آمار

تعداد نشریات54
تعداد شماره‌ها2,651
تعداد مقالات37,484
تعداد مشاهده مقاله19,332,625
تعداد دریافت فایل اصل مقاله8,862,114
ابراهیم نتاج, محمد. (1404). تکلیف حیوانات از منظر قرآن کریم با تکیه بر آیات مربوط به حیوانات. اسلام و مطالعات اجتماعی, 6(3), 102-130. doi: 10.22081/jqss.2025.69658.1321
محمد ابراهیم نتاج. "تکلیف حیوانات از منظر قرآن کریم با تکیه بر آیات مربوط به حیوانات". اسلام و مطالعات اجتماعی, 6, 3, 1404, 102-130. doi: 10.22081/jqss.2025.69658.1321
ابراهیم نتاج, محمد. (1404). 'تکلیف حیوانات از منظر قرآن کریم با تکیه بر آیات مربوط به حیوانات', اسلام و مطالعات اجتماعی, 6(3), pp. 102-130. doi: 10.22081/jqss.2025.69658.1321
ابراهیم نتاج, محمد. تکلیف حیوانات از منظر قرآن کریم با تکیه بر آیات مربوط به حیوانات. اسلام و مطالعات اجتماعی, 1404; 6(3): 102-130. doi: 10.22081/jqss.2025.69658.1321

تکلیف حیوانات از منظر قرآن کریم با تکیه بر آیات مربوط به حیوانات

مطالعات علوم قرآن
دوره 6، شماره 3 - شماره پیاپی 21، مهر 1403، صفحه 102-130    اصل مقاله (1.97 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jqss.2025.69658.1321
نویسنده
محمد ابراهیم نتاج*
عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور ایران، تهران
تاریخ دریافت: 16 مرداد 1403،  تاریخ بازنگری: 08 مهر 1403،  تاریخ پذیرش: 28 اسفند 1403 
چکیده
مکلف‌بودن حیوانات از مباحثی است که نیازمند تحقیق و بررسی دقیق مقدمات علمی، آیات و روایات مربوط به آن است. چنین پژوهشی ما را در فهم بهتر و معرفت عمیق‌تر به روایات و آیات حشر و نیز آیات و احادیث مربوط به اراده، اختیار و تسبیح حیوانات کمک می‌کند؛ بنابراین پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی، با نگاه تفسیری برخی مفسرین شاخص، درصدد بررسی و تحلیل این پرسش است که آیا حیوانات دارای تکلیف هستند؟ باتوجه به اینکه حیوانات براساس برخی آیات قرآنی دارای آگاهی، شعور، اراده، اختیار، تسبیح و حشر هستند و این امور محدود به سعه وجودی آنهاست و براساس آیات کریمه، پرندگان، حشرات و حیوانات در رتبه وجودی خود از این ویژگی‌ها برخوردارند، به نظر می‌رسد این موجودات باتوجه به ویژگی‌های فوق باید در حیات دنیوی خود دارای تکالیف باشند؛ زیرا همه شرایط و اوصاف برای تکلیف داشتن در آنها وجود دارد، گرچه بی‌تردید این شرایط و اوصاف نسبت به انسان در سطح پایین‌تری قرار دارد
کلیدواژه‌ها
تکلیف؛ حشر؛ آیات حشر؛ تکلیف حیوانات؛ حشر حیوانات
عنوان مقاله [English]
The Accountability of Animals from the Perspective of the Holy Quran: Focusing on Verses Related to Animals
نویسندگان [English]
mohamad ebrahim nattaj
Member of the Faculty of Payam Noor University of Iran, Tehran
چکیده [English]
The accountability of animals is a topic that requires thorough investigation into its scientific foundations, as well as relevant Quranic verses and narrations. Such research enhances our understanding and deeper knowledge of narrations and verses concerning resurrection, as well as verses and hadiths related to the will, choice, and glorification of animals. Therefore, this study, employing a descriptive-analytical approach and referencing the interpretative perspectives of prominent exegetes, seeks to examine whether animals are accountable for their actions. Given that, according to certain Quranic verses, animals possess awareness, perception, will, choice, glorification, and resurrection—albeit within the limits of their existential capacity—and that birds, insects, and other creatures enjoy these attributes within their own existential ranks, it seems that animals should bear certain responsibilities in their worldly lives. This is because all the conditions and attributes necessary for accountability exist within them, albeit at a lower level compared to human beings.
کلیدواژه‌ها [English]
Accountability, Resurrection, Resurrection Verses, Animal Accountability, Animal Resurrection
مراجع
* قرآن کریم.

  1. آلوسى، محمود بن عبدالله. (1415ق)‏.روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی (ج15‏، محقق: علی عبدالبارى عطیه). بیروت: دار الکتب العلمیة.
  2. ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمد بن علی. (1413ق).من لایحضره الفقیه‏ (ج2، چاپ دوم، محقق: علی‌اکبر غفاری). قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  3. ابن بابویه، محمد بن علی. (1378ق). عیون اخبار الرضا (ج2). تهران: نشر دانش.
  4. ابن جوزی، ابوالفرج عبدالرحمن. (۱۴۰۷ق). زادالمسیر (ج۴). بیروت: المکتب الاسلامی.
  5. ابن عربی، محی‌الدین. (1362). فتوحات مکیة (ج1). قاهره: [بی‌نا].
  6. ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب(ج4، 9، 11). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  7. اسدی رکابدارکلایی، ام البنین؛ کریمی‌نیا، محمدمهدی؛ انصاری مقدم، مجتبی؛ محمدرضایی، غلامرضا. (1400). بررسی تطبیقی هوشمندی نظام طبیعت از منظر علامه طباطبایی و آیت الله مصباح یزدی. پژوهش و مطالعات علوم اسلامی. سال سوم، شماره 32، صص ۷۶ – ۶۴.
  8. انصاری، محمدعلی. (۱۴۱۵ق)، الموسوعه الفقهیه(ج13). قم: مجمع الفکر الاسلامی.
  9. برقى، احمد بن محمد بن خالد. (1371ق). ‌‌المحاسن (ج1، چاپ دوم، تصحیح: جلال‌الدین محدث). قم: دار الکتب الإسلامیة.
  10. جزایری، سیدنعمت‌الله. (1423ق). نور المبین فی قصص الانبیاء و المرسلین (الطبعه الثانیه). قم: دارالکتب.
  11. جوادی آملی، عبداالله. (1385). حق و تکلیف در اسلام (چاپ دوم). قم: نشر اسراء.
  12. جوادی آملی، عبدالله. (1391).تسنیم (ج25، چاپ دوم). قم: مرکز نشر إسراء.
  13. حسینی تهرانی، سیدمحمدحسین. (1423ق).معادشناسی (ج9). مشهد: نور ملکوت قرآن.
  14. حکیم، سیدمحمدتقی. (1431ق). الاصول العامة للفقه المقارن. تهران: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیة.
  15. حلبی، ابوالصلاح. (۱۴۰۳ق). الکافی فی الفقه (به کوشش: رضا استادی). اصفهان: مکتبة امیرالمؤمنین.
  16. حلی، ابومنصور جمال‌الدین. (۱۴۱۹ق). کشف المراد (ج۱، به کوشش: حسن حسن‌زاده آملی). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  17. دروشر، ویتوس. (1380). جانوران چگونه می‌بینند، می‌شنوند و حس می‌کنند (مترجم: بهروز بیضایی). تهران: انتشارات قدیانی.
  18. دغیم، سمیع. (۱۹۹۸م). موسوعة مصطلحات علم الکلام الاسلامی (ج۱). قم: ناشرون.
  19. راغب اصفهانی، حسین. (1412ق).مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دار القلم.
  20. زحیلی، وهبه بن مصطفی. (1418ق). التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه و المنهج (ج17). بیروت: دارالفکر المعاصر.
  21. زمانی، آذر؛ بصیری، حمیدرضا. (1394). ادراک توحیدی حیوانات در قرآن کریم. تفسیرپژوهی اثری، 3(3)، صص 111-83.
  22. زمخشری، محمود. (1416ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التاویل (ج3). بیروت: مکتب الاعلام الاسلامی.
  23. سبحانی، جعفر. ( 1383).منشور جاوید (ج1). قم: مؤسسه امام صادق×.
  24. شجاری، مرتضی. (1383). ماهیت انسان از دیدگاه ملاصدرا و ابن عربی، تبریز: نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ش191، ص 75.
  25. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1360).الشواهد الربوبیة فی المنهج السلوکیة (چاپ دوم، با تصحیح و تعلیق: جلال الدین آشتیانی). مشهد: المرکز الجامعی للنشر.
  26. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1981م).الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة(ج6، چاپ سوم، با حاشیه: علامه طباطبایی). بیروت: دار إحیاء التراث.
  27. طالقانى، سیدمحمود. (1362).پرتوى از قرآن (ج3، چاپ چهارم). تهران: شرکت سهامى انتشار.
  28. طاهری‌نیا، باقر؛ نظری، علی؛ بخشی، مریم. (1398). تکلم و گفت‌وگوی حیوانات در قرآن کریم. لسان مبین. دوره2،شماره1، صص 179-.196
  29. طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1374). المیزان (ج19، مترجم: محمدباقر موسوی همدانی). قم: دفتر انتشارات.
  30. طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1417ق).المیزان فی تفسیر القرآن (ج7، 13، 17، چاپ پنجم). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  31. طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن (ج4). قم: انتشارات ناصر خسرو.
  32. طبری، محمد بن جریر. (1412ق). جامع البیان فى تفسیر القرآن (ج۲، 30). بیروت: دار المعرفة.
  33. طوسى (شیخ طوسی)، محمد بن حسن. ‏(1411ق).مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد (ج2). بیروت: مؤسسة فقه الشیعة.
  34. عظیمی شندآبادی مقدم، علی. (1388). شعور موجودات در قرآن و روایات. دانشکده علوم حدیث پایان نامه(کارشناسی ارشد).
  35. فخر رازی، محمد بن عمر. (1420ق). ‌‌التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب) (ج31، چاپ سوم). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  36. فیض کاشانى، محمد. ‏(1415ق).تفسیر الصافی(ج5، چاپ دوم). تهران: مکتبة الصدر.
  37. قرشى، سیدعلى اکبر. (1371). قاموس قرآن‏(ج2). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  38. قرطبی، محمد بن یعقوب. (1364). الجامع الاحکام القرآن (ج14). تهران: انتشارات ناصر خسرو.
  39. قطب راوندی، سعد بن هبه الله. (1409ق). ‌‌الخرائج والحرائج (ج1). قم: موسسه الامام المهدی.
  40. کفعمی، ابراهیم بن على عاملى. (1418ق).البلد الأمین و الدرع الحصین. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
  41. کلینی، محمد بن یعقوب. (1411ق). الکافی (ج5). بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
  42. مازندرانی، محمدصالح. (1382ق). شرح الکافی ، الاصول و الروضة (ج7). تهران: المکتبه الاسلامیه:
  43. مصباح یزدی، محمدتقی. (1381).آموزش عقائد (ج1). تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل سازمان تبلیغات اسلامی
  44. مصباح یزدی، محمدتقی. (1401).آموزش فلسفه(ج2، چاپ هشتم). قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
  45. مطهری، مرتضی. (بی‌تا). مجموعه آثار استاد (ج27). تهران: انتشارات صدار.
  46. مفید، محمد بن محمد بن نعمان. (1413ق/ الف).النکت الاعتقادیة. قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
  47. مفید، محمد بن محمد بن نعمان. (1413ق/ ب).أوائل المقالات فی المذاهب و المختارات‏. قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
  48. مقداد بن عبدالله اسدی سیوری حلی (فاضل مقداد). (1422ق). ‌‌اللوامع الإلهیة فی المباحث الکلامیة (چاپ دوم، محقق: محمد علی قاضی طباطبایی). قم: دفتر تبلیغات اسلامى.
  49. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1371).تفسیر نمونه(ج5، 15، چاپ دهم). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 502
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 222


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب