آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,598 |
| تعداد مقالات | 36,984 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,445,615 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,918,990 |
تحلیل آراء مثبتان و منکران قاعده الواحد در سنت فلسفی و کلامی با تاکید بر نوآوریهای ملاصدرا | ||
| آیین حکمت | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 28 دی 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/pwq.2026.73720.1266 | ||
| نویسندگان | ||
| صالح حسن زاده1؛ محمد رضا علوی راد* 2؛ علی کربلائی پازوکی3 | ||
| 1گروه معارف - دانشکده الهیات و معارف اسلامی - دانشگاه علامه - تهران - ایران. | ||
| 2گروه معارف، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه، تهران، ایران | ||
| 3گروه معارف - دانشکده الهیات و معارف اسلامی - دانشگاه علامه - تهران - ایران | ||
| تاریخ دریافت: 23 آذر 1404، تاریخ بازنگری: 16 دی 1404، تاریخ پذیرش: 28 دی 1404 | ||
| چکیده | ||
| چکیده قاعده الواحد، بهمثابه اصلی بنیادین در تبیین علیت و نظام صدور، امتناع صدور کثیر از واحد بالذات را لازمه بساطت و وحدت حیث تعقل و تعلق آن میداند؛ زیرا صدور کثیر متوقف بر حیثیات متکثره و تعینات متباینه در مبدأ فاعلی است که با اطلاق وحدت حقیقی ذات واجبالوجود در تعارض است. در سنت مشاء، ابنسینا و خواجهنصیر این قاعده را از بدیهیاتی نزدیک به فطریات عقل معرفی کردهاند و در مقابل، متکلمانی چون شیخ مفید و غزالی با استناد به تجرد مطلق ذات و توحید افعالی، قاعده الواحد را نفی و صدور کثرت را با تساوی نسبت فعل الهی به ممکنات و نفی ترجیح بلامرجح توجیه میکنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی همبسته با شیوه تطبیقی و انتقادی و با استفاده از منابع کتابخانهای، ابتدا مفهوم الواحد را تبیین مینماید و سپس اهم آراء مثبتان و منکران این قاعده را بررسی و در بعضی فروض نقد نموده و در انتها بر دیدگاه ملاصدرا و نوآوری او تأکید میورزد. بر اساس این پژوهش منشأ انکار الواحد عدم تصور صحیح وحدت حقیقی و بساطت ذات واجب است و رای مختار، دیدگاه ملاصدرا است که با ارتقای تبیین الواحد به رویکردی تجلّیمحور و تلقی صدور بهمثابه تجلی وجود بسیطالحقیقة، نظامی منسجم بنا مینهد که هم مقتضای برهان عقلی و هم همساز با شهود عرفانی است؛ در این نگاه، کثرت نه نافی وحدت، بلکه مرتبهای از تعین حقیقت واحد بوده و رابطه واحد و کثیر نه تقابل عرضی، بلکه تشأن طولی در سیر وجود است. قاعده الواحد، بهمثابه اصلی بنیادین در تبیین علیت و نظام صدور، امتناع صدور کثیر از واحد بالذات را لازمه بساطت و وحدت حیث تعقل و تعلق آن میداند؛ زیرا صدور کثیر متوقف بر حیثیات متکثره و تعینات متباینه در مبدأ فاعلی است که با اطلاق وحدت حقیقی ذات واجبالوجود در تعارض است. در سنت مشاء، ابنسینا و خواجهنصیر این قاعده را از بدیهیاتی نزدیک به فطریات عقل معرفی کردهاند و در مقابل، متکلمانی چون شیخ مفید و غزالی با استناد به تجرد مطلق ذات و توحید افعالی، قاعده الواحد را نفی و صدور کثرت را با تساوی نسبت فعل الهی به ممکنات و نفی ترجیح بلامرجح توجیه میکنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی همبسته با شیوه تطبیقی و انتقادی و با استفاده از منابع کتابخانهای، ابتدا مفهوم الواحد را تبیین مینماید و سپس اهم آراء مثبتان و منکران این قاعده را بررسی و در بعضی فروض نقد نموده و در انتها بر دیدگاه ملاصدرا و نوآوری او تأکید میورزد. بر اساس این پژوهش منشأ انکار الواحد عدم تصور صحیح وحدت حقیقی و بساطت ذات واجب است و رای مختار، دیدگاه ملاصدرا است که با ارتقای تبیین الواحد به رویکردی تجلّیمحور و تلقی صدور بهمثابه تجلی وجود بسیطالحقیقة، نظامی منسجم بنا مینهد که هم مقتضای برهان عقلی و هم همساز با شهود عرفانی است؛ در این نگاه، کثرت نه نافی وحدت، بلکه مرتبهای از تعین حقیقت واحد بوده و رابطه واحد و کثیر نه تقابل عرضی، بلکه تشأن طولی در سیر وجود است. قاعده الواحد، بهمثابه اصلی بنیادین در تبیین علیت و نظام صدور، امتناع صدور کثیر از واحد بالذات را لازمه بساطت و وحدت حیث تعقل و تعلق آن میداند؛ زیرا صدور کثیر متوقف بر حیثیات متکثره و تعینات متباینه در مبدأ فاعلی است که با اطلاق وحدت حقیقی ذات واجبالوجود در تعارض است. در سنت مشاء، ابنسینا و خواجهنصیر این قاعده را از بدیهیاتی نزدیک به فطریات عقل معرفی کردهاند و در مقابل، متکلمانی چون شیخ مفید و غزالی با استناد به تجرد مطلق ذات و توحید افعالی، قاعده الواحد را نفی و صدور کثرت را با تساوی نسبت فعل الهی به ممکنات و نفی ترجیح بلامرجح توجیه میکنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی همبسته با شیوه تطبیقی و انتقادی و با استفاده از منابع کتابخانهای، ابتدا مفهوم الواحد را تبیین مینماید و سپس اهم آراء مثبتان و منکران این قاعده را بررسی و در بعضی فروض نقد نموده و در انتها بر دیدگاه ملاصدرا و نوآوری او تأکید میورزد. بر اساس این پژوهش منشأ انکار الواحد عدم تصور صحیح وحدت حقیقی و بساطت ذات واجب است و رای مختار، دیدگاه ملاصدرا است که با ارتقای تبیین الواحد به رویکردی تجلّیمحور و تلقی صدور بهمثابه تجلی وجود بسیطالحقیقة، نظامی منسجم بنا مینهد که هم مقتضای برهان عقلی و هم همساز با شهود عرفانی است؛ در این نگاه، کثرت نه نافی وحدت، بلکه مرتبهای از تعین حقیقت واحد بوده و رابطه واحد و کثیر نه تقابل عرضی، بلکه تشأن طولی در سیر وجود است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| واژگان کلیدی: قاعده الواحد؛ ملاصدرا؛ شیخ مفید؛ غزالی؛ بسیطالحقیقه؛ تجلّی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Analysis of the Views of the Proponents and Opponents of the Al-Wahid Principle in the Philosophical and Theological Tradition with an Emphasis on the Innovations of Mullā Ṣadrā | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Saleh Hassanzadeh1؛ Muhammad reza Alavi rad2؛ Ali Karbalai Pazuki3 | ||
| 1Department of Islamic Studies – Faculty of Theology and Islamic Studies – Allameh Tabataba’i University – Tehran, Iran. | ||
| 2Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Islamic Knowledge, Allameh University, Tehran, Iran | ||
| 3Department of Islamic Studies – Faculty of Theology and Islamic Studies – Allameh Tabataba’i University – Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Abstract The Al-Wahid Principle, as a fundamental axiom in explaining causality and the process of emanation, asserts that the emanation of multiplicity from a being that is one in essence is impossible. This is because the production of multiplicity requires distinct aspects and differentiated determinations within the First Cause—an assumption incompatible with the absolute unity of the Divine Essence. In the Peripatetic tradition, Ibn Sīnā and Khwājah Naṣīr al-Dīn Ṭūsī regard this principle as one of the self-evident axioms close to the innate truths of reason. In contrast, theologians such as Shaykh Mufīd and Ghazālī, relying on the absolute transcendence and divine unity of action, reject the Al-Wahid Principle, interpreting the emanation of multiplicity as the equal relation of divine act to all possibles and denying the notion of “preference without a reason.” This study, employing a descriptive–analytical method combined with a comparative–critical approach and based on library sources, first explicates the concept of al-Wāḥid, then examines and critiques the major positions of both proponents and opponents, and finally emphasizes the philosophical innovations of Mullā Ṣadrā. The research concludes that the root of denying the Al-Wahid Principle lies in the failure to apprehend the true meaning of unity (waḥda ḥaqīqiyya) and the simplicity (Basīṭ al-Ḥaqīqa) of the Divine Essence. The preferred view is that of Mullā Ṣadrā, who elevates the understanding of al-Wāḥid through a manifestation (tajallī)-based interpretation, conceiving emanation as the gradual unfolding of the single reality of existence. Within this framework, multiplicity does not negate unity but constitutes a level of determination within the one reality, and the relationship between the One and the many is not lateral opposition but a longitudinal relation of ontological derivation and tashā’un in the gradation of being. Abstract The Al-Wahid Principle, as a fundamental axiom in explaining causality and the process of emanation, asserts that the emanation of multiplicity from a being that is one in essence is impossible. This is because the production of multiplicity requires distinct aspects and differentiated determinations within the First Cause—an assumption incompatible with the absolute unity of the Divine Essence. In the Peripatetic tradition, Ibn Sīnā and Khwājah Naṣīr al-Dīn Ṭūsī regard this principle as one of the self-evident axioms close to the innate truths of reason. In contrast, theologians such as Shaykh Mufīd and Ghazālī, relying on the absolute transcendence and divine unity of action, reject the Al-Wahid Principle, interpreting the emanation of multiplicity as the equal relation of divine act to all possibles and denying the notion of “preference without a reason.” This study, employing a descriptive–analytical method combined with a comparative–critical approach and based on library sources, first explicates the concept of al-Wāḥid, then examines and critiques the major positions of both proponents and opponents, and finally emphasizes the philosophical innovations of Mullā Ṣadrā. The research concludes that the root of denying the Al-Wahid Principle lies in the failure to apprehend the true meaning of unity (waḥda ḥaqīqiyya) and the simplicity (Basīṭ al-Ḥaqīqa) of the Divine Essence. The preferred view is that of Mullā Ṣadrā, who elevates the understanding of al-Wāḥid through a manifestation (tajallī)-based interpretation, conceiving emanation as the gradual unfolding of the single reality of existence. Within this framework, multiplicity does not negate unity but constitutes a level of determination within the one reality, and the relationship between the One and the many is not lateral opposition but a longitudinal relation of ontological derivation and tashā’un in the gradation of being. Abstract The Al-Wahid Principle, as a fundamental axiom in explaining causality and the process of emanation, asserts that the emanation of multiplicity from a being that is one in essence is impossible. This is because the production of multiplicity requires distinct aspects and differentiated determinations within the First Cause—an assumption incompatible with the absolute unity of the Divine Essence. In the Peripatetic tradition, Ibn Sīnā and Khwājah Naṣīr al-Dīn Ṭūsī regard this principle as one of the self-evident axioms close to the innate truths of reason. In contrast, theologians such as Shaykh Mufīd and Ghazālī, relying on the absolute transcendence and divine unity of action, reject the Al-Wahid Principle, interpreting the emanation of multiplicity as the equal relation of divine act to all possibles and denying the notion of “preference without a reason.” This study, employing a descriptive–analytical method combined with a comparative–critical approach and based on library sources, first explicates the concept of al-Wāḥid, then examines and critiques the major positions of both proponents and opponents, and finally emphasizes the philosophical innovations of Mullā Ṣadrā. The research concludes that the root of denying the Al-Wahid Principle lies in the failure to apprehend the true meaning of unity (waḥda ḥaqīqiyya) and the simplicity (Basīṭ al-Ḥaqīqa) of the Divine Essence. The preferred view is that of Mullā Ṣadrā, who elevates the understanding of al-Wāḥid through a manifestation (tajallī)-based interpretation, conceiving emanation as the gradual unfolding of the single reality of existence. Within this framework, multiplicity does not negate unity but constitutes a level of determination within the one reality, and the relationship between the One and the many is not lateral opposition but a longitudinal relation of ontological derivation and tashā’un in the gradation of being. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Keywords: Al-Wahid Principle, Mullā Ṣadrā, Shaykh Mufīd, Ghazālī, Basīṭ al-Ḥaqīqa, manifestation (tajallī) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 41 |
||