آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,187 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,808,324 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,857 |
یادداشتهای لغوی و ادبی (6): «سنگپشت کردیم ایشان را»! غلطی ترجمهای در دستنویسی از ترجمۀ تفسیر طبری، و مَثَلِ «شدرستنا» | ||
| آینه پژوهش | ||
| دوره 36، شماره 214، مهر و آبان 1404، صفحه 317-323 اصل مقاله (1 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jap.2025.79091 | ||
| نویسنده | ||
| آریا طبیب زاده* | ||
| تاریخ دریافت: 26 آذر 1404، تاریخ پذیرش: 26 آذر 1404 | ||
| چکیده | ||
| در این یادداشت به بررسی غلطی ترجمهای در دستنویس ترجمۀ تفسیر طبری به شمارۀ 22396 محفوظ در کتابخانۀ آستان قدس رضوی (حدوداً کتابت قرن هفتم ق.) پرداختهایم. در این نسخه، عبارت قرآنی «کشفنا عنهم» در آیۀ 50 سورۀ زخرف، به صورتِ نادرستِ «سنگپشت کردیم ایشان را» ترجمه شده است. به نظر میرسد که کاتبِ نسخه فعل «کشفنا» را از لغتِ فارسیِ «کَشَف» (= لاکپشت، سنگپشت) مشتق دانسته و بهجای صورت صحیحی چون «ببردیم/برداشتیم از ایشان» که در نسخههای دیگر دیده میشود، صورتِ عجیب و نادرست مذکور را در ترجمه آورده است. این نمونه را میتوان قیاس کرد با حکایات یا لطیفههایی در باب خطاهای کاتبان و قاریان قرآن که به سبب نداشتن دانش کافی در زبان عربی، بر پایۀ شباهت لفظ یا املای برخی لغات و ترکیبات قرآنی با واژههای فارسی، دچار خطاهای عجیبی شدهاند. دو نمونۀ بسیار مشهور این حکایات، یکی تغییر لفظ قرآنی «شَغَلَتنا» (= ما را بازداشت) به لفظ مهملِ «شَدُرُستنا» توسط کاتب یا قاریای است که گفته قرآن غَلَط ندارد، پس لفظ «ـغَلَتـ» (همآوایِ «غلط») در «شغلتنا» را «دُرُست» کرده و از همین حکایت، مثلِ «شدرستنا کردن» در معنای غلطکردن صحیحی به قصد تصحیح سائر شده است. دومی هم حکایت قاری یا کاتبی است که عبارت قرآنی «خر موسی» (= موسی ع افتاد) را به «خر عیسی» گردانده؛ زیرا فعل عربی «خرّ» (= افتاد) را نشناخته و آن را با نام آن چهارپا در فارسی خلط کرده و گفته پیامبری که خر داشت عیسی ع بود نه موسیع، پس لفظ آیه را نیز تغییر داده تا بهخیال خود آن را درست کند. ترجمۀ غلطِ «سنگپشت کردیم ایشان را» در دستنویس ترجمۀ تفسیر طبری نهتنها نمونهای نویافته از پدیدۀ «شدرستنا» در متون قرآنی است، بلکه شاهدی متقن است برای وجود این نوع خطاها در دستنویسهای قرآنی مکتوب به دست کاتبان ایرانی. به عبارت دیگر، حکایت «شدرستنا کردنِ» آن کاتب یا قاری گرچه ممکن است اغراقآمیز باشد، اما بهکلی دور از حقیقت نیست و اینگونه خطاها در متونِ قرآنیِ نوشتهشده به دست کاتبان ایرانی از قدیم وجود داشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ترجمۀ تفسیر طبری؛ شدرسنا؛ شدرستنا؛ غلط ترجمهای؛ ترجمۀ قرآن؛ ترجمه؛ متون تفسیری فارسی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Linguistic and Literary Notes (6): Notes on Abū Nuwās’ Fārisiyyāt ‘Perso-Arabic Macaronic Verses’ | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ariya Tabibzadeh | ||
| چکیده [English] | ||
| This paper is based on my master’s dissertation, which I have recently defended at University of Tehran (Tabibzadeh 2025). The dissertation provides a thorough discussion of Perso-Arabic macaronic verses (also known as Fārisiyyāt) attributed to Abū Nuwās (c.a. 8th-9th CE), focusing mostly on data relevant to Persian historical linguistics, and presents a critical edition of over 240 such couplets. This edition is based on numerous and significant manuscripts of the Dīwān, including its three well-known 10th-century recensions (see Wagner 1956, 1), and the critical edition of the Dīwān of Abū Nuwās by Ewald Wagner and Gregor Schoeler (Abū Nuwās 1972-2006) as well. In the dissertation, each couplet is accompanied by a Persian translation, and the ambiguities and the difficulties of some couplets are elucidated in the commentary. The present paper consists of two parts: in the first part, I discuss the history of the use of the term Fārisiyyāt to refer Arabic texts -mostly poetic but also prose texts- that features Persian linguistic elements -such as words, phrases and sentences- embedded in the Arabic context. It is shown that there is no attestation of the word Fārisiyyah (pl. Fārisiyyāt) in medieval Arabic and Persian texts as a term referring to such macaronic texts, and instead, Fārisiyyah/Fārisiyyāt simply designates the Persian language itself, or Persian words, or works composed in Persian. In fact, it was Mojtaba Minovi (1954) who used Fārisiyyāt for the first time as a term for Abū Nuwās’ macaronic verses. After Minovi, this term, which could now refer to any Perso-Arabic macaronic poetic or prose text, became so common among both Iranian and Western scholars that its origin was forgotten. It was even occasionally considered a traditional term in Arabic literature. It is noteworthy that the term Fārisiyyah/Fārisiyyāt in this recent meaning (i.e. Perso-Arabic macaronic texts), denotes Arabic literary works containing non-Arabic linguistic elements that were taken not only from early New Persian, but also from other Iranian language such as Middle Persian and Sogdian. Thus, the term has a similar denotation to the general meaning of the word Fārisiyyah in the Medieval Arabic texts, as well as the medieval Persian texts influenced by Arabic sources, where Fārisiyyah denotes ANY Iranian language spoken by Persians and NOT ONLY New Persian -or the same al-dariyyah or Darī- (I owe this point to dear Professor Ali Ashraf Sadeghi). In the second part, I analyze the structure of Perso-Arabic macaronic verses in Arabic poetry, focusing on those composed by Abū Nuwās, and introduce two types of the macaronic verses distinguished based on the way that the Persian elements are embedded in their Arabic context. Furthermore, I discus some motivations for composing Perso-Arabic macaronic verses and finally, provide some data from Abū Nuwās’ macaronics significant for Persian historical linguistics. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Fārisiyyāt, Macaronic Poetry, Perso-Arabic Macaronics, Abū Nuwās, Language Contact, Arabic, Persian, Persian in Arabic, Historical Linguistics | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 109 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 54 |
||