شِوید، گیاهی است یک ساله یا دوساله که گاهی بلندی آن به یک متر نیز می‌رسد. ریشه‌ی آن راست و مخروطی‌شکل و سفید است. این گیاه، بومی جنوب غربی و آسیا و آسیای میانه است و امروزه در بیش‌تر نقاط، از جمله بخش‌های جنوب اروپا، ایران، مصر، آمریکا و چین کاشته می‌شود. شهرستان اقلید بزرگ‌ترین تولیدکننده‌ی شوید در ایران است.

از برگ‌ها، بذر و اسانس شوید استفاده‌های زیادی می‌شود. برگ‌های شوید، اسانس بسیار معطر و قوی‌ای دارد که از آن در تهیه‌ی سوپ، خیارشور و ترشی‌ها استفاده می‌شود. اسانس شوید، ضدمیکروب و در کاهش چربی خون بسیار مؤثر است. بذر شوید، دارای اثرهای درمانی شبیه رازیانه و زیره‌ی سیاه است. بذر آن نیرودهنده، تقویت‌کننده‌ی معده، هضم‌کننده‌ی غذا، مدر، ضدتشنج، رفع‌کننده‌ی استفراغ و آرام‌کننده است.

یکی از موارد مصرف متداول این گیاه، استفاده از برگ‌های آن به‌صورت تازه و خشک‌شده به‌عنوان چاشنی و برای معطر ساختن غذاها است.

شوید از نظر طبیعت، گرم و خشک است.‌ به‌همین ‌دلیل، گرم‌مزاجان باید آن را با آب‌‌لیمو، سکنجبین، آب‌غوره و ترشی‌ها بخورند و سردمزاجان باید آن را با دارچین و عسل بخورند. به‌طور سنتی از شوید برای افزایش ترشح شیر و درمان قولنج نوزادان، سرفه، دردمعده، بواسیر، بی‌خوابی، یرقان، اسکوربوت، زخم‌ها و به‌عنوان بادشکن استفاده می‌کرده‌اند.

آنزیم گلوتاتیون، موجب پیوستن مولکول آنتی‌اکسیدان گلوتاتیون به مولکول‌های اکسید شده می‌شود و بدین‌ترتیب، بدن را از آسیب رادیکال‌های آزاد حفظ می‌کند.

فعالیت روغن‌های فرّار موجود در شوید، مانند جعفری، انواع خاصی از مواد سرطان‌زا مانند بنزوپیرن را که در دود سیگار، دود زغال چوب و دود ناشی از سوختن آشغال‌ها وجود دارد، خنثی می‌کند.

اسانس (روغن‌های فرّار) میوه‌ی شوید، دارای اثرهای ضدباکتریایی است. شوید از این لحاظ، مانند سیر عمل می‌کند.

شوید، منبع بسیار خوبی از کلسیم است. کلسیم برای جلوگیری از کاهش تراکم استخوانی که بعد از یائسگی و یا در برخی شرایط خاص، مانند آرتریت روماتوئید اتفاق می‌افتد، بسیار سودمند است. علاوه بر کلسیم، شوید منبع خوبی از فیبر و املاحی چون منیزیم، آهن و منگنز است. برگ شوید سرشار از بتاکاروتن، پتاسیم و آهن است.

تخم شوید به‌طور سنتی برای تسکین و آرام‌بخشی معده بعد از وعده‌های غذایی استفاده می‌شود. جانشین برگ شوید، تخم شوید و روغن شوید است. برای این کار، عصاره‌ی برگ تازه‌ی شوید را با روغن زیتون به‌نسبت مساوی مخلوط کرده و با شعله‌ی ملایم می‌‌‌جوشانند تا آب آن تمام شود، ولی باید مراقب بود تا نسوزد. یا برگ تازه‌ی آن را در روغن زیتون، پرورده می‌کنند که خوب پرورده شود. این روغن، برای درد مفاصل و اعصاب و نرم‌کردن سفتی‌ها بسیار مؤثر است.

تخم شوید، به‌عنوان ادویه و چاشنی در غذاها به‌کار برده می‌شود. تخم شوید از برگ آن گرم‌تر و خشک‌تر است. دم کرده‌ی تخم شوید برای تسکین درد معده، رفع دل‌پیچه‌ی اطفال، و برای ازدیاد شیر مادران و بی‌خوابی اثرهای مفیدی دارد. از شوید برای آرامش اعصاب و برای کاهش ورم و درد و متوقف‌کردن سکسکه‌ استفاده می‌شود.

برای کسانی که کم‌اشتها و لاغر هستند، تخم شوید داروی خوبی است؛ چون اشتها را زیاد کرده، معده را قوی می‌کند. تخم شوید، برای بی‌خوابی و ضدگاز معده نیز به‌کار می‌رود و به‌طور معجزه‌آسایی شیر خانم‌های شیرده را زیاد می‌کند.

در مورد بیمارانی که مبتلا به استفراغ شدید هستند و هیچ غذایی، حتی آب را نمی‌توانند در معده‌ی خود نگه‌دارند، بهترین درمان، شوید است. این نوع بیماران، باید دم‌کرده‌ی شوید را آهسته‌آهسته بنوشند. در چین، حتی شوید را برای کمردردهایی که به‌علت گرفتگی عضلانی باشد به‌کار می‌برند. برای باد فتق نیز از تخم شوید استفاده می‌شود.

خواص شوید

پایین‌آورنده‌ی چربی خون: باعث کاهش کلسترول تام،کاهش LDL ، افزایش HDL و کاهش تری‌گلیسرید TG می‌شود.

سوءهاضمه و نفخ: دفع باد را از روده تسهیل می‌کند و لذا نفخ را کاهش می‌دهد. با شل‌کردن عضله‌ی معده، نفخ را برطرف می‌کند.

محرک ترمیم سلول‌های کبدی: موجب افزایش بازسازی سلول‌های آسیب‌دیده‌ی کبدی می‌شود.

افزایش ترشح شیر: موجب افزایش ترشح شیر در خانم‌ها می‌شود.

اشتهاآور: با افزایش ترشح صفرا و جلوگیری از تجمع باد در روده، منجر به افزایش اشتها می‌شود.

کاهش چربی خون: مصرف متناوب شوید، موجب جلوگیری از افزایش چربی خون می‌شود.

- فلاوانویید و ویتامینB کمپلکس موجود در آن به‌طور طبیعی ترشح برخی آنزیم‌ها و هورمون‌ها را فعال می‌کند که این امر تأثیر آرام‌بخشی و خواب‌آوری دارد.

- فلاوانویید موجود در شوید، خاصیت باکتریایی دارد و با از بین بردن عفونت‌های میکروبی، اسهال را درمان می‌کند.

- به‌علت دارا بودن خاصیت ضدعفونی‌کننده‌گی، برای حفظ غذا از آن استفاده می‌شود.

- مانع از بروز یبوست می‌شود و قولنج را در کودکان از بین می‌برد.

- به‌طور طبیعی تنظیم‌کننده‌ی انسولین به‌حساب می‌آید.

- ناراحتی‌های مربوط به قاعدگی را برطرف می‌کند.

- برای درمان ناراحتی‌های تنفسی مؤثر است.

- آنتی‌اکسیدان موجود در آن با سرطان مقابله می‌کند.

شویدپلو با ماهی

برنج را آبکش کنید. شویدها را با استفاده از خردکن و یا با چاقو، ریز خرد کنید و چند دقیقه تفت دهید تا تغییر رنگ ندهد. ته قابلمه مقداری روغن بریزید و چند حلقه سیب‌زمینی بگذارید. بعد لایه‌لایه برنج آبکش شده و شویدهای تفت‌خورده را روی آن بریزید و مخلوط کنید، سیرها را هم خرد کنید و لابه‌لای برنج بریزید .

حرارت زیر قابلمه را زیاد کنید تا برنج شروع به بخار کردن کند. بعد نصف لیوان آب و مقدار کمی نمک را مخلوط کنید و روی برنج بدهید. مقداری کره نیز تکه‌تکه کنید و روی برنج قرار دهید، حرارت را کم کنید و دم‌کنی را بگذارید تا برنج دم بکشد . ماهی‌ها را فیله کنید و کمی زردچوبه، نمک و فلفل بزنید. سپس در روغن سرخ کنید یا کباب کنید. شویدپلو را پس از پخت بکشید و به همراه ماهی و لیموترش تازه سرو کنید .

سالاد برنج با لیمو، شوید و پیاز قرمز

یک سالاد مفید با برنج و سبزی‌های تازه، که ایده‌آل است برای گیاه‌خواران و افرادی که دوست دارند یک غذای ساده میل کنند.

برنج را آبکش ‌کنید. پیاز و سرکه را با هم مخلوط ‌کنید و بگذارید چند دقیقه بماند. بعد، پیاز را آبکش کنید و سرکه‌ی آن را دور بریزید. آب‌لیمو، روغن، سیر، نمک و فلفل را با هم‌زن مخلوط ‌کنید. مخلوط آب‌لیمو را به‌آرامی روی برنج داغ بریزید. پیاز را که نگه داشته بودید، به‌همراه شوید و رنده‌ی پوست لیموترش به‌آن اضافه کنید و هم بزنید تا مخلوط شود.

شویدپلو با میگو

برنج را پخته و صاف ‌کنید و کنار بگذارید. پیاز را تفت دهید و به آن زردچوبه اضافه کنید. میگو را پس از پاک‌کردن و شستن در مقداری نمک و زردچوبه، کمی تفت ‌دهید و کنار بگذارید. بعد، شوید را شسته و خرد ‌کنید و مقداری تفت دهید. بعد تمام مواد را مخلوط کرده و با فلفل سیاه و یا قرمز، خوب به‌هم بزنید. بعد برنج را در قابلمه ریخته و لابه‌لای آن از مواد بریزید و مقداری آب و روغن روی آن داده و بگذارید دم بکشد.

شوید خولی، غذای گیلانی

ابتدا گوشت مرغ را با یک عدد پیاز که خلالی خرد شده، سرخ کرده و وقتی که پیاز طلایی شد، شوید خرد‌شده را نیز در تابه ریخته و با مواد تفت ‌دهید. پس از این که سبزی کاملاً نرم شد، تخم‌مرغ‌ها را در یک ظرف به‌حدی بزنید تا سفیده و زرده باهم مخلوط و یک‌رنگ شوند. سپس تخم‌مرغ‌ها را روی مواد در حال سرخ‌شدن، ریخته و وقتی که تخم‌مرغ‌ها کمی بسته شدند، آلوچه‌ی خشک شسته را (بدون این‌که از قبل خیسانده باشید) در مخلوط ریخته و با بقیه‌ی مواد سرخ ‌کنید. پس از پنج دقیقه مواد را به‌همراه دو لیوان آب‌جوش در قابلمه ریخته و زمانی که مرغ پخته شد، نمک، فلفل و زردچوبه را به غذا اضافه ‌کنید.

پیراشکی شوید و پنیر

قارج را نگینی خرد کرده، روی حرارت زیاد، با کمی روغن و زردچوبه تفت دهید. بعد پیاز داغ، فلفل‌دلمه‌ای تفت داده شده، شوید خرد شده، نمک و فلفل سیاه را اضافه کنید و از روی حرارت بردارید. خمیر پیراشکی را باز کرده، یک تا دو قاشق از مواد را برداشته و در وسط خمیر قرارداده و یک تکه پنیر خامه‌ای هم روی آن گذاشته، دوطرف خمیر را روی هم قراردهید و با فشار چنگال دو لایه را به‌هم بچسبانید و در روغن سرخ کنید.

منابع:

Wikipedia.org

iransalamat.com

hamshahrionline.ir