آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,599 |
| تعداد مقالات | 36,987 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,448,717 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,919,789 |
مبانی غایتشناختی تکنولوژی و الگوی صدرایی صنعت با تبیین عقلانیت سوم در تناظر با رویکرد مدرن و پستمدرن | ||
| آیین حکمت | ||
| دوره 17، شماره 3، مهر 1404، صفحه 108-89 اصل مقاله (2.65 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/pwq.2025.72816.1248 | ||
| نویسنده | ||
| علیرضا محدث* | ||
| گروه مطالعات اجتماعی مجمتع اموزش عالی علوم انسانی اسلامی در جامعه المصطفی العالمیه | ||
| تاریخ دریافت: 22 شهریور 1404، تاریخ بازنگری: 17 آذر 1404، تاریخ پذیرش: 29 آذر 1404 | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی، مبانی غایتشناختی تکنولوژی را در حکمت متعالیه تبیین و الگوی صدرایی صنعت را استخراج کرده و آن را در چارچوب «عقلانیت سوم» و در تناظر با دو رویکرد مدرن و پستمدرن تحلیل نموده است. غایت تکنولوژی در این دستگاه بر سه ساحت طبیعتشناختی، معرفتشناختی و انسانشناختی مبتنی است؛ ساحتهایی که بهمثابه جهتدهنده غایت، ساختار ارزشی فناوری را سامان داده و پشتوانه نظری الگوی صدرایی صنعت را تشکیل میدهند. تلقی انسان از طبیعت، معرفت و حقیقت انسان تعیین میکند که تکنولوژی به سوی سلطهجویی و بهرهکشی میل کند، یا در جهت رشد انسانی و توازن هستیشناختی شکل گیرد. در این میان، تعریف «وضع مطلوب» در انسانشناسی نقشی بنیادین دارد؛ زیرا تحول در مبانی انسانشناختی، افق غایات و معیار اصلاح فناوری را دگرگون میسازد. برای تبیین اهمیت این مبانی، الگوی صدرایی صنعت در مقایسه با دو پارادایم مدرن و پستمدرن بررسی میشود تا روشن گردد که دیدگاه صدرایی نه ادامه عقلانیت ابزاری مدرن است و نه به نسبیگرایی پستمدرن فرومیغلتد، بلکه افق سومی از عقلانیت قدسی ارائه میکند. نوآوری پژوهش حاضر آن است که مبانی غایتشناختی حکمت متعالیه بهصورت انضمامی بر سه صنعت بنیادین مورد اشاره ملاصدرا « کشاورزی، نساجی و ساختمانسازی» تطبیق شده و از خلال این تطبیق، الگوی صدرایی صنعت بهعنوان مدلی منسجم برای تبیین فناوری بازسازی شده است. این الگو شبکهای از صنایع پیشینی و پسینی را برای رفع نیازهای اساسی انسان و حفظ توازن با طبیعت سامان میدهد و چشماندازی تازه برای بازاندیشی نسبت تکنولوژی و تمدن معاصر میگشاید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| علت غایی؛ حکمت متعالیه؛ فلسفه تکنولوژی؛ غایات اخلاقی؛ مدرنیته؛ پستمدرنیته | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Teleological Foundations of Technology and the Sadrian Model of Industry with an Explanation of the Third Rationality in Correspondence with Modern and Post-Modern Approaches | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Allireza Mohaddes | ||
| A | ||
| چکیده [English] | ||
| The present research, utilizing a descriptive-analytical method, explicates the teleological foundations of technology in Hikmat Muta‘āliyah (Transcendent Theosophy), extracts the Sadrian model of industry, and analyzes it within the framework of the "Third Rationality" in correspondence with the two modern and post-modern approaches. The end (Ghāyah) of technology in this system is based on three spheres: natural, epistemological, and anthropological; spheres that, as the director of the end, organize the value structure of technology and constitute the theoretical backing of the Sadrian model of industry. Human perception of nature, knowledge, and human truth determines whether technology tends toward domination and exploitation, or is formed in the direction of human growth and ontological balance. In this context, the definition of the "desired state" plays a fundamental role in anthropology; because a transformation in anthropological foundations alters the horizon of ends (Ghāyāt) and the criterion for reforming technology. To explain the importance of these foundations, the Sadrian model of industry is examined in comparison with the two modern and post-modern paradigms to clarify that the Sadrian view is neither a continuation of modern instrumental rationality nor does it slide into post-modern relativism, but rather presents a third horizon of sacred rationality. The innovation of the present research is that the teleological foundations of Hikmat Muta‘āliyah have been applied concretely to the three fundamental industries mentioned by Mullā Sadrā (agriculture, textile, and construction), and through this application, the Sadrian model of industry has been reconstructed as a coherent model for explaining technology. This model organizes a network of upstream and downstream industries to meet essential human needs and maintain balance with nature, opening a fresh perspective for rethinking the relationship between technology and contemporary civilization. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Final cause (‘Illat Ghā’iy), Hikmat Muta‘āliyah (Transcendent Theosophy), Philosophy of technology, Moral ends (Ghāyāt Akhlāqi), Modernity, Post-modernity | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
ابنسینا (1404ق). التعلیقات. بیروت: مکتبة الاعلام الاسلامى.
بری، فلیپ (13939. فلسفۀ تکنولوژی پس از چرخش تجربی. ترجمه یاسر خوشنویس. فرهنگ امروز. قابل دسترس در: http://tnews.ir/site/cd1137175283.html
پارسانیا، حمید (1389). روششناسی انتقادی حکمت صدرایی. کتاب فردا.
پارسانیا، حمید (۱۴۰۱). اندیشه: دین، فرهنگ و فناوری. کیهان فرهنگی، شماره ۴۲۲–۴۲۳، ص۳۸–۴۵.
پایا، علی (1396). در قوتها و ضعفهای مهندسی و رابطه متقابل آن با علوم انسانی و اجتماعی یک ارزیابی نقادانه از منظر عقلانیت نقاد. در: ایران اسلامی در مواجهه با تکنولوژی غرب، گردآوری: محمدحسین بادامچی. انتشارات سوره مهر؛ پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی، ص126.
پیت، جوزف (1393). در باب تکنولوژی، مبانی فلسفه تکنولوژی. ترجمه مصطفی تقوی. تهران: کتاب آمه.
تافلر، آلوین (1373). موج سوم. ترجمه شهیندخت خوارزمی. تهران: نشر سیمرغ، با همکاری نشر فاخته.
جعفرى تبریزى، محمدتقى (1392). مجموعه آثار: تکاپوى اندیشهها. تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفرى.
رحیمی، غلامحسین (1393). مفهوم صنعت در اندیشه متفکران مسلمان. تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، 5(17)، ص35-54.
شرت، ایون (1390). فلسفه علوم اجتماعی قارهای. ترجمه هادی جلیلی. تهران: نشر نی.
شهگلی، احمد و همکاران (1396). مبانی فلسفی حکمی صنعت. آموزههای فلسفه اسلامی، شماره ۲۰، ص۷۴ -۹۰.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1360). الشواهد الربوبیة فی المناهج السـلوکیة. تصحیح و تعلیـق: سـید جلالالدین آشتیانى. مشهد: المرکز الجامعی للنشر، چاپ دوم.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1376). مثنوی ملاصدرا. به کوشش مصطفی فیضی. قم: کتابخانه آیتالله العظمی مرعشی نجفی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1382). الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. قم: انتشارات مصطفوی، ج6-7 .
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1390). الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. منشورات طلیعه النور، ج7-6.
طباطبایی، سید محمدحسین (1371). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: اسماعیلیان، ج 5-19.
فارابی، ابونصر (1381). احصاء العلوم. ترجمه حسین خدیوجم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
فرانسن، مارتن و همکاران (1395). دانشنامه فلسفه استنفورد؛ فلسفه تکنولوژی. ترجمه مریم هاشمیان. تهران: ققنوس.
مصباح یزدی، محمدتقی (1376). اخلاق در قرآن. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ج2.
مصباح یزدی، محمدتقی (1379). آموزش فلسفه. تهران: نشر بینالملل.
مصباح یزدی، محمدتقی (1386). شرح برهان شفا. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391). خودشناسی برای خودسازی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح، مجتبی (1391). مبانی فلسفه علوم انسانی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ج3.
مصباح، مجتبی، محمدی عبدالله (1396). معرفتشناسی. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی (1383). کلیات علوم اسلامی. (منطق- فلسفه). تهران: صدرا، ج1.
مطهری، مرتضی (1389). مجموعه آثار. تهران: صدرا، ج7.
نصر، سید حسین (1389). دین و نظام طبیعت. ترجمه محمدحسن فغفوری. تهران: انتشارات حکمت.
نصر، سید حسین (1391). دین و نظم طبیعت. ترجمه انشاءالله رحمتی: نشر نی.
هال، استوارت (1391). معنا، فرهنگ و زندگی اجتماعی. ترجمه احمد گلمحمدی. تهران: نشر نی.
ورماس، پیتر و همکاران (1391). رویکردی در فلسفه تکنولوژی، از مصنوعات تکنیکی تا سیستمهای اجتماعی تکنیکی. ترجمه مصطفی تقوی و همکار. تهران: کتاب آمه.
Mitcham, C. & Waelbers, K. (2009). Technology and Ethics: Overview. In: A Companion to the Philosophy of Technology, Technological Condition, J. K. B. Olsen (ed.), S. A. Pedersen and V. F. Hendricks, p. 367.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 125 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 39 |
||