آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,769 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,822,004 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,781,106 |
فهم تجارب زیسته مشارکت‌کنندگان در هیئت‌های عزاداری؛ با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری | ||
| اسلام و مطالعات اجتماعی | ||
| مقاله 8، دوره 13، شماره 49، تیر 1404، صفحه 181-215 اصل مقاله (1.25 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jiss.2025.70997.2125 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد عباس زاده* 1؛ سکینه حیدرپور مرند2؛ ابراهیم محمدپور3 | ||
| 1استاد، گروه علوم اجتماعی، دانشکده دانشکده الهیئت و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| 2دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز. تبریز، ایران. | ||
| 3دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز. تبریز، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 15 بهمن 1403، تاریخ بازنگری: 23 دی 1404، تاریخ پذیرش: 29 مهر 1404 | ||
| چکیده | ||
| عزاداری محرم از منظر مناسکی اسلام از دیرباز دارای اهمیت و اعتبار ویژه‌ای بوده است. با توجه به تغییراتی که در دوران معاصر، متناسب با زندگی مدرن در ایران رخ داده، می‌توان تغییراتی را نیز در مناسک عزاداری رصد کرد. لذا برای درک بهتر این تغییرات، در این پژوهش، فهم پدیدارشناختی تجارب زیسته مشارکت‌کنندگان در مناسک عزاداری مدنظر قرار گرفته و در قالب تکنیک مصاحبه عمیق با 21 نفر از مشارکت‌کنندگان در هیئت‌های عزاداری شهر مرند به شیوه‌ای هدفمند و با ملاک اشباع نظری انجام پذیرفت. با بهره‌گیری از روش پدیدارشناسی تفسیری و شیوه تحلیل دیکلمن و همکاران، 10 خوشه معنایی پدیدار شدند که می‌توان به مقولاتی هم چون فایده‌باوری این‌جهانی (کارکرد انسجام‌بخشی و کارکرد معنابخشی فایده‌باوری فرا این‌جهانی)، جامعه‌پذیری مذهبی، کالایی‌شدن مناسک عزاداری، فزون واقعیت در مناسک عزاداری و عدم همخوانی فرم و محتوا و.. اشاره کرد. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که با توجه به پررنگ‌بودن فایده‌باوری این‌جهانی و سوق پیدا کردن مشارکت‌کنندگان به سمت احساس نیاز شخصی و منافع فردی بیشتر، کالایی‌شدن عزاداری نمود بیشتری پیدا کرده و نشانه‌هایی از آیینی‌سازی در مناسک عزاداری قابل رویت است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| مناسک عزاداری؛ تجربه زیسته؛ پدیدارشناسی تفسیری؛ کالایی‌شدن؛ آیینی‌سازی | ||
| موضوعات | ||
| تمرکز محتوایی بر مباحث فرهنگی و اجتماعی معطوف به حوزه دین؛ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Understanding the Lived Experiences of Participants in Mourning Rituals: An Interpretive Phenomenological Approach | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Abbaszadeh1؛ Sakineh Heydarpour Marand2؛ Ebrahim Mohammadpour3 | ||
| 1Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tabriz, Tabriz, Iran (Corresponding Author). aabaszadeh@tabrizu.ac.ir. | ||
| 2PhD Candidate in Economic and Development Sociology, Faculty of Law and Social Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran. | ||
| 3PhD in Economic and Development Sociology, Faculty of Law and Social Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The mourning rituals of Muharram, as a ritual dimension of Islam, have long held special significance and legitimacy. Considering the changes brought by modern life in contemporary Iran, transformations in mourning rituals can also be observed. To better understand these changes, this study explores the phenomenological understanding of the lived experiences of participants in mourning rituals. Deep interviews were conducted with 21 participants in mourning gatherings (hey’at) in the city of Marand, using a purposive sampling method until theoretical saturation was reached. Using an interpretive phenomenological approach and the analysis method of Diekman et al., ten semantic clusters emerged, including: the role of worldly utility belief (cohesion and meaning-making functions of transcendent utility belief), religious socialization, commercialization of mourning rituals, hyper-reality in rituals, and misalignment between form and content. The findings indicate that, due to the prominence of worldly utility belief and participants’ shift toward personal needs and individual benefits, the commercialization of mourning rituals has increased, and signs of ritualization in mourning practices are observable. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Mourning rituals, lived experience, interpretive phenomenology, commercialization, ritualization | ||
| مراجع | ||
|
بهرام نژاد، شعبان علی؛ محدثی گیلوایی، حسن. (1396). نظریه کارناوالی‌شدن عزاداری عاشورا. تهران: نسیم بیداری، (78).
تاج‌بخش، غلامرضا. (1399). فهم پدیدارشناسانه تجارب زیسته جوانان از حضور در هیئت عزاداری در محرم کرونایی. نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان. 10(2)، صص 222-201. http://doi.org/10.22059/jstmt.2021.310775.1398
جمادی، سیاوش. (1385). زمینه و زمانه پدیدارشناسی. تهران: انتشارات ققنوس.
حمیدیه، بهزاد. (1389). بازخوانی انتقادی تحولات اخیر دینداری و معنویت‌گرایی. قبسات، 15(56)، صص 211-186.
خاتمی، محمود. (1382). پدیدارشناسی دین (چاپ اول). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و‌اندیشه اسلامی.
خدامی، علیرضا. (1392). دلالت‌هایی بر روند فردی‌شدن امر دینی در ایران، مطالعه موردی جوانان شهر شیراز. مطالعات اجتماعی ایران، 7(1)، صص 59-30. http://doi.org/20.1001.1.20083653.1392.7.1.2.1 دیل، ویلیام؛ تیموتی، بیل. (1391). نظریه برای پژوهش‌های دینی (مترجم: حمید پرنیان). تهران: انتشارات زمانه.
رحمانی، جبار؛ کاظمی، علی. (1390). جماعت‌وارگی و جماعت هیئتی. مطالعات جامعه‌شناختی، 18(39)، صص 165-153.
زروانی، مجتبی؛ حمیدی، بهزاد. (1389). اسلام و سه پارادیم دینداری. عقل و دین، 1(2)، صص: 97-70.
سپیدنامه، بهروز؛ فراستخواه، مقصود؛ رحمانی، جبار. (۱۳۹۸). خوانشی بوردیویی از جامعه‌شناسی دین با تاکید بر سه‌گانه: میدان، عادت‌واره دینی و سرمایه. توسعه اجتماعی، 14(1)، صص ۲۰۸-175. http://doi.org/10.22055/qjsd.2019.15271
شجاعی زند، علیرضا. (1391). روندهای شکل‌گیری دینداری. علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 9(2)، صص 102-77.
http://doi.org/10.22067/jss.v0i0.14124
علمی، قربان. (1388). ساحت دینی در اندیشه هایدگر. پژوهش‌های فلسفی – کلامی، 11(42). http://doi.org/10.22091/pfk.2009.17
علمی، قربان؛ چنگی آشتیانی، مریم. (1392). بررسی کارکرد معنابخشی دین در اندیشه علامه طباطبایی. انسان پژوهی دینی، 10(30)، صص 25-5.
فراستخواه، مقصود. (1386). نمایی از دین ورزیدن جوانان طبقه متوسط جدید شهری؛ خلاصه‌ای از یک مطالعه موردی درباره مراسم دهه محرم در تهران. https://farasatkhah.blogsky.com
فیاض، ابراهیم؛ رحمانی، جبار. (1385). مناسک عزاداری و گفتمان کربلا در دین ورزی اقشار فرودست شهری. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، (6)، صص 80-57.
کاهیرده، نسیم؛ بهار، مهری. (1389). تحلیل گونه‌های گفتمانی متاثر از محتوای مناسک عاشورا (از خلال تحلیل گفتمان نشریات مرتبط با موضوع عاشورا). پژوهش جوانان، فرهنگ و جامعه، (5)، صص: 174-157.
کوزر، لویس. (1382). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی (مترجم: محسن ثلاثی، چاپ دهم). تهران: انتشارات علمی.
گیویان، عبدالله. (1385). آیین‌سازی و فرهنگ عامه‌پسند دینی، تاملی در برخی بازنمایی‌های بصری دینی و شیوه‌های جدید مداحی. انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، (5)، صص 212-179.
محمدی، نعیما؛ حاضری، علی محمد. (1395). تحلیل فرم و محتوای اندیشه روحانیون معاصر درباره نسبت دین و سیاست با تاکید بر نظریه زیمل. پژوهشنامه علوم سیاسی، 11(4)، صص: 152-125.
مظاهری، محسن حسام. (1390). رسانه شیعه، جامعه‌شناسی آیین‌های سوگواری و هیئت‌های مذهبی در ایران؛ با تاکید بر دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی. تهران: بین‌الملل.
مقصودی، مجتبی؛ علی پور، جعفر. (1390). بررسی نمادها و آیین‌های مشروعیت بخش در برنامه‌های صدا و سیما با تاکید بر مناسک مذهبی. مطالعات روابط بین الملل، 4(14)، صص 116-77.
منتظر القائم، اصغر؛ کشاورز، زهرا السادات. (1396). بررسی تغییرات اجتماعی مراسم و مناسک عزاداری عاشورا در ایران. شیعه‌شناسی، 15(58)، صص 72-37.
هاشمیان، سید محمد حسین؛ بصیرتی، منیره. (1398). آسیب‌شناسی عزاداری از چشم انداز تحلیلی صنعت فرهنگ آدورنو و سیاست‌گذاری آن. اسلام و مطالعات اجتماعی، 7(27)، صص 106-77. http://doi.org/10.22081/jiss.2020.68465
یزدانی، عباس؛ پاک نهاد، مهدی. (1394). پرسش از نسبت اخلاق و دین در اندیشه هایدگر. جستارهای فلسفه دین، 4(1)، صص 56-39.
Akhavan, B.& Asadi, F. & Gholamalipoor, P. (2018). Transformation of Hyper-reality in Contemporary America and its Effects on Political life of Islamic World. Political studies of Islamic world, 6(4), pp. 97-109. Alibhai, F. S. (2019). Twelver shia in edinburgh: marking Muharram, mourning Husayn. Contemporary Islam, 13(3), pp. 325-348. Arshad, M. R. & Masood, F. B. (2019). Discourse on the Significance of Rituals in Religious Socialization. Journal of Islamic Thought and Civilization, 9(2), pp. 194-211. http://doi.org/10.32350/jitc.92.10. Bell, C. (1991). Ritual theory, ritual practice. Oxford university press. Boccuzzi, Francis. (2019). "A Commodified Faith: Theodor Adorno’s Culture Industry and Evangelical Catholicism". Masters Essays.118.https:// collected.jcu .edu/ mastersessays Charles, S., & van Mulukom, V., & Farias, M., & Brown, J. E., & Delmonte, R., & de Maraldi, E. & O, et al. (2020). Religious rituals increase social bonding and pain threshold. PsyArXiv Preprints, my4hs. http://doi.org/10. 31234 /osf.io/my4hs. http://hdl.handle.net/21.11116/0000-0005-9ECA-6 DeWall C. N & Van Tongeren, D. R. (2021). No Longer Religious, but Still Spending Money Religiously: Religious Rituals and Community Influence Consumer Behavior among Religious Dones, The International Journal for the Psychology of Religion. http://doi.org/10.1080/10508619.2020.1871558 Diekelmann, N. L., & Allen, D., & Tanner, C. A. (1989). The NLN criteria for appraisal of baccalaureate programs: A critical hermeneutic analysis (Vol. 15, No. 2253). ABRAMS. Hayaty, H. (2023). Urban Service Planning for Cities with Fluid Populations, Case Study: Mehran Bordr City. Journal of Urban Ecology Researches, 14(32), pp. 147-164. http://doi.org/ 10.30473/GRUP.2023.65926.2745 http://doi.org/10.1007/s11562-018-0432-z http://doi.org/10.30479/PSIW.2018.1404 Husein, U. M. (2018). A phenomenological study of Arbaeen foot pilgrimage in Iraq. Tourism Management Perspectives, 26, pp. 9-19. http://doi.org/10.1016/ j.tmp.2017.11.015 Kalmykova, E. (2021). Faith Assimilated to Perception: the Embodied Perspective, Sophia 60, pp. 989–1007. http://doi.org/10.1007/s11841-020-00764-x Qurashi, J. (2017). Commodification of Islamic religious tourism: from spiritual to touristic experience. International Journal of Religious Tourism and Pilgrimage, 5(1), p. 9. http://doi.org/10.21427/D7VC7D Swart, I. (2017). Social Capital, Religious Social Capital and the Missing Element of Religious Ritual, Religion and Theology, 24(3-4), pp. 221-249. http://doi.org/10.1163 /15743012-02403008. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 464 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 263 |
||