آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,769 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,822,021 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,781,117 |
تحلیلی بر شاخصه‌های رفتاری الحاکم بامرالله فاطمی براساس الگوی اقتدار کاریزماتیک | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 26، شماره 3، مهر 1404، صفحه 124-101 اصل مقاله (2.7 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2023.63721.2252 | ||
| نویسندگان | ||
| معصومه دهقان* 1؛ محبوبه فرخنده‌‌زاده2 | ||
| 1دانشیار، گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| 2استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 20 فروردین 1401، تاریخ بازنگری: 20 دی 1404، تاریخ پذیرش: 03 اسفند 1401 | ||
| چکیده | ||
| دوران خلافت الحاکم بامرالله فاطمی (حک: ۳8۶-۴۱۱ ق) به دلیل مجموعه‌‌ای از ویژگی‌های شخصیتی، تغییرات رفتاری و عملکرد او، برهه‌ای خاص در دوران خلافت فاطمی (297-567 ق) را رقم زد. این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی درصدد است جاذبه استثنایی و سیادت کاریزماتیک خلیفه الحاکم بامرالله فاطمی را مورد بررسی و واکاوی قرار دهد. از این‌‌رو، مسأله اصلی نوشتار پیش‌‌رو تبیین جامعه‌‌شناختی چگونگی شکلگیری و نفوذ جاذبه رهبری الحاکم بامرالله بر مبنای نظریه سیادت کاریزماتیک ماکس‌‌وبر است. یافته‌‌های این پژوهش نشان می‌‌دهد که جایگاه امام و خلیفه فاطمی در نظر پیروان آنها از یک‌‌سو و اقدامات ویژۀ الحاکم در تربیت داعیان و گسترش شبکه دعوت، همچنین موفقیت‌‌های سیاسی و اقتصادی خلیفه در دوران حکومت، منجربه شکلگیری ذهنیت و اندیشهای درباره او شد؛ اندیشهای که با حمایت داعیان فاطمی از جایگاه خلافت و امامت وی و با طرح مبحث عصمت، زمینه‌‌ساز همانندسازی ویژگی‌های فرابشری وی در بین پیروانش شد و در نهایت با تشکیل حلقه‌‌ای از یاران معتقد به جایگاه اولوهیت خلیفه، عامل طرح جاذبه و سیادت کاریزمایی الحاکم گردید. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| فاطمیان؛ الحاکم بامرالله؛ خلیفه فاطمی؛ ماکس وبر؛ سیادت کاریزماتیک | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Analysis of the Behavioral Characteristics of Al-Hakim Bi- Amr Allah Fatemi Based on the Charismatic Authority Model | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Masoumeh Dehghan1؛ Mahboobeh Farkhondehzadeh2 | ||
| 1Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Shiraz University, Shiraz, Iran | ||
| 2Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The caliphate of Al-hakim Be Amr Allah Fatemi (386–411 A.H) is one of the most complex and controversial periods in Fatimid history, in which a combination of personal charisma, religious policies, social reforms, and political authority shaped the charismatic profile of this caliph. The main issue of this research is the sociological explanation of the charismatic charisma and authority of Al-Hakim Bi- Amr Allah and its role in the political, religious, and the social developments of Fatimid Caliphate. The present study, using the theoretical framework of Max Weber's charismatic leadership, attempts to analyze the mechanisms of development and consolidation of the charismatic authority of the ruler in the historical context of Egypt and the Fatimid territory. The necessity of conducting this study arises from the fact that despite numerous historical studies on Fatimid Caliphate, the sociological dimensions of the ruler's leadership especially in connection with Weber's theory, have been independently analyzed. Understanding how the charismatic sphere emerged and functioned during this period not only helps to understand the developments of the Fatimid Caliphate, but also provides a suitable model for understanding the relationship between religion, politics, and leadership in Islamic civilization. The research method is descriptive-analytical, and the research data has been collected based on primary historical sources such as the works of Maqrizi, Ibn Athir, Ibn Khaldun, Qazi Nu'man, Hamid al-Din Kermani, Ibn Jawzi, and Jamal al-Din Sarwar, as well as recent research by Daftari, Paul Walker, Muhammad Abdullah Annan, Aref Tamer, and Ayman Fouad Sayyed. The data analysis was conducted focusing on Weber's concepts of "charismatic authority" and then matched with the historical examples related to Al-Hakim. In this article, Al-hakim’s political, social, and religious actions are analyzed based on the characteristics of charismatic leaders from Max Weber's perspective, according to his reforms in the administrative, economic, religious, and social structures. The findings of this study clarifies that Al-Hakims’ charisma was based on a combination of three factors of personal attraction, religious authority, and the Fatimid preachers' propaganda system. On the one hand, the exceptional personality of the caliph, unusual behaviors, and the combination of asceticism with power created a kind of enthusiasm and belief in divine inspiration among the followers; on the other hand, the use of a coherent system of preaching, training preachers, and the expansion of educational centers such as the "Dar al-Elm" paved the way for the rationalization of charismatic authority. In addition, social reforms such as the abolition of taxes, the liberation of slaves, and the organization of judicial affairs strengthened his justice-oriented aspect. On the political level, Al-Hakim focused on expanding the influence of the Fatimid Caliphate in the Levant and Egypt, bringing the authority of the Caliphate to an unprecedented level. Meanwhile, the elimination of influential ministers, direct control of the judiciary, and personal supervision of economic affairs, although they consolidated his power, provoked a crisis of confidence in the Caliphate in the long term. In the religious sphere, Al-Hakim also adopted contradictory policies, religious tolerance towards the Dhimmi and ritual strictness; which, from Weber's perspective, reflects the inherent duality of charismatic authority that fluctuates between sacredness and political rationality. From a sociological perspective, the most important achievement of this research is that the emergence of Al-Hakim Bi- Amr Allah can be seen as a response to the crisis of legitimacy in Fatimid society. Weber's theory emphasizes that charismatic leaders often emerge in conditions of social crisis and the collapse of traditional order. In such a situation, followers find salvation in a personality with superhuman qualities and a divine mission. Al-Hakim’s emergence coincided with a crisis of political legitimacy, Abbasid rivalry, and intellectual threats from Sunnis, and he was able to take advantage of this situation to establish his position as the “divine Imam-Caliph.” At the same time, this charismatic authority suffered an “internal crisis” towards the end of his reign. Contradictory behaviors, violent actions, and claims of divinity by some close followers led to a split in the Fatimid intellectual system. The development of Druze sect can be seen as the ultimate manifestation of this crisis. A sect that demonstrated the transformative and extreme aspect of charisma by emphasizing the sanctity of Al-Hakim. From a theoretical perspective, this stage is what Weber refers to as the “routinization of charisma”; That is, when the leader's charisma is either sustained in the form of rituals and sects or transformed into a power structure. The present study also clarifies that the appeal of al-Hakim's leadership is not only limited to the religious sphere, but also influential in the cultural and social spheres. The expansion of knowledge, the establishment of educational centers, and the promotion of literacy in the Fatimid court were direct results of his cultural policies. Despite his behavioral excesses, Al-Hakim Bi- Amr Allah played a decisive role in the transition of the Fatimid Caliphate from a stage of consolidation to a stage of prosperity. In sum, Al-Hakim Bi- Amr Allah 's charismatic leadership is a unique example of the connection between religion, politics, and culture in Islamic civilization; a leader who was able to form a multidimensional system of power in the Islamic world of the fourth and fifth centuries A.H by combining religious authority and personal influence. This experience, on the one hand, demonstrates the power of charismatic leadership in reestablishing the political order, and on the other hand, warns that the lack of rational institutionalization can lead charisma to crisis and division. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Fatimids, Al-Hakim Be- Amr Allah, Fatimid Caliph, Max Weber, Charismatic Leadership | ||
| مراجع | ||
|
آشوری، داریوش (1385). درآمدی به جامعه‌شناسی و جامعه‌شناسی سیاسی. تهران: انتشارات مروارید.
ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن (1385ق). الکامل فی التاریخ. بیروت: دارالصادر، ج9.
ابن تغری بردی، جمال‌الدین ابوالمحاسن یوسف (1392ق). النجوم الزاهره فی ملوک مصر و القاهره. قاهره: وزارة الثقافة و الارشاد القومی، الموسسة المصریة العامة، ج4.
ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی بن محمد (1412ق). المنتظم فی التاریخ الامم والملوک. تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن خلدون، محمد (1363). العبر و المبتدا و الخبر. مترجم: عبدالمحمد آیتی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ج3.
ابن ظافر، جمال‌الدین علی (1972م). اخبار الدول المنقطعه. محقق: اندریه فریه. قاهره: مطبوعات المعهد العلمی الفرنسی للآثار الشرقیه بالقاهره.
ابن کثیر الدمشقی، ابوالفداء اسماعیل بن عمر (1986م). البدایه والنهایه. بیروت: دارالفکر، ج11.
بندیکس، رینهارد (1382). سیمای فکری ماکس وبر. مترجم: محمود رامبد. تهران: انتشارات هرمس.
تامر، عارف (1402ق). الحاکم بامرالله خلیفه و امام و مصلح. بیروت: دارالافاق الجدیده.
توسی، خواجه نظام الملک (1372). سیاستنامه. تصحیح: عباس اقبال. تهران: انتشارات اساطیر.
جان احمدی، فاطمه (1388). ساختار نهاد دینی فاطمیان در مصر. تهران: نشر علم.
جرفاذقانى، ابوالشرف ناصح بن ظفر (1357). ترجمه تاریخ یمینى. به کوشش جعفر شعار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
دفتری، فرهاد (1381). تاریخ و عقاید اسماعیلیه. ترجمه فریدون بدره‌ای. تهران: نشر فرزان روز.
سید، ایمن فؤاد (1420ق). الدولة الفاطمیة فی مصر. قاهره: الدارالمصریه اللبنانیه.
سیوطی، عبدالرحمن ابی‌بکر (بی‌تا). تاریخ الخلفاء. محقق: ابراهیم صالح. بیروت: دارصادر.
صنهاجی، ابوعبدالله محمد (1387). تاریخ فاطمیان: اخبار ملوک بنی‌عبید وسیرتهم. مترجم: حجت‌الله جودکی. تهران: امیرکبیر.
عابدی جعفری، حسن (1373). جاذبه استثنایی، تحول مفهوم‌ها و مصداق‌ها. مصباح، شماره 1، ص1-10.
عبدالحمید سلطان، عبدالمنعم (۱۹۹۹م). الحیاة الاجتماعیه فی العصر الفاطمی (دراسة تاریخیه و ثائقیه). بیروت: دارالثقافة العلمیه.
عطاء‌الله، خضراحمد (بی‌تا). حیاه الفکریه فی مصر فی العصر الفاطمی. قاهره: دارالفکر العربی.
عنان، محمد عبدالله (1404ق). الحاکم بامرالله و اسرار الدعوه الفاطمیه. قاهره: مکتبه الخانجی، چاپ دوم.
فروند، ژولین (1383). جامعه‌شناسی ماکس وبر. مترجم: عبدالحسین نیک‌گهر. تهران: انتشارات توتیا.
قاضی‌النعمان، نعمان بن محمد (1409ق). شرح الاخبار فی فضائل الائمه الاطهار. محقق: جماعه المدرسین فی الحوزه العلمیه بقم. قم: موسسه النشر الاسلامی، ج3.
قاضی‌النعمان، نعمان بن محمد (1996م). الهمه فی آداب أتباع الأئمه. محقق: محمدشریف علی الیمینی الحرازی. بیروت: دارصادر.
قلقشندی، احمد بن علی (بی‌تا). صبح الاعشی فی صناعه الانشاء. محقق: محمدحسین شمس‌الدین. بیروت: دارالکتب العلمیه، ج3.
کامل حسین، محمد (1963م). فی ادب مصر الفاطمیه. بیروت: دارالفکر العربی.
کانگر، جی. ای.؛ کانانگو، رابینداران (1395). رهبری فرهمند در سازمان‌ها. مترجمان: وحید کمالیان مهریزی و حمیدرضا اسمعیلی گیو. تهران: سمت، چاپ دوم.
کاهن، کلود (1977م). تاریخ العرب والشعوب الاسلامیه. بیروت: دارالحقیقه، چاپ دوم.
کرایب، یان (1399). نظریه اجتماعی کلاسیک. مترجم: شهناز مسمی‌پرست. تهران: آگاه.
کرمانی، حمیدالدین احمد (1969م). المصابیح فی اثبات الامامه. محقق: مصطفی غالب. بیروت: منشورات حمد.
کرمانی، حمیدالدین احمد (1987م). مجموعه رسائل الکرمانی. محقق: مصطفی غالب. بیروت: المؤسسه الجامعیه للدراسات و النشر و التوزیع.
گوک بیلگین، طیب (1396). دروزی‌ها در تاریخ. مترجم: عبدالله عظیمایی. کیهان اندیشه، شماره 33، ص1-10.
لوئیس، برنارد و همکاران (1363). اسماعیلیان در تاریخ. مترجم: یعقوب آژند. تهران: مولی.
ماجد، عبدالمنعم (1985م). نظم الفاطمیین و رسومهم فی مصر. قاهره: مکتبه الانجلو المصریه، ج2.
متز، آدام (1364). تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری. مترجم: علیرضا ذکاوتی قراگزلو. تهران: امیرکبیر، ج1.
مصطفی عامر، فاطمه (1999م). تاریخ اهل الذمه فی مصر الاسلامیه، من الفتح العربی الی نهایه العصر الفاطمی. قاهره: الهیئه المصریه العامه للکتاب، ج1.
مقریزی، تقی‌الدین احمد بن علی (1397). خطط و الآثار. مترجم: پرویز اتابکی. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، ج3.
مقریزی، تقی‌الدین احمد بن علی (1419ق). اتعاظ الحنفاء بأخبار الأئمة الفاطمیین الخلفاء. محقق: محمد حلمی احمد. قاهره: احیاء التراث، ج2.
ناصری طاهری، عبدالله (1390). فاطمیان در مصر. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم.
واکر، پل ای. (1383). پژوهشی در یکی از امپراتوری‌های اسلامی؛ تاریخ فاطمیان و منابع آن. مترجم: مترجم: فریدون بدره‌ای. تهران: فرزان‌روز.
وبر، ماکس (1384). اقتصاد و جامعه. مترجم: عباس منوچهری. تهران: انتشارات سمت.
همدانی، سمیه (1387). بین انقلاب و دولت: مسیر تشکیل دولت فاطمی قاضی نعمان و توجیه مشروعیت حکومت فاطمی. مترجم: فریدون بدره‌ای. تهران: فرزان‌روز.
Daftary, F. (1990). The Ismāʿīlīs: Their History and Doctrines. Cambridge University Press.
Halm, H. (1997). The Fatimids and Their Traditions of Learning. London: I.B. Tauris.
Lindholm, Ch. (1999). Charisma. Oxford and Cambridge: Blackwell.
Walker, P.E. (2009). The Caliph of Cairo: Al-Hakim bi-Amr Allah, 996–1021. Cairo: American University in Cairo Press.
Weber, M. (1978). Economy and Society. G. Roth & C. Wittich (Eds.). vol. 1. University of California Press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 317 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 225 |
||