آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,583 |
| تعداد مقالات | 36,684 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,097,735 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,780,024 |
نقد نظریهٔ فیلسوفان غرب در ناسازگاری اصل اختیار و علیت | ||
| نقد و نظر | ||
| دوره 30، شماره 120، دی 1404، صفحه 7-33 اصل مقاله (1.33 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jpt.2025.71855.2234 | ||
| نویسنده | ||
| جواد حاجی پور* | ||
| استادیار،گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی دزفول، دزفول، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 21 اردیبهشت 1404، تاریخ بازنگری: 18 خرداد 1404، تاریخ پذیرش: 21 خرداد 1404 | ||
| چکیده | ||
| رابطهٔ میان اصل «اختیار» و «علیت» از دیرباز مورد پرسش و کاوش متفکران و فیلسوفان بوده است. در واکاوی دو اصل بنیادین «اختیار» و «علیت»، سنت فلسفی غرب مسیری دوگانه را پیموده است: گروهی به همسازی میان این دو اصل معتقد شدهاند، و دستهای دیگر ناسازگاری بنیادین میان آنها را پذیرفتهاند. ناسازگاریگرایان نیز دو بخش شدهاند: عدهای بر اولویت و اصالت اختیار تأکید ورزیدهاند و گروهی دیگر جبرگرایی را مبنا قرار دادهاند. اختیارگروان ادلهای همانند ایدهٔ «علیت ـ فاعلی» توسط رودریک چزوم، نظریهٔ «خودتعیینی» از سوی رابرت کین، و «اصل عدم قطعیت» هایزنبرگ را عرضه کردهاند. در مقابل، ناهمسازان جبرگرا به دلایلی مانند «استدلال پیامد» پیتر ونان واگن، آزمایش «فرایند مغزی ناآگاه» بنیامین لیبت، و آزمایش «چالش شهود متعارف» نیکولز متوسل شدند. در این میان، نیکولز با آزمایش چالش شهود متعارف به نتایجی مختلف دست یافت؛ در پارهای از دادهها نتایج دترمینیستی، و در پارهای دیگر، نتایج حاکی از اختیارگروی گرفت. در این پژوهش، به گمان نگارنده، نقدهایی به نظریۀ ناسازگارگرایان اختیارگرا و جبرگرا وارد است، ازجمله تأملورزی و ارادۀ انسان را در عداد قوانین طبیعت دانستن، شهودی دانستن جایگاه ممتاز انسان در هستی و به استخدام درآوردن طبیعت، معلول و از توابع اختیار دانستن وراثت و محیط، عجز از پاسخ به اشکال تصادف و فعل گزاف، قابل جمع نبودن تلقی علیت ذاتی فاعل نسبت به فعل و نامتعین و نامعلل دانستن فعل، تحقق فعل و ارادۀ نامتعین با وجود جبر مکانیکی، اشکال عدم جمع نامتعین دانستن فعل و اصل امکانهای بدیل و عدم توافق نظر در دانشهای نوپدیدی مثل نظریۀ کوانتوم و عملکرد مغز و عصبشناسی.پژوهش حاضر می کوشد بر اساس استدلال های فلسفی و پاره ای داده های علمی به طور کاربردی زوایای مختلف این مبحث را بکاود و بر افتاب افکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ناهمسازی؛ دترمینیسم؛ اختیار؛ اراده؛ تعینیافتگی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Critique of Western Philosophers' Theory on the Incompatibility of the Principle of Free Will and Causality | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Javad Hajipour | ||
| ssistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Medicine, Dezful University of Medical Sciences, Dezful, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The relationship between the principles of "free will" and "causality" has long been a subject of inquiry and exploration by thinkers and philosophers. In analyzing these two foundational principles, the Western philosophical tradition has followed a dual path: one group has believed in the compatibility between the two principles, while another has accepted a fundamental incompatibility between them. Incompatibilists are further divided into two sections: some have emphasized the priority and originality of free will, and others have based their view on determinism. Advocates of free will have presented arguments such as the idea of "agent-causation" by Roderick Chisholm, the theory of "self-determination" by Robert Kane, and Heisenberg's "Uncertainty Principle." Conversely, determinist incompatibilists have resorted to reasons like Peter van Inwagen's "Consequence Argument," Benjamin Libet's experiment on the "unconscious cerebral process," and Nichols' "Challenge to the Common Intuition" experiment. In this context, Nichols, with the Challenge to the Common Intuition experiment, reached varying results; in some data, the results were deterministic, and in others, the results suggested libertarianism (free will).In this research, in the author's opinion, there are criticisms of the theories of both libertarian and determinist incompatibilists, including: considering human reflection and will as natural laws; regarding the distinct status of humans in existence and the subjugation of nature as intuitive; treating heredity and environment as effects and subsidiaries of free will; failure to answer the objection of randomness and capricious action; the incompatibility of interpreting the agent's inherent causality with respect to the action while deeming the action undetermined and uncaused; the realization of undetermined action and will despite mechanical determinism; the objection regarding the non-conjunction of deeming the action undetermined and the principle of alternative possibilities; and the lack of consensus in emerging sciences such as Quantum Theory and the function of the brain and neuroscience. The present research attempts to practically explore and illuminate the various facets of this discussion based on philosophical arguments and some scientific data. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Incompatibility, Determinism, Free Will, Will, Determinate (Determinedness) | ||
| مراجع | ||
|
اراکی، محسن. (1392). آزادی و علیت در فلسفه اسلامی و مغرب زمین. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه.
باربور، یان. (۱۳۸۸). علم و دین؛ تاریخ و گفتوگو (مترجم: بهاءالدین خرمشاهی). تهران: نشر مؤسسهٔ انتشارات علمی و فرهنگی.
جوادی ابهر، احسان. (1389). آزادانگاری و ارادۀ آزاد. پژوهشهای فلسفی، (18)، صص 79‑91.
دانش، جواد. (1396). ارزیابی رهیافت فرانکفورت در برابر استدلال غیرمستقیم پیامد پژوهشنامۀ فلسفۀ دین (نامۀ حکمت)، 15(1)، صص55-76.
https://doi.org/10.30497/prr.2017.1965
طباطبایی، محمدحسین. (1390). اصول فلسفه و روش رئالیسم (پاورقی مرتضی مطهری). قم: صدرا.
علیزاده، بهرام. (1389). دیدگاههای معاصر دربارۀ ارادۀ آزاد. نقد و نظر، 15(57)، صص 149‑188.
علیزاده ممقانی، رضا. (1386). نگرشی انتقادی بر اصل موجبیت علّی در فیزیک کلاسیک و فلسفه اسلامی، ذهن، 8(30)، صص 27‑42.
کاپلستون، فردریک. (1386). تاریخ فلسفه (مترجم: غلامرضا اعوانی، ج4). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
کاپلستون، فردریک. (1386). تاریخ فلسفه (مترجم: جلالالدین اعلم، ج5). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
کاپلستوتن، فردریک. (1386). تاریخ فلسفه (مترجمان: اسماعیل سعادت و منوچهر بزرگمهر، ج6). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
کارناپ، رودلف. (1393). مقدمهای بر فلسفه علم (مترجم: یوسف عفیفی). تهران: نیلوفر.
کانت، ایمانوئل. (1369). بنیاد مابعدالطبیعه اخلاق (مترجمان: حمید عنایت و علی قیصری). تهران: انتشارات خوارزمی.
کوربین، جرج؛ راسل، رابرت. (1384). علم و الاهیات (مترجم: همایون همتی). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
کین، رابرت. (1394). فلسفه اختیار (مترجم: فخرالسادات علوی). تهران: انتشارات حکمت.
گرینستاین، جرج؛ زایونک، آرتور. (1385). کوانتوم و چالشهای آن (مترجم: اکبر تقیپور). تهران: نشر دانشگاهی.
گلشنی، مهدی. (1385). تحلیلی از دیدگاههای فلسفی فیزیکدانان معاصر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
لیبت، بنیامین. (1393). آزادی اراده؛ آیا مختاریم؟ (مترجم: هادی صمدی). ارغنون، (1‑2)، صص 303‑304 .
ولفسن، هری اوسترین. (1368). فلسفه علم کلام (مترجم: احمد آرام). تهران: نشر الهدی.
ونان واگن، پیتر. (1393). آزادی اراده (مترجم: امیر صائمی). ارغنون، (1)، صص 105‑123. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 288 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 19 |
||