آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,632 |
| تعداد مقالات | 37,262 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,012,115 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,209,572 |
چالشهای اساسی مشروعیت معاملات آتی فارکس در فقه امامیه | ||
| جستارهای فقهی و اصولی | ||
| مقاله 4، دوره 11، شماره 4 - شماره پیاپی 41، اسفند 1404، صفحه 113-146 اصل مقاله (1.15 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی (داوری سریع) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jrj.2025.71597.2975 | ||
| نویسنده | ||
| محسن یوسفی* | ||
| دانشآموخته سطح چهار حوزه علمیه (پژوهشورز مرکز پژوهشی فقه و علوم اسلامی)؛ moohsen86589@gmail.com | ||
| تاریخ دریافت: 06 اردیبهشت 1404، تاریخ بازنگری: 07 آبان 1404، تاریخ پذیرش: 11 آبان 1404 | ||
| چکیده | ||
| بازار فارکس، بهعنوان بزرگترین بازار مالی جهان، روزانه شاهد تبادل حجم گستردهای از ارزهاست که ارزش آن بیش از ۶ تریلیون دلار برآورد میشود. این بازار شامل انواع مختلفی از معاملات، از جمله نقدی (Spot)، پیمان آتی (Forward)، قرارداد آتی استاندارد (Futures) و اختیار معامله (Options) است. معاملات آتی، که بیش از ۲۰ درصد از حجم روزانه فارکس را به خود اختصاص دادهاند، نقش مهمی در مدیریت ریسک، پوشش نوسانات ارزی و استراتژیهای سرمایهگذاری ایفا میکنند. بااینحال، این معاملات از منظر فقهی با چالشهایی همچون صوری بودن، اکل مال به باطل، عدم لزوم مواجهاند. این پژوهش با تفکیک دو مدل عهدی و ملکی در معاملات آتی فارکس، به بررسی موانع فقهی این معاملات میپردازد. نتایج تحقیق نشان میدهد که در مدل عهدی، به دلیل تسویه نقدی و عدم تحقق واقعی تعهدات، اشکالات فقهی جدی مطرح است. در مقابل، مدل ملکی، که مبتنی بر بیع کالی به کالی است، در نظر مشهور فقهای معاصر ایراد دارد. این مطالعه پیشنهاد میکند که با اصلاح سازوکارهای اجرایی، از جمله نظارت بر انجام تعهدات و جایگزینی برخی روشهای تسویه، میتوان این معاملات را با موازین فقه امامیه سازگار ساخت. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بازار فارکس؛ معاملات آتی؛ فقه امامیه؛ صوری بودن؛ اکل مال به باطل؛ لزوم قرارداد | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Fundamental Challenges Concerning the Legitimacy of Forex Futures Transactions in Imāmī Jurisprudence | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohsen Yusefi | ||
| Institute of Islamic Jurisprudence and Sciences | ||
| چکیده [English] | ||
| The foreign exchange (Forex) market, as the largest financial market in the world, records a daily turnover exceeding six trillion US dollars, a substantial portion of which relates to currency futures transactions conducted through futures contracts and forward agreements. Given the importance of such transactions for risk management and exchange-rate stabilization, examining their legitimacy within Imāmī jurisprudence is of considerable significance. Within the structure of the Forex market operating in Iran—particularly in certain private brokerage firms—there is often no direct linkage to the international interbank market. Even where such a connection is claimed, no actual transfer or delivery of currency occurs; rather, only price differentials are settled. This reality, whether framed in a promissory (ʿahdī) model—based on a commitment to transact in the future—or in a proprietary (milkī) model—potentially falling under the category of bayʿ al-kālīʾ bi al-kālīʾ (deferred-for-deferred sale)—gives rise to several jurisprudential objections. These include fictitiousness (form without substantive exchange), wrongful appropriation of property (akl al-māl bi al-bāṭil), and the non-binding character of preliminary undertakings. Adopting an analytical and inferential approach grounded in the sources of Imāmī jurisprudence, the present study argues that, in the promissory (ʿahdī) model, the absence of genuine contractual intent constitutes a fundamental obstacle to validity, while in the proprietary (milkī) model, the prohibition associated with deferred-for-deferred sale presents a significant impediment. Nevertheless, through juristic restructuring of the settlement mechanism, the establishment of a Sharʿī-compliant clearinghouse, and recourse to alternative contractual forms (ʿuqūd)—such as stipulations within a contract (sharṭ ḍimn al-ʿaqd), conditional salaf, and obligational compromise (muṣālaḥah al-taʿahhudīyyah)—it may be possible to align certain forms of such transactions with the principles of Imāmī jurisprudence. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Forex Market, Futures Transactions, Fictitiousness, Akl al-Māl bi al-Bāṭil, Binding Nature of Contracts | ||
| اصل مقاله | ||
|
به فایل PDF مراجعه نمایید.... | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
آل عصفور، یوسف بن احمد. (۱۴۰۵ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن اثیر، جزری، مبارک بن محمد. (۱۳۶۷ق). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
ابن ادریس، محمد بن منصور. (۱۴۱۰ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن براج، عبد العزیز. (۱۴۰۶ق). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن فارس، ابو الحسین. (۱۴۰۴ ق). معجم مقائیس اللغة. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ق). مفردات ألفاظ القرآن. لبنان: دار العلم.
انصاری، مرتضی بن محمدامین. (۱۴۱۵ق). کتاب المکاسب. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
بجنوردی، سید حسن بن آقا بزرگ موسوی. (1419ق). القواعد الفقهیة. 7 جلد، قم: نشر الهادی. اول.
تبریزی، جواد. (1427ق). صراط النجاة. قم: دار الصدیقة الشهیدة.
جمعی از نویسندگان، (۲۰۲۴م). حکم شرعی معاملات فارکس: حلال یا حرام؟ https://rmcharts.ir/sharia-ruling-forex/. جوهری، اسماعیل بن حماد. (۱۴۱۰ق). الصحاح. بیروت: دار العلم للملایین.
چیتسازیان، مرتضی و نوعپرور، مژگان. (۱۳۹۵). قراردادهای (مؤجل) آتی در بورس اوراق بهادار. نشریه مبانی فقهی حقوق اسلامی. ۹(۱۷)، ۲۷-۸۰.
حرّ عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل البیت.
حلّی، حسن بن یوسف. (۱۴۱۴ق). تذکرة الفقها. قم: مؤسسه آل البیت.
خوئی، سید ابوالقاسم. (1418ق). مصباح الفقاهه. قم: نشر برگزیده.
رجائی، مهدی. (۱۳۷۵). طراحی ابزارهای مالی در نظام مالی بدون ربا. پایاننامه کارشناسی ارشد. قم: مرکز پژوهشهای اسلامی.
سیستانی، علی. (۱۴۰۴). توضیح المسائل جامع. https://www.sistani.org/arabic/book/15/814.
شاهرودی، سید محمود هاشمی. (۱۴۲۳ق). قراءات فقهیة معاصرة. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی.
شعبانی، احمد، بهاروندی، احمد. (1389ش). قرارداهای آتیها و اختیار معامله ارزی از دیدگاه فقهی و اقتصادی، مطالعات اقتصاد اسلامی، شماره 5 ISC (32 صفحه - از 37 تا 68).
صفایی، سید حسین. (۱۳۸۲ش). قواعد عمومی قراردادها. تهران: نشر میزان.
طباطبایی، محمد حسین. (۱۴۱۷ق). تفسیر المیزان. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۰۰ق). النهایه و نکتها. بیروت: دارالکتاب العربی.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۰۷ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۸۷ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
طوسی، محمد بن حسن. (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
عاملی، سید جواد بن محمد. (۱۴۱۹ق). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عاملی، محمد بن مکی (شهید اول). (۱۴۱۷ق). الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عزیزی، احمد. (۱۳۷۷ش). «بازار سلف ارز، موانع و مشکلات ایجاد آن در ایران»، مقالۀ ارائه شده در نهمین همایش بانکداری اسلامی.
عصمت پاشا، عبید الله. (۱۳۸۲). فلسفه و سیر تکاملی ابزارهای مالی مشتقه و دیدگاههای فقهی. فصلنامه اقتصاد اسلامی. 3(9)، ۲۹-۴۰.
عندلیبی، علی. مقرر: ظهیری، علی. (۱۴۰۰). فقه بورس و اوراق بهادار. قم: موسسه انتشارات حوزههای علمیه.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۴۱۰ق). کتاب العین. قم: نشر هجرت.
فهیم خان، محمد. (1997م). قراردادهای آتی اسلامی و بازارهای آنها. موسسه تحقیقات و آموزش اسلامی، بانک توسعه اسلامی. نشست 32.
قمی، علی بن ابراهیم. (۱۴۰۴ق). تفسیر القمی، چاپ سوم. قم: دارالکتاب.
کاتوزیان، ناصر. (۱۳۸۷). عقود معین. تهران: شرکت سهامی انتشار.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
کمیته تخصصی فقهی سازمان بورس. (۱۳۸۶). http://www.rdis.ir.
مرادی، مهدی. (۱۳۸۶). اوراق اختیار معامله، قراردادهای تحویل آتی و قراردادهای اسلامی مشابه آنها. مجله دانش و توسعه. شمارۀ ۲۱، 195-215.
معصومینیا، غلامعلی. (۱۳۸۵). بررسی فقهی ابزارهای مشتقه. جستارهای اقتصادی. شمارۀ 6، ۱۵۳-۱۸۸.
معصومینیا، غلامعلی. (۱۳۸۷). بررسی فقهی ابزاره مشتقه. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
معصومینیا، غلامعلی. (۱۴۰۴). بررسی فقهی معاملات فارکس و سیافدی. https://rasanews.ir/fa/news. مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۹). القواعد الفقهیه. قم: نشر مدرسة امام امیرالمؤمنین7.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۳). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب اسلامیه.
موسوی خمینی، سید روحاللّٰه. (۱۴۲۱ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی1.
نائینی، محمد حسین. (۱۳۷۳ق). منیة الطالب فی حاشیة المکاسب. تهران: المکتبة المحمدیة.
نراقی، احمد بن محمد مهدی. (1417ق). عوائد الأیام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
واعظی، محمد سعید. (1401). خارج فقه العقود. قم: مؤسسه فقه و علوم اسلامی.
هال، جان. (1384). مبانی مهندسی مالی، ترجمه سجاد سیاح و علی صالحآبادی، تهران: رایانه تدبیرپرداز.
BIS Triennial Central Bank Survey. (2022) https://www.bis.org/statistics/rpfx22_fx.htm. Bodie, Z., Kane, A., & Marcus, A. (2018). Investments (11th global ed.). Berkshire: McGraw-Hill Education. Investopedia. (2024a). Cash Settlement: Definition, Benefits, and Examples. https://www.investopedia.com/terms/c/cashsettlement.asp. Investopedia. (2024b). Forex (FX): Definition, How to Trade Currencies, and Examples. https://www.investopedia.com/terms/f/forex.asp. Investopedia. (2024c). What Is Financial Leverage, and Why Is It Important?. https://www.investopedia.com/terms/l/leverage.asp. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 155 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 49 |
||