آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,651 |
| تعداد مقالات | 37,484 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,332,129 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,861,905 |
نقش ویژگیهای عاطفی تکفرزندان در تهدید امنیت روانی خانواده | ||
| مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه | ||
| دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 18، مهر 1404، صفحه 196-179 اصل مقاله (2.14 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/scs.2025.71834.1424 | ||
| نویسنده | ||
| جعفر سحرخیز* | ||
| کارشناسی ارشد، گروه روانشناسی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی؛ طلبه سطح عالی فقه و اصول، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 18 اردیبهشت 1404، تاریخ بازنگری: 19 مهر 1404، تاریخ پذیرش: 07 دی 1404 | ||
| چکیده | ||
| امنیت روانی که بهعنوان احساس نسبی رهایی از خطر تعریف میشود، نقشی زیربنایی و اساسی در حیات فردی و اجتماعی انسان ایفا میکند. این امنیت شرط لازم برای اثربخشی امنیت عینی است؛ به این معنا که تا زمانی که افراد در سطح روانی احساس امنیت نکنند، امنیت عینی قادر به ایجاد آرامش و عملکرد مطلوب نخواهد بود. در این میان، خانواده بهعنوان اصلیترین و کانونیترین نهاد اجتماعی، مسئولیت خطیر ایجاد و ارتقای این امنیت را برعهده دارد. هدف اصلی این پژوهش تحلیل ویژگیهای عاطفی تکفرزندان و نقش آن در تهدید امنیت روانی خانواده است. در جوامع کنونی، تغییرات گسترده در ساختار خانواده ازجمله کاهش نرخ فرزندآوری و بهویژه ظهور الگوی تکفرزندی، به عنوان یک عامل تهدیدکننده جدی برای امنیت روانی خانوادهها قلمداد میشود. در جامعه ایران نیز این پدیده رو به گسترش است؛ بنابراین، شناخت دقیق پیامدهای عاطفی و روانشناختی آن از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است. پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و با مطالعه و بررسی نظاممند متون معتبر علمی در حوزههای روانشناسی خانواده و مطالعات امنیت روانی انجام شده است. خانوادههای تکفرزند با محدودیتهای ساختاری در ایفای نقشهای متنوع اجتماعی مواجه هستند و از قابلیتها و مهارتهای ارزشمندی که در بستر طبیعی روابط بین خواهر و برادران شکل میگیرد، محروم میمانند. بر این اساس، مهمترین ویژگیهای عاطفی شناساییشده در تکفرزندان شامل مواردی همچون وابستگی عاطفی شدید، پرتوقعی، خودمحوری، عدم تابآوری در برابر مشکلات، احساس تنهایی مزمن، ترس از طرد شدن، ضعف در اعتمادبهنفس و برقراری روابط احساسی سالم، بلوغ نابهنگام کاذب، نداشتن استقلال عاطفی، کاهش رضایت و نشاط در زندگی و گرایش به کمالطلبی افراطی است. این ویژگیها از طریق مکانیسمهای متعددی همچون کاهش چشمگیر مهارتهای اجتماعی، ضعف در مدیریت و تنظیم هیجانات، وابستگی عاطفی بیمارگونه به والدین و کاهش انعطافپذیری روانی، به طور مستقیم و غیرمستقیم امنیت روانی کل نظام خانواده را تحت تأثیر قرار داده و تهدید میکنند. نتایج این مطالعه به وضوح روشن میکند که تکفرزندی بهخودیخود میتواند پیامدهای منفی قابل توجهی در شکلگیری شخصیت عاطفی فرزند داشته و بهصورت طبیعی بستر امنیت روانی خانواده را مخدوش نماید. در نقطه مقابل، تأکید میشود که اگر زمینه امنیت روانی در خانواده به درستی فراهم شود، میتواند تا حد زیادی این چالشها را تعدیل کرده و به پرورش فرزندانی با شخصیتی سالم، سازگار، اجتماعی، بااعتمادبهنفس و مسئولیتپذیر منجر گردد. آگاهیبخشی به خانوادهها در مورد این پیامدها، گام مؤثری در کاهش این تهدیدات و تقویت بنیان روانی خانوادهها خواهد بود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امنیت روانی؛ خانواده؛ تکفرزندی؛ والدین | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Role of Emotional Characteristics of Single Children in Threatening Family Psychological Jafar Saharkhiz | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Jafar Saharkhiz | ||
| Master of Science, Department of Psychology, Imam Khomeini Educational and Research Institute; Advanced Level Student of Jurisprudence and Principles, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Psychological security, defined as a relative sense of freedom from danger, plays a foundational and essential role in both the individual and social lives of human beings. This form of security is a necessary condition for the effectiveness of objective security, meaning that unless individuals feel secure on a psychological level, objective security cannot create tranquility or enable optimal functioning. In this context, the family, as the primary and central social institution, bears the crucial responsibility of establishing and enhancing this security. The primary objective of this research is to analyze the emotional characteristics of only children and their role in threatening the psychological security of the family. In contemporary societies, significant changes in family structure—including declining fertility rates and, notably, the emergence of the single-child family pattern—are considered serious threats to the psychological well-being of families. This phenomenon is also increasing in Iranian society; therefore, gaining an accurate understanding of its emotional and psychological consequences is of utmost importance. The present study was conducted using a descriptive-analytical method, involving a systematic review of authoritative scientific texts in the fields of family psychology and psychological security. Single-child families face structural limitations in fulfilling diverse social roles and are deprived of the valuable capabilities and skills that typically develop through natural sibling relationships. Consequently, the most significant emotional characteristics identified in only children include intense emotional dependency, excessive demands, self-centeredness, a lack of resilience when facing problems, chronic feelings of loneliness, fear of rejection, low self-confidence, and difficulty forming healthy emotional relationships, premature pseudo-maturity, lack of emotional independence, reduced life satisfaction and happiness, and a tendency toward extreme perfectionism. These characteristics, through multiple mechanisms—such as a significant reduction in social skills, difficulty managing and regulating emotions, pathological emotional dependency on parents, and decreased psychological flexibility—directly and indirectly affect and threaten the psychological security of the entire family system. The results of this study clearly demonstrate that being an only child can have significant negative effects on the development of a child's emotional personality and can naturally undermine the foundation of the family's psychological security. Conversely, it is emphasized that if a foundation of psychological security is properly established within the family, it can significantly mitigate these challenges and foster the development of children with healthy, adaptable, social, self-confident, and responsible characters. Raising family awareness about these consequences will be an effective step toward reducing these threats and strengthening the psychological foundation of families. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Security, Psychological Security, Family, Single-Child, Emotional Characteristics | ||
| مراجع | ||
|
آلیاسین، سید علی؛ فریدونی، سمیه (1395). مقایسه مثبتنگری امید به زندگی و رضایت از زندگی بین دانشآموزان دختر تکفرزندی و چند فرزندی. مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی، شماره ۱۱، ص49-65.
اخوان کاظمی، بهرام (1386). امنیت و ابعاد آن در قرآن. مطالعات اسلامی، شماره 75، ص10-26.
بیاتی، فاطمه (1383). مقایسه سازگاری عاطفی، اجتماعی آموزشی و همدلی مادران و دختران در بین دانشآموزان دختر تکفرزند و چند فرزند مقطع راهنمایی شهر تهران. پایاننامه کارشناسی ارشد. گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی، دانشگاه الزهراء.
پیکهارت، کارل (1392). کلیدهای تربیتی برای والدین تکفرزند. ترجمه مسعود حاجیزاده. تهران: دانه.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1366). غررالحکم و دررالکلم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
جیمز، ویلیام (1372). دین و روان. ترجمه مهدی قائنی. تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
رضایی تزنگی، مریم (1392). بررسی مقایسه استقلال عاطفی و دلبستگی نوجوانان خانوادههای تکفرزند و چند فرزند مادران شاغل و غیرشاغل شهر شیراز. پایاننامه کارشناسی ارشد. گروه روانشناسی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت.
ساطوریان، سید عباس (1392). مقایسه ابعاد والدگری: رابطه والد ـ کودک و مشکلات رفتاری کودکان در خانوادههای تکفرزند و چند فرزند. پایاننامه کارشناسی ارشد. گروه روانشناسی، مؤسسه امام خمینی قم.
ساطوریان، سید عباس و همکاران (1393). مقایسه مشکلات درونی و برونیسازی شده کودکان در خانوادههای تک و دو فرزند. روانشناسی و دین، شماره 27، ص65-80.
شاملو، سعید (1378). بهداشت روان. تهران: رشد.
شجاعی، جواد؛ یزدخواستی، بهجت (1396). تجربه زیسته تکفرزندان از تکفرزندی. زن در توسعه و سیاست، شماره ۴، ص442-459.
شریفی، محمدرضا (1376). خانواده متعادل. تهران: انجمن اولیاء و مربیان.
شولتز، دو آن؛ شولتز، سیدنی آلن (1397). نظریههای شخصیت. ترجمه سید محمدی. تهران: ویرایش.
شیرازی، الهام (1386). تکفرزندی. تهران: نشر قطره.
صمدی ارزگانی، قنبرعلی (1387). امنیت مهدوی، الگوی جامعه امن. مشرق موعود، شماره 6، ص69-83.
فردوسی، سیما (بیتا). تکفرزندان پرتوقعاند. حلقه وصل، شماره 56، ص91-112.
قائدی، فهیمه و همکاران (1395). تمایزیافتگی و تفکر ارجاعی: نقش واسطهای درماندگی آموخته شده. شناخت اجتماعی، شماره 9.
قرهباغی، فاطمه و همکاران (بیتا). تمایزیافتگی و نشانههای اضطراب مزمن در سیستم هیجانی خانواده. مشاوره و رواندرمانی خانواده، شماره 1، ص2-22.
لیثی واسطی، علی بن محمد (1376). عیون الحکم و المواعظ. قم: دارالحدیث.
مجلسی، محمدباقر (1404ق). بحارالانوار. بیروت: دارالفکر، ج75.
مرتضوی، مهناز و همکاران (1401). تک فرزندی و چالشهای آن؛ راهنمای عملی برای مشاوران. یزد: انتشارات دانشگاه یزد.
مرکز آمار ایران (1392). بررسی پدیده تکفرزندی با استفاده از نتایج سرشماریهای سال ۱۳۸۵.
مرکز تحقیقات زن و خانواده (1392). تحولات جمعیتی ایران، عوامل، پیامدها، راهبردها.
مصباح، علی و همکاران (1385). روانشناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی. تهران: انتشارات سمت.
مهدوی، محمدصادق؛ غنیمتی، حسن (بیتا). فرزندسالاری. پژوهشنامه علوم انسانی، شماره 35، ص107-121. همدانی، محمدعلی؛ حسنی، محمود (بیتا). سازوکار تأمین امنیت روانی خانواده. معرفت، شماره 289، ص30-47.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 574 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 115 |
||