آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,187 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,808,310 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,857 |
تحلیل فقهی بیع عینه: بازخوانی روایات و کاربردهای آن در نظام بانکداری | ||
| فقه | ||
| دوره 32، شماره 124، بهمن 1404، صفحه 83-105 اصل مقاله (1.21 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jf.2026.71219.2904 | ||
| نویسندگان | ||
| مجید رضایی1؛ محمد عشایری منفرد2؛ محمدحسین شفق نیا* 3 | ||
| 1استادیار، گروه اقتصاد، دانشگاه مفید، قم، ایران. | ||
| 2دانشیار گروه مترجمی، مجتمع زبان، ادبیات و فرهنگشناسی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران. | ||
| 3دانش آموخته سطح 4 و استاد حوزه علیمه قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 25 اسفند 1403، تاریخ بازنگری: 08 مهر 1404، تاریخ پذیرش: 05 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| بیعالعِینَه یکی از معاملاتی است که به دلیل شباهت ظاهری آن به قرض مشروط و امکان فرار از ربا، در جرگه ابزارهای محبوب بانکها و تجار قرار دارد و همین شباهت باعث ایجاد شبهات فقهی و انتقادی در رابطه با احکام آن شده است. این عقد در حالت رایج خود به این شکل است که فردی به تأمین مالی نیاز دارد، به طرف دوم مراجعه کرده و کالایی را بهصورت نقد میفروشد. در ادامه، مشتری متعهد میشود که در همان جلسه با عقدی دیگر، کالای فروخته شده را بهصورت نسیه و با قیمت بالاتر بازخرید کند. بهدلیل وجود روایات مبهم و چندوجهی، و همچنین شکل صوری که بیع به خود میگیرد در صورت اشتراط معامله دوم ذیل معامله اول، شبهاتی پیرامون این عمل مطرح شده است. روایات نیز ظاهری متعارض دارند که با جمع میان آنها میتوان اثبات کرد صرفا در مقام بیان خطوط قرمز این عقد هستند، نه مطلق نهی. اهمیت این نوع معاملات به کاربرد آن در روابط تجاری و بانکی مرتبط است. با این حال، تاکنون پژوهشی که بهطور جامع و کامل به بازبینی، تحلیل و نقد مجموعه روایتهای مرتبط با بیعالعینه پرداخته باشد، یافت نشده است. این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانهای، به بررسی فقهی مفهوم عینه و مصادیق آن در متون شرعی میپردازد. هدف اصلی این مطالعه، تبیین انواع فروض عینه در منابع اسلامی، تحلیل اعتبار سندی و دلالی روایات مرتبط، و تعیین مرز میان عینههای مجاز و ممنوع در فقه معاملات است. از جمله مسائل محوری این تحقیق، بررسی حرمت شرط کردن عقد دوم در عقد اول (مانند شرط فروش قسطی در بیع نقدی) و تحلیل فقهی موارد مشابه میباشد. یافتههای این پژوهش میتواند به ارائه چارچوبی روشن برای تشخیص معاملات عینهای نامشروع از مصادیق جایز آن کمک کرده و زمینهساز تطبیق دقیقتر احکام فقهی در نظام بانکداری بدون ربا باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بیعالعینه؛ قرض مشروط؛ شرط فروش؛ اشتراط معامله؛ فرار از ربا | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Jurisprudential Analysis of Bay‘ al-‘Inah: A Re-examination of the Narrations and Its Applications in the Banking System | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Majid Rezaei1؛ Mohammad Ashayeri Monfared2؛ Mohammad Hossein Shafaqnia3 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Economics, Mofid University, Qom, Iran | ||
| 2Graduate of Qom Seminary and Faculty Member, Al-Mustafa International University, Qom, Iran | ||
| 3Graduate of Level Four and Professor, Qom Seminary, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Bay‘ al-‘Inah is one of the transactions that, due to its apparent similarity to a conditional loan and its potential to circumvent usury (riba), has become a favored instrument among banks and traders. This resemblance has given rise to jurisprudential doubts and critical debates concerning its legal ruling. In its common form, this contract operates as follows: a person in need of financing approaches another party and sells a commodity to them on a cash basis. Subsequently, the buyer undertakes, in the same session and through a separate contract, to resell the same commodity to the original seller on a deferred basis at a higher price. Because of the presence of ambiguous and multi-faceted narrations, as well as the formalistic nature the transaction assumes when the second contract is stipulated within the first, various doubts have been raised regarding this practice. The narrations themselves appear, at first glance, to be contradictory; however, by reconciling them, it can be shown that they merely delineate the red lines of this contract rather than constituting an absolute prohibition. The significance of this type of transaction lies in its application within commercial and banking relations. Nevertheless, to date, no study has comprehensively reviewed, analyzed, and critiqued the full corpus of narrations related to bay‘ al-‘inah. Adopting a descriptive–analytical approach and relying on library sources, the present study examines the jurisprudential concept of ‘inah and its instances in the religious texts. The main objectives of this research are to clarify the various forms of ‘inah discussed in Islamic sources, analyze the chain-of-transmission and textual implications of the related narrations, and determine the boundary between permissible and impermissible forms of ‘inah in the jurisprudence of transactions. Among the central issues addressed is the prohibition of stipulating the second contract within the first (such as conditioning a deferred sale upon a cash sale) and the jurisprudential analysis of similar cases. The findings of this study can contribute to providing a clear framework for distinguishing illegitimate ‘inah-based transactions from their permissible counterparts and pave the way for a more precise application of jurisprudential rulings within an interest-free banking system. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Bay‘ al-‘inah, conditional loan, sale condition, stipulation of transactions, circumvention of usury | ||
| مراجع | ||
|
ابن منظور، محمد بن مکرم. (بیتا). لسان العرب (ج13). بیروت: دارالفکر.
ابنبابویه، محمد بن علی. (1413ق). من لا یحضره الفقیه (ج3). قم: جامعه مدرسین.
بحرانی، یوسف بن احمد. (1363). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة (ج20). قم: جامعه مدرسین.
بینام. (1394). مجله بورس، شهریور 1394، شماره 127.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة (ج18). قم: مؤسسة آل البیت^ لإحیاء التراث.
خمینی، روح الله. (1392). تحریر الوسیلة (ج1). قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
خمینی، روح الله. (1392). کتاب البیع (ج5). قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
رستمی و دیگران. (1397). حکم بیع عینه در فقه مذاهب اسلامی. مطالعات فقه و اصول، 1(1)، صص 91-106.
طوسی، محمد بن حسن. (1365). تهذیب الأحکام (ج7). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
طوسی، محمد بن حسن. (1373). رجال الطوسی. قم: جامعه مدرسین.
طوسی، محمد بن حسن. (1390). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار (ج3). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (1411ق). رجال العلامة الحلی. نجف: المطبعة الحیدریة.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (1414ق). تذکرة الفقهاء (ط الحدیثة: الطهارة إلی الجعالة) (ج11). قم: مؤسسة آل البیت^ لإحیاء التراث.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). العین (ج2). قم، دارالهجره.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. (1406ق). الوافی (ج18). نجف: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی× العامة.
کشی، محمد بن عمر. (1409ق). اختیار معرفة الرجال. مشهد: دانشگاه مشهد. دانشکده الهیات و معارف اسلامی. مرکز تحقیقات و مطالعات.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی (اسلامیه) (ج5). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مامقانی، عبدالله. (بیتا). تنقیح المقال فی علم الرجال. نجف: مطبعة المرتضویة.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1404ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول (ج19). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1406ق). ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار (ج9، 10). قم: کتابخانه عمومی حضرت آیتالله العظمی مرعشی نجفی.
مرتضی زبیدی، محمد بن محمد. (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس (ج18). بیروت: دارالفکر.
معصومی نیا، علی. (1398). بیع العینه: بررسی فقهی و کاربرد آن در اختیار معامله تبعی و اوراق تورق، معرفت اقتصاد اسلامی، 2(20)، صص 49-65.
مفید، محمد بن محمد. (1410ق). المقنعة. قم: جامعه مدرسین.
نجاشی، احمد بن علی. (1365). رجال النجاشی. قم: جامعه مدرسین.
نراقی، احمد بن محمدمهدی. (1415ق). مستند الشیعة فی أحکام الشریعة (ج14). قم: مؤسسة آل البیت^ لإحیاء التراث.
نفری، جواد؛ عندلیبی، علی. (1401). پژوهشی در حیل تخلّص از ربا با تأکید بر بیع عینه، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 14(28)، صص 325-348.
هاشمی شاهرودی، محمود. (1423ق). قراءات فقهیة معاصرة (ج2). قم: مؤسسة دائرة معارف الفقه الاسلامی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 121 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 84 |
||