آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,671 |
| تعداد مقالات | 37,724 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,441,782 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,581,638 |
بررسی تطبیقی امکان استفاده از برهان لمّی در علم فلسفه از دیدگاه علامه طباطبایی و علامه مصباح | ||
| آیین حکمت | ||
| دوره 17، شماره 3، مهر 1404، صفحه 88-69 اصل مقاله (2.71 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/pwq.2025.72691.1244 | ||
| نویسنده | ||
| محمدرضا کرم رضایی اسحق وند* | ||
| استاد سطوح عالی، حوزه علمیه تهران، تهران، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 02 شهریور 1404، تاریخ بازنگری: 06 دی 1404، تاریخ پذیرش: 06 دی 1404 | ||
| چکیده | ||
| به صورت کلی میتوان گفت بین حکما و فلاسفه در عقلی بودن روش تحقیق علم فلسفه اختلافی نیست، بین استدلالهای عقلی غیرمباشر، فلسفه تنها از برهان بهره میبرد. برهان به سه قسم تقسیم شده است؛ زیرا جهت انتاج صحیح نتیجه، یا از علت به معلول سیر میشود (برهان لمّی)، یا از معلول به علت (برهان إنّ دلیل) و یا از احد المتلازمین به متلازم دیگر (برهان إنّ مطلق). علامه طباطبایی و علامه مصباح بدون اختلاف میفرمایند، در فلسفه نمیتوان از برهان إنّ مطلق استفاده کرد، ولی میتوان از برهان إنّ دلیل در این علم بهره برد؛ امّا در امکان استفاده از برهان لمّی در این علم بین آنها اختلاف وجود دارد. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی درصدد پاسخ این پرسش برآمده است که بررسی تطبیقی امکان استفاده از برهان لمّی در علم فلسفه از دیدگاه علامه طباطبایی و علامه مصباح چگونه میباشد؟ در مقام پاسخ باید گفت، علامه طباطبایی قائل به عدم امکان استفاده از برهان لمّی در علم فلسفه بوده و بر آن استدلال اقامه فرموده است. امّا علامه مصباح در مقام ردّ دیدگاه ایشان چهار اشکال ذکر فرموده و ادعای خلاف آن را پذیرفتهاند، امّا این تحقیق ضمن پاسخ به عمدۀ اشکالهای مزبور، دو اشکال دیگر به کلام علامه طباطبایی وارد کرده و با استدلال، به امکان استفاده از برهان لمّی در علم فلسفه قائل شده است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| علم فلسفه؛ علامه طباطبایی؛ علامه مصباح یزدی؛ برهان لمّی؛ برهان إنّ دلیل؛ برهان إنّ مطلق | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Comparative Study of the Possibility of Using the Demonstration of the Why (Burhān Limmī) in the Science of Philosophy from the Perspective of ‘Allāmah Tabātabā’ī and ‘Allāmah Misbāh | ||
| نویسندگان [English] | ||
| MohammadReza KaramRezaee Eshagh Vand | ||
| Professor, Tehran Seminary, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Generally, it can be said that there is no disagreement between sages and philosophers regarding the rational nature of the research method of the science of philosophy; among non-direct rational arguments, philosophy utilizes only demonstration (Burhān). Demonstration is divided into three parts; because for the correct deduction of the conclusion, one either proceeds from the cause to the effect (Demonstration of the Why/ Burhān Limmī), or from the effect to the cause (Demonstration of the Fact - Evidence/ Burhān Innī Dalīl), or from one of the two correlatives to the other correlative (Absolute Demonstration of the Fact/ Burhān Innī Mutlaq). ‘Allāmah Tabātabā’ī and ‘Allāmah Misbāh state without disagreement that in philosophy, one cannot use the Absolute Demonstration of the Fact (Burhān Innī Mutlaq), but one can utilize the Demonstration of the Fact - Evidence (Burhān Innī Dalīl) in this science; however, there is a disagreement between them regarding the possibility of using the Demonstration of the Why (Al Burhān Limmī) in this science. This research, utilizing a descriptive-analytical method, seeks to answer the question: How is the comparative study of the possibility of using the Demonstration of the Why (Burhān Limmī) in the science of philosophy from the perspective of ‘Allāmah Tabātabā’ī and ‘Allāmah Misbāh? In response, it must be stated that ‘Allāmah Tabātabā’ī maintains the impossibility of using the Demonstration of the Why (Burhān Limmī) in the science of philosophy and has advanced an argument for it. However, ‘Allāmah Misbāh, in the position of refuting his view, has mentioned four objections and accepted the contrary claim; however, this research, while answering the major objections mentioned, raises two other objections to the statement of ‘Allāmah Tabātabā’ī and, with reasoning, argues for the possibility of using the Demonstration of the Why (Burhān Limmī) in the science of philosophy. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Science of philosophy, ‘Allāmah Tabātabā’ī, ‘Allāmah Misbāh Yazdī, Demonstration of the Why (Burhān Limmī), Demonstration of the Fact - Evidence (Burhān Innī Dalīl), Absolute Demonstration of the Fact (Burhān Innī Mutlaq) | ||
| مراجع | ||
|
ابن رشد، محمد بن احمد (1370). فصل المقال. قم: دار المعارف.
ابن سینا (1385). الاشارات و التنبیهات. بیروت: دار البلاغه، ج1.
ابن سینا (1389). الشفاء: البرهان. قم: فکر روز.
ابن سینا (1392). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ابن سینا (1405ق). الشفاء: المنطق. قم: انتشارات مکتبة آیت‌الله العظمی المرعشی النجفی، ج3.
ابن ملکا، هبة‌الله بن علی (1373). المعتبر فی الحکمة. گردآورنده فتح علی اکبری. اصفهان: دانشگاه اصفهان، ج1.
ابو ریده، محمد عبدالهادی (1369). رسائل الکندی الفلسفیة. بیروت: دار الفکر العربی.
ارسطو (1385). متافیزیک. ترجمه شرف‌الدین خراسانی. تهران: نشر گفتار.
ارسطو (1980م). منطق. بیروت: دار القلم، ج2.
ایزدی‌تبار، محمد (1386). بررسی برهان لم و ان و ارزش معرفتی آنها. معارف عقلی، شماره 5.
تفتازانی، مسعود بن عمر(1412ق). شرح المقاصد. محقق عبد الرحمن عمیره. قم: الشریف الرضی، ج1.
جوادی آملی، عبدالله (1382). سرچشمه اندیشه. قم: مرکز نشر اسراء، ج3.
جوادی آملی، عبدالله (1392). رحیق مختوم. قم: مرکز نشر اسراء، ج1.
حسن‌زاده آملی، حسن (1385). دروس معرفت نفس. قم: ال‍ف. لام. م‍ی‍م.
حلّی، حسن (1363). الجوهر النضید و رسالة التصور و التصدیق. قم: انتشارات بیدار.
خوانساری، محمد (1376). فرهنگ اصطلاحات منطقی. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى.
سبزواری، هادی (1369). شرح المنظومة. تعلیقات حسن‌زاده آملی. قم: انتشارات نشر ناب، ج1.
سجادی، جعفر (1375). فرهنگ علوم فلسفی و کلامی. تهران: امیرکبیر.
سلیمانی امیری، عسکری (1402). تطوّر برهان لم و إن از منطق به فلسفه اولی در کلام ابن‌سینا و ملاصدرا. حکمت اسلامی، 10(38).
سهروردی، یحیی بن حبش (1372). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. قم: انتشارات وزارت فرهنگ و آموزش عالی، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ج2.
شهرزوری، محمد (1372). شرح حکمة الإشراق. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى.
صدر، سید محمدباقر (1396). فلسفتنا. قم: انتشارات دارالصدر.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1362). منطق نوین (اللمعات المشرقیة فی الفنون المنطقیة). تهران: انتشارات آگاه.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (1392). حکمة الإشراق. تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، ج1-2.
طباطبایی، سید محمدحسین (1390). برهان. قم: انتشارات بوستان کتاب، ج1.
طباطبایی، سید محمدحسین (1394). نهایة الحکمة. قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی.
طوسی، نصیرالدین (1367). اساس الاقتباس. تهران: دانشگاه تهران.
طوسی، نصیرالدین (1425ق). شوارق الإلهام فی شرح تجرید الکلام. محشی عبدالرزاق بن علی لاهیجی؛ محقق اکبر اسد علیزاده. قم: مؤسسة الإمام الصادق(ع)، ج4.
عجم، رفیق (2000م). موسوعة مصطلحات الإمام الغزالی. بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.
عطار، حسن (1380ق). حاشیة العطار علی شرح الخبیصی. قاهره: انتشارات دار إحیاء الکتب العربیة.
علوی‌تبار، سینا (1397). برهان إن و لم و بررسی کارکرد برهان در فلسفه از منظر علامه طباطبایی. نسیم خرد، 4(6).
غفاری، محمد خالد (1380). فرهنگ اصطلاحات آثار شیخ اشراق شهاب الدین سهروردی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
فارابی، محمد (1381)، احصاء العلوم، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی
فارابی، محمد (1405ق). الجمع بین رأیی الحکیمین. تهران: مکتبة الزهراء.
فخر رازی، محمد بن عمر (1381). منطق الملخص. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
قطب الدین شیرازی، محمود (1369). درة التاج. مصحح محمد مشکوه. تهران: حکمت.
قطب‌الدین رازی، محمد؛ نصیرالدین طوسی، محمد (1403ق). شرح الإشارات و التنبیهات للطوسی (مع المحاکمات). قم: دفتر نشر الکتاب، ج1.
قوام صفری، مهدی (1369). مسائل فلسفه اولی و برهان لم. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، شماره 135-136.
کارل، یاسپرس (1359). درآمدی بر فلسفه. ترجمه اسدالله مبشری. تهران: انتشارات حسینیه ارشاد.
کوچنانی، قاسمعلی (1381). برهان مفید یقین در فلسفة اولی. مجله دانشکده الهیات و معارف اسلامی، 72(963).
مصباح یزدی، محمدتقی (1384). شرح برهان شفا. قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، ج1.
مصباح یزدی، محمدتقی (1390). آموزش فلسفه. قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1394). شرح نهایة الحکمة. قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی، چاپ چهارم، ج1.
مصباح یزدی، محمدتقی (1405ق). تعلیقة علی نهایة الحکمة. قم: انتشارات مؤسسه در راه حق.
مطهری، مرتضی (1392). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: صدرا، ج 3.
مظفر، محمدرضا (1366). المنطق. قم: انتشارات اسماعیلیان، ج3
معلمی، حسن؛ کاشفی، محمدرضا؛ دژاکام، علی؛ سلیمانی امیری، عسکری؛ قیومی، محمدباقر؛ شیروانی، علی؛ میرسپاه، اکبر (1385). تاریخ فلسفه اسلامی. قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
ملایری، موسی (1395). نفی کارآمدی برهان لم در فلسفه اولی مطالعه تطبیقی میان رویکرد ملاصدرا و علامه طباطبایی. منطق‌پژوهی، 7(14). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 312 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 205 |
||