آمار

تعداد نشریات54
تعداد شماره‌ها2,646
تعداد مقالات37,412
تعداد مشاهده مقاله18,994,812
تعداد دریافت فایل اصل مقاله8,648,728
آقائی, مهرداد, مجرد اروجعلی لو, مرضیه. (1404). بررسی گفتمان‌ حضرت زینب (س) با الهام‌پذیری از قرآن کریم و نهج‌البلاغه به روش گفتمانی وَن دایک. اسلام و مطالعات اجتماعی, 10(27), 51-75. doi: 10.22081/jrla.2025.71262.1402
مهرداد آقائی; مرضیه مجرد اروجعلی لو. "بررسی گفتمان‌ حضرت زینب (س) با الهام‌پذیری از قرآن کریم و نهج‌البلاغه به روش گفتمانی وَن دایک". اسلام و مطالعات اجتماعی, 10, 27, 1404, 51-75. doi: 10.22081/jrla.2025.71262.1402
آقائی, مهرداد, مجرد اروجعلی لو, مرضیه. (1404). 'بررسی گفتمان‌ حضرت زینب (س) با الهام‌پذیری از قرآن کریم و نهج‌البلاغه به روش گفتمانی وَن دایک', اسلام و مطالعات اجتماعی, 10(27), pp. 51-75. doi: 10.22081/jrla.2025.71262.1402
آقائی, مهرداد, مجرد اروجعلی لو, مرضیه. بررسی گفتمان‌ حضرت زینب (س) با الهام‌پذیری از قرآن کریم و نهج‌البلاغه به روش گفتمانی وَن دایک. اسلام و مطالعات اجتماعی, 1404; 10(27): 51-75. doi: 10.22081/jrla.2025.71262.1402

بررسی گفتمان‌ حضرت زینب (س) با الهام‌پذیری از قرآن کریم و نهج‌البلاغه به روش گفتمانی وَن دایک

مطالعات ادبی متون اسلامی
دوره 10، شماره 27، فروردین 1404، صفحه 51-75    اصل مقاله (636.5 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jrla.2025.71262.1402
نویسندگان
مهرداد آقائی* 1؛ مرضیه مجرد اروجعلی لو2
1دانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل
2کارشناس ارشد دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل
تاریخ دریافت: 12 اسفند 1403،  تاریخ پذیرش: 04 آذر 1404 
چکیده
 گفتمان پدیده‌ای زبانی است که در اثر ارتباط تولید می‌شود و نوع آن متأثر از موقعیت اجتماعی است. بنابراین، در تحلیل گفتمان، رابطۀ‌ زبان و ایدئولوژی رابطه‌ای دو سویه است و در ورای ظاهر گفتمان، معانی زیادی قابل‌دستیابی است. بسترهای حاکم و شرایط محیطی در کنار افکار و ایدئولوژی گوینده می‌تواند نقش بسزایی را در شکل‌گیری یک گفتمان تأثیرگذار ایفا نماید. نظریۀ ون دایک، یکی از مشهورترین نظریه‌های تحلیل گفتمان به‌شمار می‌رود که ضمن بیان رابطۀ میان ملاک‌های درونی و برونی متن، قدرت مسلّط جامعه‌ای را که اثر ادبی در آن شکل گرفته، ازطریق ۳ محور توصیف، تفسیر و تبیین واکاوی می‌کند. در این پژوهش، کوشش شده با توجه به کاربرد زبان و برقراری ارتباط میان باورها (شناخت) و تعامل در موقعیت‌های اجتماعی که در مضمون خطبه‌های امام علی(ع) و حضرت زینب(س) وجود دارد، رفتارشناسیِ مردم کوفه و خصلت آنان که موجب شکل‌گیری این گفتمان گردیده، تحلیل شود. پژوهش حاضر با روش تحقیق توصیفی - تحلیلی و نیز با استفاده از رویکردهای زبانی در تحلیل گفتمان، به تحلیل تطبیقی خطبۀ حضرت زینب(س) با خطبه‌های امام همام می‌پردازد. پُربسامدترین ابزار زبانی که در برجسته‌سازی نفاق و مکر و حیلۀ کوفیان در خطبه-های امام علی(ع) و حضرت زینب(س) دیده می‌شود در زمینه‌های بینامتنیَت قرآنی و استعاره تمثیلیه و تشبیه، تجلی یافته است.
کلیدواژه‌ها
تحلیل گفتمان؛ امام علی(ع)؛ حضرت زینب(س)؛ دلالت‌های زبانی؛ دلالت‌های معنایی؛ نظریه بینامتنیَت؛ ون دایک
عنوان مقاله [English]
An Analysis of Lady Zaynab’s (pbuh) Discourse Inspired by the Holy Qur’an and Nahj al-Balāghah Based on Van Dijk’s Discourse Analysis Approach
نویسندگان [English]
Mehrdad Aghaei1؛ Marzieh Mojarad Oruj Ali Lou2
1Associate Professor of Arabic Language and Literature, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
2MA Graduate, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده [English]
 Discourse is a linguistic phenomenon produced through communication, and its form is influenced by the social context in which it emerges. Therefore, in discourse analysis, the relationship between language and ideology is reciprocal, and beneath the surface structure of discourse lie multiple layers of meaning. Dominant contexts, environmental conditions, and the speaker’s beliefs and ideology all play a crucial role in shaping an influential discourse. Van Dijk’s theory is among the most prominent models of discourse analysis, as it examines the relationship between internal and external textual criteria and analyzes the dominant power structures of a society through three dimensions: description, interpretation, and explanation. In this study, by focusing on language use and the interaction between beliefs (cognition) and social interaction reflected in the sermons of Imam Ali and Lady Zaynab, an attempt is made to analyze the behavioral characteristics of the people of Kufa that contributed to the formation of this discourse. Employing a descriptive–analytical methodology and linguistic approaches to discourse analysis, the study conducts a comparative analysis of Lady Zaynab’s sermon with the sermons of Imam Ali. The most frequent linguistic tools used to highlight the hypocrisy, deceit, and cunning of the Kufans in the sermons of Imam Ali and Lady Zaynab are manifested in Qur’anic intertextuality, allegorical metaphors, and similes.
کلیدواژه‌ها [English]
Discourse analysis, Imam Ali, Lady Zaynab, Linguistic implications, Semantic implications, Intertextuality theory, Van Dijk
مراجع
قرآن کریم

  1. ابن‌اثیر .(1385). الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر.
  2. ابن‌طاووس، سید عبدالکریم. (بی‌تا). فرحة الغری، قم: رضی.
  3. ابن‌عساکر. (بی‌تا). ترجمة الامام الحسین7 من تاریخ دمشق، تحقیق العلامه المحمودی، بیروت.
  4. آقاگل­زاده، فردوس. (1385). تحلیل گفتمان انتقادی، تکوین تحلیل گفتمان در زبان شناسی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  5. بحرانی، میثم‌بن علی. (1375). شرح نهج‌البلاغة، ترجمه: قربانعلی محمدی‌مقدم و علی‌اصغر نوایی، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
  6. براقی‌نجفی، سیدحسین. (1381). تاریخ کوفه، ترجمه: سعید رادرحیمی، مشهد: آستان قدس رضوی.
  7. بلادری، احمدبن یحیی. (1407). فتوح البلدان، بیروت: مؤسسة المعارف للطباعة و النشر.
  8. ــــــ . (1398). انساب الاشراف، تحقیق محمدباقر المحمودی، بیروت.
  9. ثقفی‌کوفی، ابواسحاق ابراهیم. (1380). آموزش نهج‌البلاغة، تهران: سازمان چاپ و نشر، وزارت ارشاد اسلامی.
  10. چمن­خواه، عبدالرسول. (1384). صور خیال در نهج‌البلاغة و تجلی آن در ادب فارسی، شیراز: نوید.
  11. حلی، حسن بن یوسف. (1407). نهج الحق و کشف الصدق. قم: ‌مؤسسة دارالهجره.
  12. خاکپور، حسین و فاطمه عقدایی. (1397). «تحلیل گفتمان انتقادی امام محمدباقر7 خطاب به اهل دمشق بر مبنای نظریه فرکلاف و ون‌دایک»، مطالعات ادبی متون اسلامی، دورۀ 3، شماره 9.
  13. دشتی، محمد. (1385). ترجمه نهج­البلاغة، قم: نشر فرائض.
  14. رجبی، محمدحسین. (1378). کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی، تهران، دانشگاه امام حسین7، مؤسسه چاپ و انتشارات.
  15. روشنفکر، کبری و محمدی رکعتی دانش. (1388). «تحلیل گفتمان ادبی خطبه‌های حضرت زینب3»، نشریه سفینه، دوره 6 ، شماره 
  16. سلطانی، سید علی­اصغر. (1383). «قدرت، گفتمان و زبان: سازوکارهای جریان قدرت در مطبوعات» رساله دکتری، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
  17. شهیدی، سید جعفر. (بی‌تا). پژوهشى پیرامون قیام امام‏حسین7، تهران: نشر فرهنگ اسلامى.
  18. شیخ صدوق. (1362). الامالی. تهران: کتابخانه اسلامیه.
  19. شیخ مفید. (1413). الامالی. قم : کنگرة شیخ مفید.
  20. الصابونی، محمدعلی. (1976). صفوه التفاسیر، مکه المکرمه: مکتبه جده.
  21. الطبرسی، أحمدبن علی. (1403). الإحتجاج على أهل اللجاج، تحقیق و تصحیح: محمدباقر خراسانی، مشهد: نشر المرتضى.
  22. طبری، محمدبن جریر. (بی‌تا). تاریخ الطبری، بیروت: دار التراث.
  23. عکاشه، محمود. (2005)، التحلیل اللغوی فی ضوء علم الدلاله، القاهره: دارالنشر للجامعات.
  24. فاضلی، محمد. (1388). دراسه و نقد فی مسائل بلاغیه ‌هامه، تهران: سازمان سمت.
  25. فرکلاف، نورمن. (1389). تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمه فاطمه شایسته پیران، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دفتر مطالعات و توسعه رسانه­ها.
  26. القرشى، باقر شریف. (1397). حیاة الامام الحسین بن على7، قم: دارالکتب العلمیة.
  27. قمی، ابن قولویه. (1356). کامل الزیارات، نجف: مرتضویه.
  28. الکوفی، ابوابراهیم بن محمد. (1355). الغارات، تهران: انجمن آثار ملی.
  29. الکوفی، ابومحمد احمدبن اعثم. (1393). الفتوح، هند.
  30. المسعودی، ابوالحسن علی بن الحسین. (1958). مروج الذهب و معادن الجوهر، بیروت: دارالاندلس.
  31. مسکویه، ابوعلی. (بی‌تا). تجارب الامم، تحقیق دکتر امامی، تهران: سروش.
  32. مصاحب، غلامحسین. (1356). دایرة المعارف فارسی، تهران: انتشارات حبیبی.
  33. مقدسی، ابوعبدالله محمدبن احمد. (1361). احسن التقاسیم فی معرفة الأقالیم، ترجمه: علی نقی منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
  34. مکارم‌شیرازی، ناصر. (1381). پیام امام، شرح تازه و جامعی بر نهج‌البلاغة، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
  35. نصراوی، محمد. (1394). «درآمدی بر گفتمان‌کاوی تاریخی: مطالعه موردی خطبه حضرت زینب3 در شام» مجلة مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، شماره 57 ، دوره 21.
  36. یعقوبی، احمدبن ابى یعقوب ابن‌واضح. (1371). تاریخ یعقوبی، محمدابراهیم آیتى، تهران: انتشارات علمى و فرهنگى.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 234
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 73


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب