آمار

تعداد نشریات54
تعداد شماره‌ها2,598
تعداد مقالات36,984
تعداد مشاهده مقاله17,445,615
تعداد دریافت فایل اصل مقاله7,918,990
انصاف, هادی, قاسم نژاد, زهراء. (1404). از «دخان» تا «سبع سماوات»: تصویرسازی هنری و زیبایی‌شناسی کیهانی در آیات ۹-۱۲ سوره فصلت. اسلام و مطالعات اجتماعی, 10(27), 93-117. doi: 10.22081/jrla.2025.73214.1416
هادی انصاف; زهراء قاسم نژاد. "از «دخان» تا «سبع سماوات»: تصویرسازی هنری و زیبایی‌شناسی کیهانی در آیات ۹-۱۲ سوره فصلت". اسلام و مطالعات اجتماعی, 10, 27, 1404, 93-117. doi: 10.22081/jrla.2025.73214.1416
انصاف, هادی, قاسم نژاد, زهراء. (1404). 'از «دخان» تا «سبع سماوات»: تصویرسازی هنری و زیبایی‌شناسی کیهانی در آیات ۹-۱۲ سوره فصلت', اسلام و مطالعات اجتماعی, 10(27), pp. 93-117. doi: 10.22081/jrla.2025.73214.1416
انصاف, هادی, قاسم نژاد, زهراء. از «دخان» تا «سبع سماوات»: تصویرسازی هنری و زیبایی‌شناسی کیهانی در آیات ۹-۱۲ سوره فصلت. اسلام و مطالعات اجتماعی, 1404; 10(27): 93-117. doi: 10.22081/jrla.2025.73214.1416

از «دخان» تا «سبع سماوات»: تصویرسازی هنری و زیبایی‌شناسی کیهانی در آیات ۹-۱۲ سوره فصلت

مطالعات ادبی متون اسلامی
دوره 10، شماره 27، فروردین 1404، صفحه 93-117    اصل مقاله (524.04 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jrla.2025.73214.1416
نویسندگان
هادی انصاف* 1؛ زهراء قاسم نژاد2
1دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث،الهیات،دانشگاه شیراز،شیراز،ایران
2دانشیار علوم قرآن و حدیث،الهیات،دانشگاه شیراز،شیراز،ایران
تاریخ دریافت: 25 مهر 1404،  تاریخ بازنگری: 19 آبان 1404،  تاریخ پذیرش: 04 آذر 1404 
چکیده
در سپهر مطالعات قرآنی و زیبایی‌شناسی هنر، رویکردهای تحلیلی جدیدی برای درک عمق بلاغی و تأثیرگذار کلام الهی ضروری به نظر می‌رسد. این ضرورت، به‌ویژه در آیات کیهانی، به‌دلیل پیچیدگی مضمونی و قابلیت‌های فراوان برای تصویرسازی، اهمیت دوچندانی می‌یابد و ازاین‌رو، ارائه‌ تفاسیر نوین و غیرِمتافیزیکی از این آیات، یک نیاز مبرم است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مؤلفه‌های تصویرسازیِ هنری و زیبایی‌شناسی بلاغی در آیات ۹ تا ۱۲ سوره فصلت، بر پایۀ نقد ادبی و هرمنوتیک هنر، به بررسی نقش استعاره، تشبیه، و تناسب‌های آوایی در ایجاد تصویری سه‌بعدی و پویا از فرایند خلقت می‌پردازد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکرد بینارشته‌ای، بر پایه‌ تحلیل متن و مطالعات بلاغی تطبیقی استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهند که قرآن کریم، با به‌کارگیری دقیق کلمات و ساختارهای نحوی، نه‌تنها واقعیت‌های کیهانی را بازگو می‌کند؛ بلکه با خلق یک گالریِ بصری-سمعی از آفرینش، تجربه‌ای زیبایی‌شناختی و تأمل‌برانگیز را برای مخاطب فراهم می‌آورد. این آیات، با معماری کلامیِ بی‌بدیل خود، فراتر از روایت صرف، به آفرینشگری هنری پرداخته است و تصویری زنده و مجسم از تولد آسمان‌ها از «دخان» و ساختار هفت‌گانه آن‌ها ارائه می‌دهد که با قدرت بیانی خویش، تخیل مخاطب را درگیر کرده و او را به تفکر در عظمت آفرینش دعوت می‌نماید.
کلیدواژه‌ها
بلاغت کیهانی؛ تصویرسازی قرآنی؛ هرمنوتیک دریافت؛ سوره فصلت؛ دلالت‌های اسطوره‌ای
عنوان مقاله [English]
From “Dukhān” to “Seven Heavens”: Artistic Imagery and Cosmic Aesthetics in Verses 9–12 of Surah Fussilat
نویسندگان [English]
Hadi Ensaf1؛ Zahra Ghasemnejad2
1MA Student in Qur’anic Sciences and Hadith, Faculty of Theology, University of Shiraz, Shiraz, Iran
2Associate Professor of Qur’anic Sciences and Hadith, Faculty of Theology, University of Shiraz, Shiraz, Iran
چکیده [English]
Within the field of Qur’anic studies and the aesthetics of art, new analytical approaches are essential for understanding the rhetorical depth and profound impact of divine discourse. This necessity becomes particularly significant in cosmic verses due to their thematic complexity and rich potential for imagery, thereby highlighting the urgent need for innovative, non-metaphysical interpretations. Focusing on verses 9–12 of Surah Fussilat, the present study aims to identify the components of artistic imagery and rhetorical aesthetics through the lens of literary criticism and the hermeneutics of art. Employing a descriptive–analytical and interdisciplinary approach based on textual analysis and comparative rhetorical studies, the research examines the role of metaphor, simile, and phonetic harmony in creating a dynamic and three-dimensional image of the process of creation. The findings demonstrate that through precise word choice and syntactic structure, the Holy Qur’an not only conveys cosmic realities but also constructs a visual–auditory gallery of creation, offering the reader an aesthetic and contemplative experience. These verses, through their unique verbal architecture, transcend mere narration and engage in artistic creation, presenting a vivid and tangible image of the emergence of the heavens from “smoke” (dukhān) and their sevenfold structure, thereby stimulating the imagination and inviting reflection on the grandeur of creation.
کلیدواژه‌ها [English]
Cosmic rhetoric, Qur’anic imagery, Hermeneutics of reception, Surah Fussilat, Mythical implications
مراجع
  1. ابن‌فارس، احمد بن فارس بن زکریا. (۱۹۷۹). معجم مقاییس اللغة. تحقیق عبدالسلام محمد هارون. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  2. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱۹۸۴). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
  3. باقلانی، محمد بن طیب. (۱۹۷۱). إعجاز القرآن. تحقیق سید احمد صقر. قاهره: دار المعارف.
  4. بوعزیزی، محمد صالح. (۱۹۹۸). الإعجاز العلمی فی القرآن الکریم. بیروت: مؤسسة الرسالة.
  5. جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن. (۱۹۸۴). دلائل الإعجاز فی علم المعانی. تحقیق محمود محمد شاکر. قاهره: مکتبة الخانجی.
  6. حموده، عبدالوهاب. (۱۹۵۳). البیان و أثرة فی فهم القرآن. قاهره: مکتبة النهضة المصریة.
  7. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۹۹۷). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق صفوان عدنان داوودی. دمشق: دار القلم.
  8. زمخشری، محمود بن عمر. (۱۹۹۵). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل وعیون الأقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دار الکتاب العربی.
  9. زملکانی، عبدالواحد بن عبدالکریم. (۲۰۰۰). البرهان الکاشف عن إعجاز القرآن. قاهره: دار السلام.
  10. سکاکی، یوسف بن ابی‌بکر. (۱۹۸۷). مفتاح العلوم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  11. سیبویه، عمرو بن عثمان. (۱۹۸۸). الکتاب. تحقیق عبدالسلام محمد هارون. قاهره: مکتبة الخانجی.
  12. سید قطب، ابراهیم حسین. (۱۹۹۲). التصویر الفنی فی القرآن. بیروت: دار الشروق.
  13. شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (۱۳۹۲). صور خیال در شعر فارسی. تهران: نشر آگه.
  14. طه عبدالرحمن، طه. (۱۹۹۴). تجدید المنهج فی تقویم التراث. بیروت: المرکز الثقافی العربی.
  15. طباطبائی، سید محمدحسین. (۱۹۷۲). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
  16. طبری، محمدبن جریر. (۲۰۰۱). جامع البیان فی تأویل آی القرآن. تحقیق احمد محمد شاکر. بیروت: مؤسسه الرساله.
  17. فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۹۸۰). کتاب العین. قم: منشورات دار الهجره.
  18. الکواکبی، عبدالرحمن. (۱۹۹۵). طبائع الاستبداد ومصارع الاستعباد. بیروت: دار المعرفه.
  19. مکاری، احمدبن محمد. (۱۹۸۳). نفح الطیب من غصن الأندلس الرطب. تحقیق إحسان عباس. بیروت: دار صادر.
  20. Abrams، H. (2009). A Glossary of Literary Terms. Ninth Edition. Boston، MA: Wadsworth Cengage Learning.
  21. Böwering، (2017). The Art of the Qur'an: Treasures from the Museum of Turkish and Islamic Arts. Washington، DC: Smithsonian National Museum of Asian Art.
  22. Bukhari، (2019). Quranic Poetics: The Aesthetics of the Divine Word. London: Routledge.
  23. Cohen، (1978). Metaphor as a Scientific Thought. Chicago، IL: University of Chicago Press.
Denzin، N. K.، & Lincoln، Y. S. (2005). The Sage Handbook of Qualitative Research. Third Edition. Thousand Oaks، CA: Sage Publications.

Fish، S. (1980). Is There a Text in This Class?: The Authority of Interpretive Communities. Cambridge، MA: Harvard University Press.

  1. Frazer، James George. (1993). The Golden Bough: A Study in Magic and Religion (Abridged ed.). Ware، Hertfordshire: Wordsworth Editions.
  2. Iser، (1978). The Act of Reading: A Theory of Aesthetic Response. Baltimore، MD: Johns Hopkins University Press.
  3. Jauss، R. (1982). Toward an Aesthetic of Reception. Translated by Timothy Bahti. Minneapolis، MN: University of Minnesota Press.
  4. Jung، G. (1968). Man and His Symbols. New York، NY: Dell Publishing.
  5. Kirk،، & Miller، M. L. (1986). Reliability and Validity in Qualitative Research. Beverly Hills، CA: Sage Publications.
  6. Lund، A. (2008). The Beautiful and the Sublime in the Qur'an. New York، NY: Palgrave Macmillan.
  7. Lohan، G.، & Redman، M. G. (1979). Analyzing Qualitative Data: The Role of the Qualitative Methodologist. Beverly Hills، CA: Sage Publications.
  8. Smith، (2005). Cosmic Rhetoric: An Introduction to the Language of the Universe. New York، NY: Continuum.
  9. Zel'dovich، B.، & Novikov، I. D. (1983). Relativistic Astrophysics، Vol. 2: The Structure and Evolution of the Universe. Revised and Enlarged Edition. Chicago، IL: University of Chicago Press.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 51
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 22


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب