آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,598 |
| تعداد مقالات | 36,984 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,445,615 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,918,990 |
تحلیل فقهی و حقوقی عدمالنفع در سازمانها و راهکارهای جبران خسارتها | ||
| فقه | ||
| دوره 32، شماره 124، بهمن 1404، صفحه 7-34 اصل مقاله (1.38 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jf.2026.71937.2929 | ||
| نویسنده | ||
| مهدی شوشتری* | ||
| دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق دانشکده الهیات مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی، قم. ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 30 اردیبهشت 1404، تاریخ بازنگری: 02 مهر 1404، تاریخ پذیرش: 05 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| موضوع جبران خسارت ناشی از عدمالنفع از چالشهای دیرینه و پیچیده در فقه امامیه و نظام حقوقی معاصر ایران است، بویژه در بستر روابط حقوقی میان نهادها و سازمانها که با گسترش تعاملات اقتصادی، قراردادهای سازمانمحور و الزامات نهادی، اهمیتی روزافزون یافته است. این مقاله با هدف تحلیل انتقادی و تطبیقی امکان جبران این نوع خسارت، در چارچوب فقه امامیه و حقوق ایران، با تمرکز بر ظرفیت قواعدی نظیر لاضرر، تسبیب، اتلاف، سیره عقلایی و حکم عقل نگاشته شده است. در ابتدا، تعریف مفهومی «عدمالنفع» و نسبت آن با مفاهیم «خسارت مادی» و «ضرر احتمالی» مورد بررسی قرار میگیرد. در بخش فقهی، با تحلیل مستند و مقارنهای آرای مشهور و غیرمشهور فقهای امامیه، نشان داده میشود که هرچند قول غالب بر عدمضمان در تفویت منافع است، اما با استناد به قواعد فقهی مزبور، امکان پذیرش مسؤولیت فقهی در موارد خاص (بویژه نفع مسلم و متوقع) قابل دفاع است. در ادامه، در بخش تطبیقی، نظامهای رومی-ژرمنی، کامنلا و اسناد بینالمللی نظیر کنوانسیون بیع بینالمللی کالا (CISG) بررسی شده و ظرفیتهای آنها در تقویت مبنای فقهی و حقوقی تحلیل شده است. نوآوری مقاله در بازخوانی و تبیین نظاممند ظرفیتهای قواعد فقهی برای رفع خلأ قانونی در حوزه مسئولیت سازمانی و بازآفرینی نظریه ضمان عدمالنفع است. نتیجه آنکه، بازاندیشی در اصول تفسیری فقه امامیه و نوسازی قانون مسئولیت مدنی، میتواند مبنای تنظیم روابط منصفانه در سازمانها و ارتقای عدالت قراردادی و اعتماد نهادی در نظام حقوقی ایران باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جبران خسارت عدمالنفع؛ ضرر احتمالی؛ ضمان عدمالنفع؛ عدالت قراردادی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Jurisprudential and Legal Analysis of Loss of Profit in Organizations and Methods of Compensation | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mahdi Shushtari | ||
| Assistant Professor, Department of Fiqh and Fundamentals of Law, Faculty of Theology, Shahid Mahallati Higher Education Complex, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The issue of compensating damages arising from loss of profit has long been one of the enduring and complex challenges in Imamiya jurisprudence and the contemporary Iranian legal system, particularly within the context of legal relations among institutions and organizations. With the expansion of economic interactions, organization-centered contracts, and institutional obligations, the importance of this issue has increased significantly. This article aims to provide a critical and comparative analysis of the possibility of compensating this type of damage within the frameworks of Imamiya jurisprudence and Iranian law, focusing on the capacity of principles such as la darar (no harm), causation (tasbib), direct liability (itlaf), rational practice (sirah al-‘uqala’), and the ruling of reason. First, the conceptual definition of “loss of profit” and its relationship with the notions of “material damage” and “probable harm” are examined. In the jurisprudential section, through a documented and comparative analysis of both dominant and non-dominant views among Imamiya jurists, it is demonstrated that although the prevailing opinion denies liability for the deprivation of benefits, reliance on the aforementioned jurisprudential principles allows for the defensibility of accepting jurisprudential liability in specific cases—particularly where the benefit is definite and reasonably expected. Subsequently, in the comparative section, Roman–Germanic legal systems, Common Law, and international instruments such as the United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods (CISG) are examined, and their capacities to reinforce the jurisprudential and legal foundations are analyzed. The article’s originality lies in its systematic rereading and clarification of the capacities of jurisprudential principles to address legal gaps in the field of organizational liability and to reconstruct the theory of liability for loss of profit. The conclusion is that rethinking the interpretive principles of Imami jurisprudence and modernizing the law of civil liability can provide a basis for regulating fair relations within organizations and for enhancing contractual justice and institutional trust in the Iranian legal system. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Compensation for loss of profit, probable harm, liability for loss of profit, contractual justice | ||
| مراجع | ||
|
انصاری، شیخ مرتضی. (1403ق). المکاسب. قم: مکتبة العروة الوثقی.
انصاری، مرتضی. (۱۴۱۵ق). المکاسب. قم: دفتر نشر اسلامی.
بادینی، حسن. (1384). فلسفه مسئولیت مدنی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
بجنوردی، محمدحسن. (1419ق) القواعد الفقهیه. قم: دارالفکر.
بهبهانی، محمدباقر. (1417ق). حاشیه مجمع البرهان. قم: نشر اسلامی.
بهرامی احمدی، حمید (1391). ضمان قهری با مطالعه تطبیقی در فقه مذاهب و نظامهای حقوقی. تهران: دانشگاه امام صادق×.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1378). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: انتشارات گنج دانش.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آلالبیت.
حلی(علامه)، حسن بن یوسف. (۱۴۱۳ق). قواعد الاحکام. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
خمینی، سیدروحالله. (۱۴۰۸ق). کتاب البیع. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
خمینی، سیدروحالله (1421ق) تحریر الوسیله. قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم.
خویی، سیدابوالقاسم. (۱۴۰۷ق). مبانی تکملة المنهاج. قم: مؤسسه امام صادق.
خویی، سیدابوالقاسم. (بیتا). مصباح الفقاهه (المکاسب) (محقق: محمدعلی توحیدی). بیجا: بینا.
رشتی، میرزا حبیبالله. (1322ق). کتاب الغصب. تهران: چاپ سنگی.
زنگنه شهرکی، جعفر. (1397). جبران خسارت تأخیر در اجرای تعهدات قراردادی. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
سید فاطمی، سیدحسین. (1393). حقوق قراردادهای اداری. تهران: میزان.
شاهرودی، سیدمحمود. (۱۴۱۹ق). کتاب القضاء. قم: نشر دارالعلم.
صدر، محمدباقر. (۱۴۱۰ق). بحوث فی شرح العروة الوثقى. قم: دارالفکر.
صدوق، محمد بن علی. (۱۴۰۳ق). من لایحضره الفقیه. قم: جامعه مدرسین.
صفایی، سیدحسین؛ رحیمی، حبیب الله. (1397). مسئولیت مدنی تطبیقی. تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش.
طباطبایی، سیدعلی. (1418ق). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل (ط-الحدیثة). قم: مؤسسه آلالبیت.
عباسی، علی. (1391). حقوق سازمانها. تهران: سمت.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (1414ق). قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
کاتوزیان، ناصر. (1385). حقوق مدنی: شخصیت حقوقی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر. (1374). الزامهای خارج از قرارداد: ضمان قهری. تهران: دانشگاه تهران.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مدرس، سیدحسن. (1408ق).الرسائل الفقهیة. تهران: ستاد بزرگداشت پنجاهمین سالگرد شهادت مدرس.
مراغی، محمدتقی. (1417ق). العناوین الفقهیه. قم: مؤسسه دارالقرآن.
مکارم شیرازی، ناصر. (1417ق). أنوار الفقاهه: کتاب إیجار. قم: مدرسه امام علی بن ابیطالب×.
موسوی بجنوردی، محمد. (۱۴۰۸ق). القواعد الفقهیه. قم: مؤسسه المرتضی.
نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
هیتو، محمدحسن. (بیتا). الضمان فی الفقه الاسلامی. بیروت: دارالبشائر الاسلامیه.
Treitel, G. H. (2003). The law of contract (11th ed.). London: Sweet & Maxwell. France. (n.d.). Civil Code, art. 1231-2 (G. Rouhette, Trans.). Retrieved from https://www.legifrance.gouv.fr Germany. (n.d.). Bürgerliches Gesetzbuch (BGB), § 252. Retrieved from https://www.gesetze-im-internet.de/bgb United Nations. (1980). United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods (CISG), art. 74. Retrieved from https://uncitral.un.org CISG Advisory Council. (2006). Opinion No. 6: Calculation of damages under CISG Article 74. Retrieved from https://cisgac.com UNCITRAL Secretariat. (1978). Commentary on Article 74 of the 1978 Draft Convention on Contracts for the International Sale of Goods. Retrieved from https://uncitral.un.org UNIDROIT. (2016). UNIDROIT principles of international commercial contracts (UPICC), art. 7.4.2. Retrieved from https://www.unidroit.org Commission on European Contract Law. (2002). Principles of European contract law (PECL), art. 9:502. Retrieved from https://www.europeancontractlaw.eu | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 67 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 45 |
||