آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,632 |
| تعداد مقالات | 37,262 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,016,423 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,211,341 |
مدل سهسطحی پویای اخلاق معنویتبنیاد | ||
| دو فصلنامه معنویت پژوهی اسلامی | ||
| مقاله 2، دوره 4، شماره 1 - شماره پیاپی 7، شهریور 1404، صفحه 40-68 اصل مقاله (1.34 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jsr.2026.73734.1166 | ||
| نویسنده | ||
| محمد رضا بهاری* | ||
| استادیار، گروه مدرسی اخلاق، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 22 آذر 1404، تاریخ بازنگری: 09 بهمن 1404، تاریخ پذیرش: 17 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| این مقاله با هدف ارائه مدلی نظاممند، پویا و کاربستپذیر از سازوکار تحقق اخلاق در چارچوب معنویت اسلامی تدوین شده است. با اتکا به روش تحلیل محتوای کیفی منابع اصیل اسلامی (قرآن کریم، جوامع حدیثی معتبر و آثار اخلاقی کلاسیک)، هشت مؤلفه کلیدی در سه حیطه بههمپیوسته شناسایی و استخراج گردید: ۱. مؤلفههای رابطه وجودی (محبت الهی و توکل)، ۲. مؤلفههای کیفیساز قلبی (نیت، اخلاص و رضا) و ۳. مؤلفههای ابزار- محور خودنظارتی (مراقبه، مجاهده نفس و محاسبه نفس). سپس، با سنتز این مؤلفهها، «مدل سهسطحی پویای اخلاق معنویتبنیاد» ارائه میشود که در آن سطوح «بنیادین-رابطهای»، «خودنظارتی- عملیاتی» و «تکاملی-تجلی» در یک چرخه تعاملی با بازخورد مثبت (چرخه فضیلت) قرار میگیرند. نوآوری مدل در صورتبندی تعامل پویای این سطوح و برجستهسازی سطح میانی به عنوان سامانه عملیاتی خودتنظیمگر است. درنهایت، ظرفیت تحلیلی و راهگشای این مدل در دو عرصه کاربردی کلیدی-تربیت اخلاقی و تحلیل ریاکاری ساختاری در فضای مجازی-با تفصیل و استناد به منابع اسلامی و مطالعات معاصر به نمایش گذاشته میشود. نتایج نشان میدهد این مدل قادر است هم مکانیسمهای درونی بحرانهای اخلاقی زمان حاضر را ریشهیابی کند و هم چارچوبی برای طراحی مداخلات تربیتی و فرهنگی مبتنی بر سرمایۀ حکمت عملی اسلام فراهم آورد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اخلاق عملی؛ معنویت اسلامی؛ مدل مفهومی؛ فضیلت؛ مراقبه؛ اخلاص؛ تابآوری اخلاقی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Dynamic Three Level Model of Spirituality Based Ethics | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Reza Bahary | ||
| Assistant Professor, Department of Moral Education, Faculty of Theology and Islamic Thought, University of Tehran, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| This article aims to present a systematic, dynamic, and applicable model that explains how ethics is actualized within the framework of Islamic spirituality. Employing qualitative content analysis of authentic Islamic sources—namely the Holy Qur’an, authoritative Hadith collections, and classical ethical works—eight key components were identified and extracted across three interrelated domains: 1- Existential‑Relational Components (Divine Love and Trust in God), 2- Heart‑Refining Components (Intention, Sincerity, and Contentment), and 3-Instrumental Self‑Monitoring Components (Mindfulness [Murāqaba], Striving Against the Self [Mujāhada al‑Nafs], and Self‑Accounting [Muḥāsabat al‑Nafs]). By synthesizing these elements, the Dynamic Three‑Level Model of Spirituality‑Based Ethics is proposed, in which the three levels—Foundational‑Relational, Operational Self‑Regulatory, and Developmental‑ Manifestational—interact within a positive feedback system, conceptualized as a virtue cycle. The innovation of this model lies in articulating the dynamic interplay among these levels and highlighting the intermediate level as a self‑regulating operational system. Finally, the model’s analytical and applicational capacity is demonstrated in two key domains: moral education and the analysis of structural hypocrisy in digital environments, both elaborated with references to Islamic sources and contemporary studies. The findings indicate that this model can both diagnose the internal mechanisms underlying current moral crises and provide a conceptual framework for designing educational and cultural interventions grounded in the practical wisdom tradition of Islam. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Practical Ethics, Islamic Spirituality, Conceptual Model, Virtue, Mindfulness, Sincerity, Moral Resilience | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم.
** نهجالبلاغه.
آمدی، عبدالواحد. (بیتا). غررالحکم و دررالکلم. قم: دار الکتاب الإسلامی.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (۱۴۲۲ق). صحیح البخاری. بیروت: دار طوق النجاة.
ترمذی، محمد بن عیسی. (بیتا). سنن الترمذی (ج4). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
حر عاملی، محمد بن حسن. (بیتا). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آلالبیت^.
خمینی، سید روحالله. (۱۳۷۸). چهل حدیث. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
صدرالمتألهین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۰). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة (ج7). قم: مصطفوی.
صدوق، محمد بن علی. (۱۴۱۳ق). من لا یحضره الفقیه (ج4). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۴۱۷ق). المیزان فی تفسیر القرآن (ج1). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
غزالی، محمد بن محمد. (۱۴۰۶ق). احیاء علوم الدین (ج4). بیروت: دار الکتاب العربی.
فیض کاشانی، محمدمحسن. (۱۴۱۵ق). المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء (ج1 و8). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
قشیری، عبدالکریم بن هوازن. (۱۴۲۲ق). الرسالة القشیریة. قاهره: دار المعارف.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی (ج2). تهران: دار الکتب الاسلامیة.
مولوی، جلالالدین محمد بلخی. (۱۳۸۶). مثنوی معنوی (مصحح: رینولد نیکلسون). تهران: هرمس.
نراقی، مهدی. (۱۴۲۳ق). جامع السعادات (ج۱). قم: انتشارات اسماعیلیان.
Bandura, A. (1999). Moral disengagement in the perpetration of inhumanities. Personality and Social Psychology Review, 3(3), pp. 193-209 . Baumeister, R. F., & Tierney, J. (2011). Willpower: Rediscovering the greatest human strength. Penguin. Blasi, A. (1984). Moral identity: Its role in moral functioning. In W. Kurtines, W. M., & Gewirtz, J. L. (1984). Morality, moral behavior, and moral development. Wiley, pp. 128-139. Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: Past, present, and future. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), pp. 144-156. Kristjánsson, K. (2015). Aristotelian character education. London :Routledge. MacIntyre, A. (2007). After virtue: A study in moral theory (3rd ed.). University of Notre Dame Press. Rest, J. R., Narvaez, D., Bebeau, M. J., & Thoma, S. J. (1999). Postconventional moral thinking: A neo-Kohlbergian approach. Lawrence Erlbaum Associates. Seligman, M. E. P. (2002). Authentic happiness: Using the new positive psychology to realize your potential for lasting fulfillment. New York: Free Press. Vallor, S. (2024). Technology and the virtues: A philosophical guide to a future worth wanting. Oxford University Press. Wong, D. B. (2023). Moral relativism and pluralism. Cambridge University Press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 50 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 67 |
||