آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,187 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,811,236 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,057,833 |
تبارشناسی مفهوم قانون و امتناع بیطرفی دینی و فلسفی محتوای آن | ||
| فلسفه حقوق | ||
| دوره 4، شماره 2، مهر 1404، صفحه 154-127 اصل مقاله (5.33 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/phlq.2025.71923.1120 | ||
| نویسنده | ||
| محمدعبدالصالح شاهنوش فروشانی* | ||
| استادیار، دانشکده حقوق، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 03 خرداد 1404، تاریخ پذیرش: 05 خرداد 1404 | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با بررسی اسناد مرتبط با مفهوم قانون در پیش و پس از مشروطیت نشان میدهد که مفهوم «قانون» در ایران معاصر برساختی نو و برآمده از کنشهای سیاسی و اجتماعی در جامعه ایرانی در دوران قاجار و پس از آن است. مفهوم و محتوای قانون متأثر از باورهای فلسفی، اخلاقی، دینی و کلامی بوده و بیطرفی محتوای قانون از این حیث ناممکن است. باید مفهوم قانون را بر ساختۀ فکر اندیشمندان معاصر دانست. برخلاف آنچه از ظاهر کلام برخی اندیشمندان معاصر فهمیده میشود، قانون در اندیشه ایران معاصر ارجاع به مفهومی فراتاریخی و جهانشمول ندارد، بلکه ارجاع به مفهومی برساخته از نظم تاریخی- اجتماعی- سیاسی- فرهنگی ایران دارد. از همینرو باید تأثیر باورهای فلسفی، اخلاقی، دینی و سیاسی اندیشمندان دوره قاجار را در ساخت این مفهوم و پرداخت وضع لفظ «قانون» در نظر داشت. اما آنچه این ادعا را موجهتر مینماید، آن است که اساساً گزارههای هنجاری (حاوی باید و نباید) مانند گزارههای اخلاقی و قانونی نمیتوانند از حیث فلسفی، دینی، تاریخی، اجتماعی و فرهنگی بیطرف باشند و این موارد هستند که محتوای هنجار را میسازند. برخلاف آنچه مستشارالدوله برای ساخت قانون توصیه کرده، محال است قانون از حیث دینی و اخلاقی بیطرف باشد. به تعبیر دیگر، نفس تلاش برای بیطرف کردن محتوای قانون، خود خروج از بیطرفی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قانون؛ حکم شرعی؛ فقه؛ بیطرفی اخلاقی؛ مشروطیت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Genealogy of the Concept of Law and the Impossibility of Religious and Philosophical Neutrality in Its Content | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Abdolsaleh Shahnoosh Forooshani | ||
| Assistant Professor, Faculty of Law, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| This study, by examining the documents and discourses related to the concept of law before and after the Constitutional Revolution, demonstrates that the concept of “law” (qānūn) in contemporary Iran is a modern construct, emerging from the political and social dynamics of Iranian society during and after the Qajar era. The meaning and content of law،both have been shaped by philosophical, ethical, religious, and theological beliefs; hence, the neutrality of law in these respects is impossible. The concept of law must therefore be understood as a product of the intellectual efforts of modern Iranian thinkers. Contrary to the impression derived from the statements of some contemporary scholars, law in modern Iranian thought does not refer to a trans‑historical or universal concept. Rather, it refers to a construct rooted in Iran’s specific historical, social, political, and cultural order. Thus, the influence of the philosophical, ethical, religious, and political beliefs of Qajar‑period intellectuals must be taken into account in the formation of this concept and the semantic articulation of the term qānūn itself. What further substantiates this claim is that normative propositions—those containing ought or ought not, such as moral and legal propositions—cannot, by their very nature, be neutral in philosophical, religious, historical, social, or cultural terms. It is precisely these dimensions that determine the substance of normative content. Contrary to the instruction of Moshir al‑Dowleh regarding the construction of law, it is philosophically impossible for law to be neutral in religious or moral respects. In other words, the very attempt to render the content of law neutral constitutes, in itself, a departure from neutrality. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| law, religious ruling (ḥukm shar‘i), jurisprudence (fiqh), moral neutrality, Constitutional Revolution | ||
| مراجع | ||
|
آدمیت، فریدون (1355). ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران. تهران: انتشارات پیام.
آدمیت، فریدون (1356). اندیشۀ ترقی و حکومت قانون (عصر سپهسالار). تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
آمدی، علی بن محمد (1402ق). الإحکام فی أصول الأحکام. سوریه- دمشق: المکتب الإسلامی، ج1.
آهنگران، محمدرسول؛ سعیدی، مهرداد؛ اورسجی، رضا (1395). بررسی حدود غیرموضوعه (ماده 220 قانون مجازات اسلامی) با رویکرد فقه مقارن. حقوق جزا و سیاست جنایی، 1(2)، ص253-225.
ابنسینا، حسین بن عبد الله (1376). الإلهیات من کتاب الشفاء. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ابنسینا، حسین بن عبد الله (1381). الإشارات و التنبیهات. قم: بوستان کتاب.
ارسطو (1398). اخلاق نیکوماخوس. حسن لطفی. تهران: طرح نو.
ارسطو (1400). سیاست. حمید عنایت. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
امیری، حسینعلی (1395). آسیبشناسی نظام قانونگذاری در جمهوری اسلامی ایران با مطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه. تهران: نشر میزان.
ایازی، محمدعلی (1389). ملاکات احکام و شیوههای استکشاف آن. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
بهبهانی، محمدباقر (1415ق). الفوائد الحائریة. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
چارلز ورث، برایان؛ چارلز ورث، دبورا (1390). تکامل. عبدالمجید مهدوی دامغانی. تهران: نشر حکمت سینا.
حلّی، حسین بن علی (1432ق). أصول الفقه. قم: مکتبة الفقه و الاصول المختصه.
رالز، جان (1402). لیبرالیسم. موسی اکرمی. تهران: نشر ثالث.
زحیلی، محمد (1427ق). القواعد الفقهیة و تطبیقاتها فی المذاهب الأربعة. سوریه- دمشق: دار الفکر.
زرگرینژاد، غلامحسین (1395). سیاستنامههای قاجاری. نگارستان اندیشه، ج1، 3.
سرل، جان (1395). ساخت واقعیت اجتماعی. میثم محمد امینی. تهران: فرهنگ نشر نو.
صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: ادارۀکل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1364، ج2.
طباطبایی، جواد (1400). ملت، دولت و حکومت قانون. تهران: انتشارات مینوی خرد.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1391). اخلاق ناصری. تهران: خوارزمی.
طوسى، خواجه نصیرالدین (1407ق). تجرید الاعتقاد. تهران: مرکز النشر التابع لمکتب الإعلام الإسلامی.
علامه حلّى، حسن بن یوسف (1413ق). کشف المراد فی شرح تجرید الإعتقاد. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
علیاکبریان، حسنعلی (1396). قاعده عدالت در فقه امامیه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
فنایی، ابوالقاسم (1394). اخلاق دینشناسی. تهران: نگاه معاصر.
فیرحی، داود (1400). مفهوم قانون در ایران معاصر. تهران: نشر نی.
کاتوزیان، ناصر (1388). فلسفه حقوق. تهران: شرکت سهامی انتشار، ج1.
کانت، ایمانوئل (1394). بنیاد ما بعدالطبیعه اخلاق. حمید عنایت و علی قیصری. تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
متیو، براتون (1391). قانون. مجید ادیب. تهران: نشر میزان.
مستشارالدوله، میرزا یوسف خان (بیتا). رساله یک کلمه. به کوشش باقر مومنی. (نسخه الکترونیکی)
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1382). الشواهد الربوبیه. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
منتظری، حسینعلی (1384). استفتائات. تهران: نشر سایه.
موحد، محمدعلی (1400). در هوای حق و عدالت. تهران: نشر کارنامه.
ناظم الاسلام کرمانی، محمد بن علی (1402). تاریخ بیداری ایرانیان. تهران: امیرکبیر.
نجفی اصفهانی، مهدی (بیتا). الارائک. اصفهان: مطبعه مدرسه گلبهار.
هایک، فردریش فون (1392). قانون، قانونگذاری و آزادی. مهشید معیری. تهران: نشر دنیای اقتصاد، ج1.
Bentham, J. (1780) An Introduction to the Principles of Morals and Legislation. London: printed for T. Payne, and son at the Mews Gate.
Fuller, L. (1958). Positivism and Fidelity to Law: A Reply to Professor Hart. Harvard Law Review, 71(4), p. 630-672.
Ratnapala, S. (2009). Jurisprudence. Cambridge University Press.
Rawls, J. (1999). A Theory of Justice. The Belknap press of Harvard University Press Cambridge, Massachusetts.
Schmitt, C. (2005). Political Theology. University of Chicago Press.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 88 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 40 |
||