مسترحمی, سید عیسی. (1404). حقانیت علم واقعی در قرآن (نقدی بر نظریۀ حقانیت علم ظاهری در قرآن). اسلام و مطالعات اجتماعی, 30(117), 154-179. doi: 10.22081/jqr.2025.72136.4238
سید عیسی مسترحمی. "حقانیت علم واقعی در قرآن (نقدی بر نظریۀ حقانیت علم ظاهری در قرآن)". اسلام و مطالعات اجتماعی, 30, 117, 1404, 154-179. doi: 10.22081/jqr.2025.72136.4238
مسترحمی, سید عیسی. (1404). 'حقانیت علم واقعی در قرآن (نقدی بر نظریۀ حقانیت علم ظاهری در قرآن)', اسلام و مطالعات اجتماعی, 30(117), pp. 154-179. doi: 10.22081/jqr.2025.72136.4238
مسترحمی, سید عیسی. حقانیت علم واقعی در قرآن (نقدی بر نظریۀ حقانیت علم ظاهری در قرآن). اسلام و مطالعات اجتماعی, 1404; 30(117): 154-179. doi: 10.22081/jqr.2025.72136.4238
دانشیار و مدیر گروه قرآن و علم، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.
تاریخ دریافت: 24 خرداد 1404،
تاریخ بازنگری: 04 مرداد 1404،
تاریخ پذیرش: 07 مرداد 1404
چکیده
گسترش علوم‌تجربی و آشکارشدن برخی تعارضات ظاهری میان گزاره‌های این دانش‌ها و قرآن کریم، واکنش‌های گوناگونی را از سوی اندیشمندان مسلمان و غیرمسلمان در پی داشت. برخی با واقعی پنداشتن این تعارضات، نمونه‌ها و شواهدی را برای این پندار پرداختند و آن را دستاویزی برای حمله به ساحت مقدس قرآن کریم قرار دادند. برخی نیز با پذیرش این نگرش، کوشیدند با طرح مقدماتی همچون علمی نبودن قرآن کریم، عرفی بودن زبان قرآن، حق بودن آنچه مخاطبان عصر نزول آن را در نگاه ظاهری به طبیعت، حق می‌پنداشتند و در نتیجه، پذیرش حقانیت علم ظاهری در قرآن، از ساحت مقدس قرآن دفاع کنند. اینان بدون توجه به پیامدهای پذیرش این مقدمات ادعایی، در جهت مستند کردن آنها کوشیدند. تحلیل انتقادی این دیدگاه، کاستی‌های فراوان آن را نشان می‌دهد؛ زیرا حقانیت قرآن و عدم ورود باطل به آن و همچنین هدایت‌گری، جاودانگی و حکیمانه بودن این متن الهی، اقتضا دارد مسائل مطرح‌شده در آن، چه در حوزۀ علوم‌انسانی و چه طبیعی، کاملاً حق بوده و بازگوکنندۀ واقعیت‌های هستی باشد؛ مگر اینکه قرینه‌ای همچون تمثیلی یا جدلی بودن آیه‌ای، بر عدم قصد ارائۀ واقعیت از سوی خداوند متعال در آن آیۀ خاص دلالت کند.
The Rightfulness of Real Science in the Qur'an (A Critique of the Theory of the Rightfulness of Apparent Science in the Qur'an)
نویسندگان [English]
Sayyid Isa Mostarhami
Director of Quran and Science Department, Al-Mustafa International University
چکیده [English]
The expansion of empirical sciences and the revelation of some apparent conflicts between the propositions of these sciences and the Holy Qur'an led to various reactions from Muslim and non-Muslim thinkers. Some, considering these conflicts to be real, fabricated examples and evidence for this assumption and used it as a pretext to attack the sacredness of the Holy Qur'an. Some, accepting this view, tried to defend the sacredness of the Qur'an by proposing premises such as the non-scientific nature of the Holy Qur'an, the conventionality of the language of the Qur'an, the truthfulness of what the audience of the era of its revelation considered true in their apparent view of nature, and as a result, accepting the legitimacy of apparent science in the Qur'an. They tried to document them without paying attention to the consequences of accepting these alleged premises. A critical analysis of this view shows its many shortcomings; because the rightfulness of the Qur'an and the absence of falsehood in it, as well as the guidance, immortality, and wisdom of this divine text, require that the issues raised in it, whether in the field of human or natural sciences, be completely true and reflect the realities of existence; unless an indication such as the allegory or polemic nature of a verse indicates that God Almighty did not intend to present reality in that particular verse.
کلیدواژه‌ها [English]
rightfulness of the Qur'an, apparent science, real science, conventional language, scientific errors of the Qur'an
مراجع
قرآن کریم (1384ش). ترجمهٔ گروهی زیر نظر محمدعلی رضایی اصفهانی. قم: دارالذکر.
ابن حجر العسقلانی، أحمد بن علی (1390ق). لسان المیزان. لبنان: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
ابن فارس، احمد (1420ق). معجم مقاییس اللغه. بیروت: دارالکتب اسلامیه.
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (1419ق). تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابوحجر، احمد عمر (1991م). التفسیر العلمی للقرآن فی المیزان. بیروت: نشر دارقتیبه.
ایازی، محمدعلی (1373ش). المفسرون حیاتهم و منهجهم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
باربور، ایان (1362ش). علم و دین. ترجمه بهاء الدین خرمشاهی. تهران: نشر دانشگاهی
پترسون، مایکل و دیگران (۱۳۷۶ش). عقل واعتقاد دینی(ترجمهٔ احمد نراقی و ابراهیم سلطانی). تهران: طرح نو.
حکیمی. محمدرضا (1400 ش). دانش مسلمین. قم: دلیل ما.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1410ق). کتاب العین. قم: هجرت.
الخولی، امین (1961 م). مناهج التجدید فی النحو و البلاغه و التفسیر و الادب. بیروت: دارالمعرفه.
دعاس، حمیدان قاسم (1425ق). اعراب القرآن الکریم. دمشق: دارالمنیر.
دورانت، ویلیام جیمز (1367ش). تاریخ تمدن. تهران:انتشارات علمی و فرهنگی.
دیکسون، رابرت تی (1382ش). نجوم دینامیکی(ترجمهٔ احمد خواجه‌نصیر طوسی). تهران: نشر دانشگاهی.
ذهبی. محمدحسین (1396م). التفسیر و المفسرون. قم: دارالکتب الحدیثة.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1426ق). مفردات ألفاظ القرآن. قم: ذوی‌القربی.
رضایی اصفهانی، محمدعلی (1390 ش). تعامل قرآن و علوم. قم: آثار دانشوران.
رومی، فهد بن عبدالرحمن (1418 ق). اتجاهات التفسیر فی القرن الرابع عشر. بیروت: موسسه الرساله.
زمخشری، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دارالکتب العربی.
سیدز، مایکل، ا. (1384ش). اساس ستاره شناسی(ترجمهٔ محمد تقی عدالتی). مشهد: دانشگاه امام رضاD.
سیوطی. عبدالرحمن بن ابی بکر (1404ق). الدر المنثور فی تفسیر بالماثور. قم: کتابخانه آیت الله مرعشی.
شاطبی، ابراهیم بن موسی (1417ق). الموافقات. بیروت: دار ابن قیم.
شوالیه، ژان ژاک (1373ش). آثار بزرگ سیاسی از ماکیاولی تا هیتلر. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد (1414ق). المحیط فی اللغه. بیروت: عالم الکتاب.
طبرسی، فضل بن حسن (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
طبری، ابوجعفر محمد بن جریر (1406ق). جامع‌البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه.
طوسی، محمد بن حسن (1409ق). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
