آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,598 |
| تعداد مقالات | 36,984 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,446,201 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,919,094 |
تحلیل مدیریت بحران حکومت عباسی در آستانه ولایتعهدی امامرضا(ع) بر اساس مدل مدیریت بحران میتروف | ||
| تاریخ اسلام | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 بهمن 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2023.63955.2260 | ||
| نویسنده | ||
| احد عبادی* | ||
| گروه معارف اسلامی/دانشکده حقوق الهیات و علوم سیاسی/دانشگاه ازاد اسلامی /تبریز/ایران | ||
| تاریخ دریافت: 19 دی 1401، تاریخ بازنگری: 29 دی 1404، تاریخ پذیرش: 06 آذر 1402 | ||
| چکیده | ||
| خلافت عباسی از آغاز با سازوکار مشخص ولایتعهدی، شیوهای متمرکز برای انتقال قدرت ایجاد کرده بود، اما در عمل تحولات تاریخی، رقابتهای درونخاندانی و دوگانگیهای اجتماعی ـ سیاسی میان جریانهای عربی ـ ایرانی و بغدادی ـ خراسانی، این نظام را با تنشهایی روبهرو ساخت. اوج این بحرانها در دهههای پایانی خلافت هارون عباسی رخ داد؛ تقسیم قدرت براساس طرح هارون میان سه فرزند به ویژه، امین و مأمون، زمینهساز التهاب ساختاری و تشدید نزاع میان نیروهای قدرت شد. سقوط خاندان برمکیان و تضعیف پشتوانه خراسانی حکومت، نیز این شرایط را بغرنج تر کرد و مخالفتهای در درون ساختار خلافت ایجاد کرد، و در نهایت پس از مرگ او چنان شدت یافت که خلافت عباسی را وارد جنگی سخت میان دو برادر کرد. بدین گونه ساختار خلافت عباسی در نتیجه فشار دوگانه عربی ـ ایرانی و رقابت میان جناحهای بغدادی و خراسانی دچار گسست شده و این شکاف، مشروعیت سیاسی خلافت را تضعیف کرده بود. پژوهش حاضر با درک اهمیت این دوره حساس و نقش آن در شکلگیری سیاست بیسابقهای چون ولایتعهدی امام رضا (ع)، تلاش دارد بر پایه مدل «مدیریت بحران میتروف» نشان دهد که رویکرد جدید مأمون در دعوت امام (ع) به دستگاه خلافت و پیشنهاد ولایتعهدی به آن حضرت، نه اقدامی تبلیغی، بلکه بخشی از یک استراتژی آگاهانه و ساختارشکن برای مهار بحرانهای پیچیده حکومت بوده است. از اینرو مسئله اصلی پژوهش این است که آیا مأمون با افزودن ضلع جدیدی به ساختار قدرت، یعنی وارد کردن یک عنصر علوی، قصد داشت موازنه نیروهای رقیب را به سود خود تغییر دهد و بحرانهای مشروعیت، هویت و انسجام قدرت را مدیریت کند؟ پژوهش با قرار دادن مسئله در چارچوب «مدیریت بحران»، امکان تحلیل ساختاریتر و علمیتر از عملکرد مأمون را فراهم میکند و نشان میدهد که این اقدام بخشی از روند بازسازی هویت قدرت در موقعیتی بحرانی بوده است. در این میان، فهم روابط علّی و معلولی میان بحرانهای ساختاری پیش از خلافت مأمون، شرایط ناپایدار پس از جنگ داخلی و ضرورت بازتعریف توازن نیروها، اهمیت دوچندان مییابد. این چنین بود که، بحران هویت قدرت با کمرنگ شدن اقتدار نمادین خلافت، بیاعتمادی نخبگان و گسترش شورشهای مخالف، وضعیت حکومت را بیش از پیش بیثبات کرده،و این بی ثباتی ، مأمون را واداشت تا برخلاف سنّت رایج عباسیان، به جای حذف یک رقیب ایدئولوژیک، از او برای ترمیم ساختار قدرت استفاده کند. مأمون با طرح ولایتعهدی امام رضا (ع)، نهتنها درصدد جبران کمبود مشروعیت دینی و اجتماعی خلافت بود، بلکه میکوشید با ایجاد نوعی«ضلع سوم قدرت»، توازن نیروهای عربی و ایرانی را بازآرایی کرده و از فروپاشی قدرت خود جلوگیری کند. بنابراین، ولایتعهدی امام رضا (ع) پاسخی تاکتیکی و استراتژیک به بحرانهای مشروعیت، ساختار و هویت خلافت بود. اقدامی که گرچه در نهایت به دلایل مختلف تاریخی تداوم نیافت، اما در زمان خود توانست حکومت مأمون را از فروپاشی نجات دهد و دورهای از ثبات نسبی سیاسی را رقم زند. در این میان، فهم روابط علّی و معلولی میان بحرانهای ساختاری پیش از خلافت مأمون، شرایط ناپایدار پس از جنگ داخلی و ضرورت بازتعریف توازن نیروها، اهمیت دوچندان مییابد. این چنین بود که، بحران هویت قدرت با کمرنگ شدن اقتدار نمادین خلافت، بیاعتمادی نخبگان و گسترش شورشهای مخالف، وضعیت حکومت را بیش از پیش بیثبات کرده،و این بی ثباتی ، مأمون را واداشت تا برخلاف سنّت رایج عباسیان، به جای حذف یک رقیب ایدئولوژیک، از او برای ترمیم ساختار قدرت استفاده کند. مأمون با طرح ولایتعهدی امام رضا (ع)، نهتنها درصدد جبران کمبود مشروعیت دینی و اجتماعی خلافت بود، بلکه میکوشید با ایجاد نوعی«ضلع سوم قدرت»، توازن نیروهای عربی و ایرانی را بازآرایی کرده و از فروپاشی قدرت خود جلوگیری کند. بنابراین، ولایتعهدی امام رضا (ع) پاسخی تاکتیکی و استراتژیک به بحرانهای مشروعیت، ساختار و هویت خلافت بود. اقدامی که گرچه در نهایت به دلایل مختلف تاریخی تداوم نیافت، اما در زمان خود توانست حکومت مأمون را از فروپاشی نجات دهد و دورهای از ثبات نسبی سیاسی را رقم زند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عباسیان؛ ساختار قدرت؛ علویان؛ ولایتعهدی امامرضا(ع)؛ یان میتروف | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Structure of the Power of the Abbasid Government on the Threshold of Imam Reza (AS) `s Guardianship | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ahad Ebadi | ||
| Department of Islamic Studies / Faculty of Theology and Political Science / Islamic Azad University / Tabriz / Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| After the death of Aaron, the fifth Abbasid caliph, the traditional power structure of the Abbasid dynasty After the death of Aaron, the fifth Abbasid caliph, the traditional power structure of the Abbasid dynasty strongly resisted and sabotaged the power-sharing project, which eventually led to a confrontation between the two brothers, the removal of Amin and the caliphate of Ma'mun. Ma'mun's fledgling government, under the influence of structural and historical problems of the institution of power and the problems after the bloody removal of Amin Khalifa, was forced to dismantle and change the current structure of power to repair the rupture. The present study intends to explain the backgrounds and causes of crises by descriptive-analytical method and using first-hand historical sources. By studying that historical period leading to the guardianship of Imam Reza (AS), this study also seeks to confirm that Ma'mun's attempt to establish the third side of power and involv.e the Alawites in construction of the government was a political tactic to solve the crises and various challenges of the government After the death of Aaron, the fifth Abbasid caliph, the traditional power structure of the Abbasid dynasty After the death of Aaron, the fifth Abbasid caliph, the traditional power structure of the Abbasid dynasty strongly resisted and sabotaged the power-sharing project, which eventually led to a confrontation between the two brothers, the removal of Amin and the caliphate of Ma'mun. Ma'mun's fledgling government, under the influence of structural and historical problems of the institution of power and the problems after the bloody removal of Amin Khalifa, was forced to dismantle and change the current structure of power to repair the rupture. The present study intends to explain the backgrounds and causes of crises by descriptive-analytical method and using first-hand historical sources. By studying that historical period leading to the guardianship of Imam Reza (AS), this study also seeks to confirm that Ma'mun's attempt to establish the third side of power and involv.e the Alawites in construction of the government was a political tactic to solve the crises and various challenges of the government After the death of Aaron, the fifth Abbasid caliph, the traditional power structure of the Abbasid dynasty After the death of Aaron, the fifth Abbasid caliph, the traditional power structure of the Abbasid dynasty strongly resisted and sabotaged the power-sharing project, which eventually led to a confrontation between the two brothers, the removal of Amin and the caliphate of Ma'mun. Ma'mun's fledgling government, under the influence of structural and historical problems of the institution of power and the problems after the bloody removal of Amin Khalifa, was forced to dismantle and change the current structure of power to repair the rupture. The present study intends to explain the backgrounds and causes of crises by descriptive-analytical method and using first-hand historical sources. By studying that historical period leading to the guardianship of Imam Reza (AS), this study also seeks to confirm that Ma'mun's attempt to establish the third side of power and involv.e the Alawites in construction of the government was a political tactic to solve the crises and various challenges of the government | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Abbasids, power structure, political crises, Alawites, Guardianship of Imam Reza (AS) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 17 |
||