏

در سنین و شرایط مختلف، احتیاجات فیزیولوژیک عامل مؤثرى در تمایلات خاص غذایى انسان محسوب مى‏شود. به طور مثال به افراد سالمندى مى‏توان اشاره نمود که اغلب به دلیل نداشتن دندان، بیشتر به غذاهاى آبکى و نرم تمایل پیدا مى‏کنند.

عوامل محیطى و اکتسابى‏

در عادت‏هاى غذایى کودکان عوامل متعددى از جمله غریزه و ارث دخالت دارند لیکن مى‏توان به طور اکتسابى نیز عاداتى را در اطفال ایجاد کرد؛ مثلاً مصرف مداوم بعضى از غذاها سبب مى‏شود که کودک نسبت به آن غذاها تمایل بیشترى پیدا کند. در صورتى که در بدو امر آن غذاها را نمى‏پسندیده ولى به تدریج به آن علاقه‏مند مى‏گردد و به عبارتى مى‏توان میل کودکان را به غذاهایى که براى آنها مفید هستند برانگیخته و یا بالعکس موجبات بى‏میلى آنها را نسبت به غذاهایى که برایش مضر هستند، فراهم سازیم.

عوامل اقتصادى‏

شرایط و امکانات اقتصادى افراد در هر جامعه‏اى مى‏تواند تأثیر بسیار مهمى در نحوه و نوع تغذیه داشته باشد. کسانى که از درآمد بهترى برخوردارند امکان بیشترى براى انتخاب غذاهاى مناسب‏تر دارند که این امر در عادت‏هاى غذایى آنها دخالت مى‏نماید.

عوامل جغرافیایى و طبیعى‏

بعضى از عادت‏هاى غذایى ناشى از محیط جغرافیایى و طبیعى است. مثلاً در ایران در مناطق مختلف، عادات متفاوتى بین مردم وجود دارد. مثلاً در گیلان و مازندران غذاى اصلى مردم را برنج تشکیل مى‏دهد. در جنوب ایران، عده‏اى خرما مى‏خورند و غیره. بنابراین عادت‏هاى غذایى با شرایط و محیط جغرافیایى نیز مطابقت دارد.

تغییر عادت‏هاى غذایى‏

ما وابسته به عادت‏ها هستیم و عادت‏هاى غذایى یکى از اصلى‏ترین و دوست‏داشتنى‏ترین عادت‏هاى ماست. زمانى که کودکان به مدرسه مى‏روند، گرایش شدیدى به خوردن غذاهایى دارند که به آنها عادت کرده‏اند و هر نوع فشارى براى دگرگون کردن این عادت، آنان را سخت ناخشنود و عصبى مى‏کند.
در این سن، مایل به هیچ دگرگونى هر چند اندک در برنامه خوراکى خود نیستند. هنگامى که سلیقه ما شکل گرفت در برابر دگرگونى پایدارى مى‏کند و تنها عادت غذایى نیست که از دگرگونى سرپیچى مى‏کند، بلکه هر عادت دیگر نیز در برابر دگرگونى‏ها پایدارى مى‏کند.
خوشبختانه دگرگونى عادت‏هاى غذایى، از آسان‏ترین نوع دگرگونى‏هاست. هنگامى که عادتى را دگرگون مى‏کنیم، گاه گرایشى فراوان در برگشت به عادت گذشته در ما پدید مى‏آید. به طور نمونه، شاید به دور انداختن فرآورده‏هاى حیوانى و انتخاب رژیم غذایى تازه براى چند روز اول در ما احساس محرومیت ایجاد کند چرا که کنار گذاشتن هر گونه عادت نیاز به یک دوره هماهنگى با شرایط تازه دارد. بیشتر افراد بین 3 هفته تا 2 ماه زمان لازم دارند تا به رژیم تازه غذایى عادت کنند.
دگرگونى در عادت غذایى، به طور موقت براى دستگاه گوارش مشکل‏آفرین مى‏شود اما زمان این دشوارى بسیار کوتاه است.
از هم‏اکنون باید نیاز به دست کشیدن از عادت پیشین و نادرست را در خود احساس کنیم. باید در عادت‏هاى غذایى ناسالم گذشته که سبب چاقى ما مى‏شد، دگرگونى اساسى ایجاد کنیم.

عادت‏هاى پیشین ما را در خطر بیشتر بیمارى‏هاى قلبى و سرطان قرار داده و زندگى ما را کوتاه‏تر ساخته است.
براى آغاز دگرگونى‏ها، لازم است با جایگزینى فرآورده‏هاى حیوانى با حبوبات، غلات و سویا، انواع آشپزى را آزمایش کنید. از مجموعه غذاها مى‏توانید هر نوع غذا با هر ترکیب و دستورى که با سلیقه‏تان هماهنگى بیشترى داشته باشد، درست کنید تا به فهرست غذاهاى سودبخش شما افزوده شود.
کاهش مصرف نمک، آسان است، تغییر ذائقه امرى اکتسابى است و خیلى زود مى‏توان به غذاى کم‏نمک عادت کرد.
در رژیم غذایى روزمره میوه و سبزى را فراموش نکنید چرا که اگر این مواد مفید، اندک باشد به دلیل افزایش رادیکال‏هاى آزاد، خطر ابتلا به بیمارى‏هاى قلبى افزایش مى‏یابد.
مصرف غذاهایى را که چربى زیاد دارند بخصوص چربى اشباع شده را کم کنید.
و در پایان بدانید که:
انتخاب صحیح غذاها، به ما نیروى عظیمى مى‏بخشد.