آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,187 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,808,279 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,852 |
نسبت دین و مدرنیته: شاخصهای اساسی و جهت تمدنی | ||
| اسلام و مطالعات اجتماعی | ||
| مقاله 1، دوره 13، شماره 50، مهر 1404، صفحه 7-32 اصل مقاله (1.28 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jiss.2025.70484.2113 | ||
| نویسندگان | ||
| حمیده سادات حسینی روحانی* 1؛ مهدی حسینزاده یزدی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشکده علوم اجتماعی،دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| 2دانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران. تهران، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 19 آذر 1403، تاریخ بازنگری: 28 اردیبهشت 1404، تاریخ پذیرش: 28 مهر 1404 | ||
| چکیده | ||
| پرسش از نسبت دین و مدرنیته سابقهای به اندازه طول تاریخ مدرنیته دارد. تاکنون اندیشمندان پاسخهای متفاوتی به این پرسش دادهاند. داعیه این پژوهش آن است که با تفکیک دو منظرِ شاخصهای اساسی و جهت تمدنی، پاسخ به این پرسش متفاوت خواهد بود. در این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی این دو منظر در منابع پرداخته شده است. بسیاری از اندیشمندان متقدم دوران مدرن، معتقد به حذف دین در سیر مدرنیته و آینده جوامع بشری بودند. آنها از حیث توصیفی جهت تمدنی انسان مدرن را در فاصلهگیری مستمر بشر از دین تا محو نهایی آن از زندگی انسان پیشبینی میکردند و از حیث هنجاری، بر لزوم جایگزینی مرجعیت خرد خودبنیاد و دانش تجربی با مرجعیت دین تأکید داشتند. با آغاز دوران پسامدرن یا مدرنیته متأخر، هرچند خردگرایی و علمگرایی دوره قبل با انتقاد مواجه شد، اما مرجعیت امیال انسانی و آزادی انسان از هرآنچه محدودیت تلقی میکردند، بهمثابه جایگزین مناسب و لازم همه مرجعیتهای پیشین مورد تجویز قرار گرفت. با این وصف، مدرنیته از آغاز تا کنون از حیث شاخصهای اساسی در تقابلی آشکار با دین بوده و منجر به تقویت سکولاریسم شده است؛ اما از حیث جهت تمدنی، وضعیت مطابق با پیشبینیهای اولیه پیش نرفته است. سکولارشدن مورد انتظار متأثر از مدرنیته، بنا بود همه ابعاد زندگی بشری اعم از لایههای نهادی، زندگی فردی و حتی لایه آگاهی را تحتالشعاع خود قرار دهد؛ اما از نیمه سده بیستم، شاهد ظهور و اوجگیری جنبشهایی دینی بودیم که هریک بسته به دامنه خود، از سطح آگاهی تا سطح نهادی و اجتماعی - سیاسی زندگی بشر را متأثر مینمودند. ظهور جنبشهای ضدسکولاریسم و نمونه اعلای آن یعنی نهضت دینی مردم ایران که منجر به انقلاب اسلامی شد، نمونههایی آشکار از مسیر متفاوت جهت تمدنی مدرن از پیشبینیهای اندیشمندان مهم و مؤثر مدرنیته بود. بررسی عوامل مؤثر در این تغییر جهت، نیاز به طراحی نظریههای نوینی که قادر به تبیین انسانشناختی و جامعهشناختی از جایگاه دین در زندگی بشر باشند را ضروری مینماید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دین؛ مدرنیته؛ سکولاریسم؛ انقلاب اسلامی؛ فطرت | ||
| موضوعات | ||
| تمرکز محتوایی بر مباحث فرهنگی و اجتماعی معطوف به حوزه دین؛ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Relationship between Religion and Modernity: Fundamental Indicators and Civilizational Orientation | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hamideh Sadat Hoseini Rohani1؛ Mahdi Hoseinzadeh Yazdi2 | ||
| 1PhD Student, Department of Islamic Social Sciences, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran(Corresponding Author). | ||
| 2Associate Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The question of the relationship between religion and modernity has existed as long as the history of modernity itself. Thinkers have so far provided various answers to this question. This study claims that distinguishing between two perspectives—the fundamental indicators and the civilizational orientation—leads to different answers. Using a descriptive-analytical method, this article examines these two perspectives through relevant sources. Many early modern thinkers believed in the elimination of religion in the course of modernity and the future of human societies. From a descriptive perspective, they predicted that the civilizational orientation of modern humanity would involve a continuous distancing from religion until its eventual disappearance from human life. From a normative perspective, they emphasized the necessity of replacing the authority of religion with autonomous reason and empirical knowledge. With the advent of the postmodern or late-modern era, although rationalism and scientism of the previous period were criticized, the authority of human desires and the liberation of man from all perceived constraints were prescribed as suitable and necessary alternatives to all previous authorities. Thus, from the perspective of fundamental indicators, modernity has always stood in clear opposition to religion and has led to the strengthening of secularism. However, from the perspective of civilizational orientation, developments have not proceeded as the early predictions suggested. The secularization expected as a result of modernity was supposed to encompass all dimensions of human life—including institutional structures, individual life, and even consciousness. Nevertheless, since the mid-twentieth century, we have witnessed the rise of religious movements that, depending on their scope, have influenced human life at various levels—from consciousness to institutional and sociopolitical domains. The emergence of anti-secular movements and, most prominently, the religious uprising of the Iranian people that led to the Islamic Revolution, are clear examples of the divergence between the actual civilizational trajectory of modernity and the predictions of influential modern thinkers. Examining the factors contributing to this shift necessitates the development of new theories capable of providing anthropological and sociological explanations of religion’s place in human life. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Religion, Modernity, Secularism, Islamic Revolution, Human Nature | ||
| مراجع | ||
|
احمدی، بابک. (1373). مدرنیته و اندیشه انتقادی، تهران: مرکز.
احمدی، بابک. (1382). معمای مدرنیته، تهران: مرکز.
اسکروتن، راجر. (1383). کانت. (مترجم: علی پایا). تهران: طرح نو.
آدورنو، تئودور و. و ماکس هورکهایمر. (1387). دیالکتیک روشنگری(مترجمان: مراد فرهادپور و امید مهرگان). تهران: گام نو.
برگر، پیتر. (1397). سایبان مقدس؛ عناصر نظریه جامعهشناختی دین (مترجم: ابوالفضل مرشدی). تهران: نشر ثالث.
شجاعیزند، علیرضا. (1386). بررسی امکان همزیستی دین و مدرنیته، ماه نامه نامه علوم اجتماعی، (30)، صص 34-62.
کاسیرر، ارنست. (1389). فلسفه روشنگری (مترجم: یدالله موقن). تهران: نیلوفر.
کالینیکوس، آلکس. (1385). درآمدی تاریخی بر نظریه اجتماعی (مترجم: اکبر معصومبیگی). تهران: آگه.
کچویان، حسین. (1389). تجددشناسی و غربشناسی: حقیقتهای متضاد. تهران: امیرکبیر.
کلدلوتران، ماری. (1372). بحران معنویت در جهان غرب و بازگشت مجدد به مذهب، فصلنامه علمی - پژوهشی جامعهشناسی کاربردی، (5)، صص 1- 14.
کورنر، اشتفان. (1380). فلسفه کانت. (مترجم: عزتالله فولادوند). تهران: خوارزمی.
گنون، رنه. (1392). سیطره کمیت و علائم آخرالزمان (مترجم: علیمحمد کاردان). تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ویلم، ژانپل. (1394). جامعهشناسی ادیان (مترجم: عبدالکریم گواهی). تهران: تبیان.
همیلتون، ملکم بی. (1394). جامعهشناسی دین. (مترجم: محسن ثلاثی). تهران: نشر ثالث.
Bell, Daniel. (1978a). “The Cultural Contradictions of Capitalism”, New York: Basic books, Inc., Publishers. Bell, Daniel. (1978b). “The Return of the Sacred: The Argument about the Future of Religion”, American Academy of Arts and Sciences. 31(6), pp. 29-55 Berger, P. L. (2014). “The many altars of modernity”. In The Many Altars of Modernity. de Gruyter. Boston: Boston University. Berger, Peter L. (Ed.). (1999). “The Desecularization of the World: Resurgent Religion and World Politics”, Washington D. C.: Ethics and Public Policy Center. Habermas, J. (2006). “Religion in the public sphere”. European journal of philosophy, 14(1), pp. 1-25. Habermas, Jurgen. (1987). “The Philosophical Discourse of Modernity”, translated by Fredrick Lawrence, Uk, Cambridge: polity press. Habermas, Jurgen., & Ben-Habib, Seyla. (1981). “Modernity versus postmodernity”, New German Critique. 22, pp. 3-14 Sullivan, Roger. (1994). “An Introduction to Kant’s Ethics”, Cambridge University press. Kant, Immanuel. (2006). “An Answer to the Question: What Is Enlightenment?”. In P. Kleingeld (ed.), Toward Prepetual Peace and Other Writings On Politics, Peace and History, translated by D.L. Kleingeld, new Haven and London: Yale University Press. Taylor, C. (2009). “A secular age”. Harvard university press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 274 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 52 |
||