آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,671 |
| تعداد مقالات | 37,724 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,437,242 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,570,937 |
چگونگی رویارویی رسول خدا (ص) با شعر؛ گذار از شعر نکوهیدۀ جاهلی به شعر پسندیدۀ اسلامی | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 27، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 123-254 اصل مقاله (692.3 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2025.70785.2437 | ||
| نویسندگان | ||
| هادی اکبری سولگان* 1؛ اصغر میرزاپور2 | ||
| 1دانش آموختۀ سطح چهار، مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا(ع)،قم، ایران | ||
| 2دانش آموختۀ سطح چهار، مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا(ع)،قم،ایران | ||
| تاریخ دریافت: 19 دی 1403، تاریخ بازنگری: 17 خرداد 1404، تاریخ پذیرش: 11 تیر 1404 | ||
| چکیده | ||
| شعر که در عصر جاهلیت نقشی اساسی در مناسبات فرهنگی و اجتماعیِ جامعه جاهلی داشت، با ظهور اسلام به ابزاری برای پیشبرد اهداف متعالی الهی و در راه تعالی معنوی بشری قرار گرفت؛ ازاین‌رو شایسته است جایگاه شعر در عصر نبوی و نیز چگونگی رویارویی پیامبر با شعر جاهلی موضوع پژوهشی مستقل قرار گیرد. این پژوهش که با گردآوری اطلاعات با روش کتابخانه‌ای و پردازش آنها با روش متعارف تاریخی، به این یافته‌ها رسیده است که رویکرد اصلاح‌گرایانۀ رسول خدا به شعر موجب شد شعر جاهلی با وجود ویژگی‌های نکوهیدۀ خود به شعری پسندیده تبدیل شود و در خدمت ارزش‌های اسلامی قرار گیرد. رویکرد اصلاحی پیامبر از طریق اقداماتی همچون تبیین جایگاه شعر نیکو، جهت‌دهی به شاعران برای سرودنِ شعر مورد پسندِ اسلام، بهره‌گیری از اشعارِ پسندیده و متعالی به منظور ترویج معارف اسلامی و نیز تأیید و تقویت جایگاه اجتماعی شاعرانِ مسلمان صورت گرفت. چرایی چند موضع‌گیری پیامبر علیه شعر و شاعری را باید در گرایش افراطی به شعر و تضعیف مسلمانان و ارزش‌های اسلامی از سوی برخی شاعران و سروده‌های آنها جستجو کرد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| رسول خدا (ص)؛ شعر جاهلی؛ شعر پسندیدۀ اسلامی؛ ارزش‌های عصر جاهلی؛ ارزش‌های اسلامی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Manner of the Messenger of God's Encounter with Poetry; The Transition from Disapproved Pre-Islamic Poetry to Praiseworthy Islamic Poetry | ||
| نویسندگان [English] | ||
| hadi akbarisoulegan1؛ asghar Mirzapur2 | ||
| 1Level Four (Advanced Level) Graduate, Imam Reza (AS) Higher Seminary Education Institute, Iran | ||
| 2Level Four (Advanced Level) Graduate, Imam Reza (AS) Higher Seminary Education Institute, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Poetry, as one of the most prominent and effective socio-cultural elements, held a distinguished and central position in the pre-Islamic era (Jāhiliyyah) and played a decisive role in the dynamism, reflection of values, and shaping of public opinion. This artistic phenomenon and powerful medium, which before [the commencement of] the Prophet Muhammad’s Prophetic mission was largely monopolized by the elite and tribes and reflected the specific values of the Jāhili period—including tribal prejudices, material boasts, purely lyrical descriptions, and, in some cases, satirical (hijāʾ) themes contrary to human dignity—was reconsidered and redefined with the emergence of Islam and the beginning of the Prophetic mission as a potent and influential tool for advancing humanity's sublime and spiritual goals. Hence, the Messenger of God (SAWA), throughout his prophetic mission, possessing a deep and strategic understanding of poetry's extensive influence and impact in Muslim society, consistently endeavored to employ this cultural instrument and the resulting social atmosphere most effectively and intelligently to institutionalize the nascent Islamic culture, disseminate spirituality, ethically cultivate society, and, in sum, to advance the lofty religious objectives. From this perspective, a comprehensive, precise, and profound investigation into the place of poetry in the Prophetic era, and particularly an analysis of the measured and wise manner in which the Holy Prophet (SAWA) encountered the long-standing tradition of Jāhili poetry and its complex associated culture, is a subject that, due to its historical richness and profound socio-cultural implications, merits independent and in-depth research.Adopting a descriptive-analytical approach and relying on authentic historical and narrative sources, the present research elucidates two main axes: first, an analysis of the characteristics, functions, and elevated status of poetry in the Jāhiliyyah; and second, an analysis of the strategies and methods employed by the Messenger of God (SAWA) for the purposeful utilization of this important and institutionalized cultural component to advance the fundamental principles of Islamic culture, which paved the way for guiding Muslims toward sublime divine values. In this regard, the research examines primary historical, narrative, and literary sources related to the poetry of the Prophetic era and analyzes the Prophet's direct and indirect encounters with various poets and poems. The fundamental and key findings of this research confirm and indicate that the reformist, guiding, and entirely purposeful approach of the Messenger of God (SAWA) towards the phenomenon of poetry and poets facilitated and brought about fundamental and lasting transformations in the components, content, and orientations of Jāhili poetry. Consequently, this powerful artistic form, despite retaining some of its formal and literary features from the past, as well as the legacy of some reprehensible themes within it, gradually, under the influence of the Prophet's directives, evolved into an acceptable, constructive poetry that served to promote, elucidate, and establish authentic Islamic values during the era of the Messenger of God's mission. This profound and historical transformation resulted from a series of wise measures and directions by the Prophet (SAWA), the most significant of which can be summarized in the following axes: positively orienting and encouraging poets to create artistic works aligned with Islamic norms and values; precisely elucidating the status of sublime, valuable, and committed poetry from an Islamic perspective and distinguishing between beneficial and harmful poetry; practically utilizing elevated and meaningful poetry to disseminate Islamic teachings, address doubts, and defend the Muslim community; and also confirming, strengthening, and elevating the social standing of poets committed to Islam, which itself served as a factor attracting other poetic talents toward Islam. However, in specific and limited cases, reports found in authentic historical and Sīrah sources indicate critical or negative stances adopted by the Prophet (SAWA) against certain poems or particular poets. The causes and roots of these critical stances are to be found primarily in factors such as: the extremist, exaggerated, and harmful tendencies of some poets in their composition; the conscious efforts of certain poets to weaken the nascent Islamic society and its fundamental values through satire and defamation; and also the undesirable, immoral, and harmful content of some verses, which stood in clear contradiction to Islamic teachings. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Messenger of God (SAWA), Pre-Islamic (Jāhili) Poetry, Praiseworthy Islamic Poetry, Values of the Jāhili Era, Islamic Values | ||
| مراجع | ||
|
ابن‌اثیر، علی بن محمد (۱۴۰۹ق). اسدالغابه. بیروت: دارالفکر.
ابن‌الشیخ بلوی، یوسف بن محمد (2009م). کتاب ألف باء فى أنواع الآداب و فنون المحاضرات و اللغه. تحقیق: خالد عبدالغنی محفوظ. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن‌حجر، احمد بن على (1404ق). القول المسدد فی مسند احمد. بیروت: عالم الکتب.
ابن‌حجر، احمد بن علی (1415ق). الاصابه فی تمییز الصحابه. تحقیق: عادل احمد عبدالموجود و دیگران. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن‌حنبل، احمد بن محمد [بی‌تا]. مسند. بیروت: دارصادر.
ابن‌سراج، ابوبکر (2008م). جواهر الآداب و ذخائر الشعراء والکتاب. دمشق: منشورات الهیئه العامه السوریه.
ابن‌سعد، محمد بن سعد [بی‌تا]. الطبقات الکبرى. تحقیق: عبدالقادر عطا محمد. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی (1379). مناقب آل‌ابی‌طالب. قم: علامه.
ابن‌عبدالبر، عبدالله (1412ق). الإستیعاب فی معرفة الأصحاب. تحقیق: بجاوی. بیروت: دارالجیل.
ابن‌عبدربه، احمد بن محمد (1404ق). العقد الفرید. تحقیق: مفید محمد قمیح. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن‌عربی، محی‌الدین (2001م). محاضرة الأبرار و مسامرة الأخیار. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن‌قتیبه دینوری، عبدالله (2003م). الشعر و الشعراء. تحقیق: احمد محمد شاکر. قاهره: دارالحدیث.
ابن‌هشام، عبدالملک بن هاشم [بی‌تا]. السیرة النبویه. تحقیق: مصطفى السقا و دیگران. بیروت: دارالمعرفه.
ابوالفرج اصفهانی، على بن الحسین (1994م). الأغانى. بیروت: داراحیاء التراث.
ابونعیم، احمد (1422ق). معرفة الصحابه. تحقیق: شافعی و سعدنی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابونعیم، احمد (1994م). نوادر الرسائل، منتخب من کتاب الشعراء. تحقیق: ابراهیم صالح. دمشق: دارالبشائر.
اندلسی، اسماعیل (1407ق). اعلام المغرب والأندلس. تحقیق: دایه محمد. بیروت: مؤسسه الرساله.
بخاری، محمد بن اسماعیل (1401ق). صحیح البخاری. بیروت: دارالفکر.
بیهقی، احمد (1405ق). دلائل النبوه و معرفة احوال صاحب الشریعه. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ترمذى، محمد بن عیسی [بی‌تا]. الشمائل المحمدیه. بیروت: دارإحیاء التراث.
ثعالبی، عبدالملک بن محمد [بی‌تا]. الإعجاز والإیجاز. تحقیق: محمدإبراهیم سلیم. قاهره: مکتبه القرآن.
جعفریان، رسول (1383). سیره رسول خدا. چ 3. قم: دلیل ما.
جمحی، محمد [بی‌تا]. طبقات فحول الشعراء. شارح: شاکر محمود. [بی‌جا]: دارالمدنی.
حاکم، محمد بن عبدالله (1406ق). المستدرک على الصحیحین. تحقیق: یوسف المرعشلی. بیروت: دارالمعرفه.
راغب اصفهانی، حسین (1420ق). محاضرات الأدباء و محاورات الشعراء و البلغاء. بیروت: دارالأرقم بن أبی‌الأرقم.
شنتمری، یوسف بن سلیمان (1422ق). أشعار الشعراء الستة الجاهلیین. بیروت: دارالکتب العلمیه.
طبرانی، سلیمان بن احمد [بی‌تا]. المعجم الکبیر. تحقیق: حمدی عبدالمجید السلفی. بیروت: داراحیاء التراث.
طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تصحیح: یزدی طباطبایی. چ 3. تهران: ناصرخسرو.
طبری، محمد بن جریر (1378). تاریخ الأمم و الملوک. تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم. چ 2. بیروت: دارالتراث.
قمی، علی بن ابراهیم (1363). تفسیر قمی. تحقیق: موسوی جزایری. چ 3. قم: دارالکتاب.
قیروانی، حسن بن الرشیق (2000م). العمده فى صناعه الشعر و نقده. تحقیق: نبوی عبدالواحد شعلان. قاهره: مکتبه الخانجی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. چ 4. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
متقی هندی، علی بن حسام‌الدین [بی‌تا]. کنز العمال. تحقیق: بکری حیانی. بیروت: مؤسسه الرساله.
مکی، عباس بن علی (1417ق). نزهة الجلیس و منیة الأدیب الأنیس. تحقیق: محمدمهدی الخرسان. قم: مکتبه الحیدریه.
واحدی، علی (1411ق). اسباب نزول القرآن. بیروت: دارالکتب العلمیه.
واقدی، محمد بن عمر (1409ق). المغازی. تحقیق: مارسدن جونس. چ 3. بیروت: مؤسسة الأعلمی.
یعقوبی، احمد بن أبی‌یعقوب [بی‌تا]. تاریخ الیعقوبی. بیروت: دارصادر. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 588 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 202 |
||