آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,598 |
| تعداد مقالات | 36,984 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,445,615 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,918,990 |
زمینههای تاریخی و پیامدهای رویکرد باطنیگرای لویی ماسینیون در اسلامشناسی | ||
| تاریخ اسلام | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 بهمن 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2022.63659.2250 | ||
| نویسندگان | ||
| سید کمال کشیکنویس رضوی* 1؛ حمیدرضا ثنائی2؛ عباس احمد وند3؛ مهدی مجتهدی4 | ||
| 1گروه معارف، دانشکده فنی و حرفه ای شهید منتظری مشهد | ||
| 2عضو هیات علمی گروه تاریخ و تمدن اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد | ||
| 3گروه تاریخ تمدن دانشکده الهیات و ادیان/ دانشگاه شهید بهشتی /عضو هیئت علمی تهران/ایران | ||
| 4گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 08 فروردین 1401، تاریخ بازنگری: 17 دی 1404، تاریخ پذیرش: 19 شهریور 1401 | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر دغدغههای درونی، شخصی و فرهنگی لوئی ماسینیون (1883–1962) بر شکلگیری نگاهش به باطنیگرایی در اسلام—بهویژه تصوف و تشیع—انجام شده است. ماسینیون، از برجستهترین اسلامپژوهان غربی، نه تنها بهعنوان یک محقق آکادمیک، بلکه بهمثابه فردی با روحیهای معنوی و ریشههای کاتولیک عمیق، سعی کرد تصویری متفاوت از اسلام را در برابر نگاه کلیشهای و گاه استشراقیِ همعصرانش ارائه دهد. هدف اصلی این مقاله، نشاندادن این واقعیت است که پژوهشهای ماسینیون درباره تشیع و تصوف، فراتر از تحلیل صرفاً علمی، بازتابی از جستوجوی وجودی وی برای یافتن پیوندهای معنوی میان مسیحیت و اسلام بوده است. پرسش محوری این پژوهش این است: چگونه و تا چه حد عوامل درونی—مانند پیشینه مذهبی کاتولیک، تأثیر ادبیات معنوی مسیحی، تجربیات شخصی از ملاقات با جهان اسلام، و نیاز به بازتعریف رابطه میان مسیحیت و اسلام—شکلگیری دیدگاه ماسینیون درباره تشیع و تصوف را تحت تأثیر قرار دادهاند؟ این مسئله همچنین با پرسش فرعی همراه است که آیا ماسینیون توانسته است از ایدئولوژیهای زمانه خود—از جمله استعمار فرانسه و گفتمان غالب شرقشناسی—رهایی یابد یا خیر؟ این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای و متون اولیه و ثانویه انجام شده است. تحلیل آثار ماسینیون—بهویژه آنهایی که بهصورت پژوهشهای تاریخی، فیلولوژیک و عرفانی درباره تشیع، حلاج و نُصیریان منتشر شدهاند—در کنار مطالعه زیستنامه معنوی و فکری او، امکان درک ارتباط میان زندگی شخصی و پروژه علمیاش را فراهم کرده است. همچنین، نظریه ادوارد سعید درباره شرقشناسی بهعنوان چارچوب انتقادی برای سنجش موقعیت ماسینیون در میان شرقشناسان کلاسیک به کار گرفته شده است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که ماسینیون، برخلاف بسیاری از همعصرانش که اسلام را صرفاً بهعنوان ساختاری حقوقی و سیاسی میشناختند، بهدنبال کشف لایههای درونی و معنوی آن بود. وی پس از سفر به عراق در سال 1908 و بازدید از کربلا و نجف، به تشیع بهعنوان جنبشی قهرمانانه و عدالتطلب نزدیک شد. او تشیع را نه بهمثابه سیستم کلامی یا فقهی، بلکه بهعنوان «آگاهی جمعی» از تراژدی کربلا و امید به پیروزی نهایی عدالت تعریف کرد. با این حال، ماسینیون نسبت به مشروعیت خونی اهلبیت بیاعتمادی نشان داد و آن را نوعی مادیگرایی دانست، هرچند حماسه حسین (ع) را ستود. ماسینیون با تمرکز بر شخصیتهایی چون علی، فاطمه و سلمان پاک، مفهوم «جایگزینی الهی» را توسعه داد و آنها را نمادهای معنوی همجهانی دانست. همچنین، وی در اواخر عمر به فرجامشناسی شیعی نزدیکتر شد و مهدویت را ریشهدار در قرآن و همگرا با ایده آخرالزمانی در ادیان ابراهیمی خواند. با وجود این، تعارض او با شیعیان درباره نقش آنان در اعدام حلاج، سبب شد تا گاه از درک کامل تشیع بازماند. از سوی دیگر، ماسینیون با انتقاد از نگاه مادیگرایانه شرقشناسان، روشی پدیدارشناختی به کار گرفت که ضمن احترام به دیگری، در عین حال تحت تأثیر سیاست استعماری فرانسه—بهویژه در پشتیبانی از اقلیتهایی مانند علویان—قرار گرفت. لوئی ماسینیون نه تنها مرزهای اسلامپژوهی را گسترش داد، بلکه با تأکید بر باطنیگرایی، زمینهساز رویکردی جدید به اسلام شد که در پی همسویی معنوی میان ادیان توحیدی بود. هرچند وی تحت فشارهای سیاسی و فرهنگی زمانه خود قرار داشت، اما تلاشش برای فهم اسلام از درون و با نگاهی همدلانه، او را از چارچوب سنتی شرقشناسی فراتر برد. این پژوهش نشان میدهد که برای درک صحیح آثار ماسینیون، نمیتوان از بُعد وجودی و شخصی او غفلت کرد؛ زیرا پژوهش علمی او با جستوجوی معنویاش درهمتنیده است. در نهایت، ماسینیون نه بهعنوان یک «شیعه» یا «صوفی»، بلکه بهمثابه یک «مترجم معنوی» میان دو جهان اسلام و مسیحیت، جایگاه ویژهای در تاریخ اندیشه یافته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| لوئی ماسینیون؛ اسلامپژوهی در غرب؛ تصوف؛ شیعه؛ باطنیگرایی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Historical Contexts and Consequences of Louis Massignon's Esoteric-Oriented Approach in Islamic Studies | ||
| نویسندگان [English] | ||
| sayyed Kamal Keshik nevis razavi1؛ Hamidreza sanaei2؛ abbas ahmadvand3؛ Mahdi Mojtahedi4 | ||
| 1Department of Islamic sciences, Montazeri Technical College, Mashhad | ||
| 2Member of Department of History and Islamic Civilization, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad | ||
| 3Faculty member of Shahid Beheshti University | ||
| 4Department of History and Civilization of Muslim Nations, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Abstract This study aims to analyze the influence of Louis Massignon’s (1883–1962) inner, personal, and cultural concerns on the formation of his perspective on Islamic esotericism—particularly Sufism and Shiʿism. Massignon, one of the most prominent Western scholars of Islam, sought to present an alternative image of Islam in contrast to the stereotypical and often Orientalist views of his contemporaries—not only as an academic researcher, but also as a spiritually minded individual with deep Catholic roots. The main purpose of this article is to demonstrate that Massignon’s research on Shiʿism and Sufism, beyond being strictly scholarly inquiry, reflects his existential quest to discover spiritual links between Christianity and Islam. The guiding question of this study is: how and to what extent did internal factors—such as his Catholic religious background, the influence of Christian spiritual literature, his personal experiences in the Islamic world, and his desire to redefine the relationship between Christianity and Islam—shape Massignon’s understanding of Shiʿism and Sufism? A secondary question concerns whether Massignon succeeded in distancing himself from the dominant ideologies of his time—including French colonialism and the prevailing discourse of Orientalism. This research employs a descriptive-analytical approach and draws upon library resources as well as primary and secondary texts. The analysis of Massignon’s works—particularly those published as historical, philological, and mystical studies on Shiʿism, Hallāj, and the Nuṣayrīs—combined with an examination of his spiritual and intellectual biography, makes it possible to discern the relationship between his personal life and his scholarly project. Edward Said’s theory of Orientalism is also used as a critical framework to assess Massignon’s position among classical Orientalists. The findings of this study indicate that, unlike many of his contemporaries who understood Islam primarily as a legal and political structure, Massignon sought to uncover its inner and spiritual dimensions. After traveling to Iraq in 1908 and visiting Karbala and Najaf, he grew sympathetic to Shiʿism as a heroic and justice-seeking movement. He defined Shiʿism not as a theological or juridical system but as a “collective consciousness” of the Karbala tragedy and the hope for the ultimate triumph of justice. Nevertheless, Massignon expressed mistrust toward the notion of the blood legitimacy of the Ahl al-Bayt, regarding it as a form of materialism, even though he praised the epic of Ḥusayn. By focusing on figures such as ʿAlī, Fāṭima, and Salmān the Pure, Massignon developed the concept of “divine substitution,” viewing them as spiritual symbols of universal significance. In his later years, he grew closer to Shiʿi eschatology and described the idea of Mahdism as rooted in the Qur’an and convergent with apocalyptic notions in the Abrahamic traditions. Nonetheless, his conflict with Shiʿis regarding their alleged role in the execution of Hallāj sometimes prevented him from fully grasping the essence of Shiʿism. Furthermore, by criticizing the materialistic approaches of other Orientalists, Massignon adopted a phenomenological method that, while respectful toward the religious “other,” nevertheless remained influenced by French colonial policies—particularly in the support of minorities such as the ʿAlawīs. Louis Massignon not only expanded the boundaries of Islamic studies but also, through his emphasis on esotericism, paved the way for a new approach to Islam rooted in the search for spiritual affinities among the monotheistic religions. Although he was subject to the political and cultural pressures of his time, his attempt to understand Islam from within and with sympathetic insight set him apart from the classical Orientalist paradigm. This study demonstrates that an adequate understanding of Massignon’s works cannot overlook his existential and personal dimensions, for his scholarly research is intertwined with his spiritual quest. Ultimately, Massignon found a unique place in the history of thought not as a “Shiʿi” or a “Sufi,” but as a “spiritual translator” between the worlds of Islam and Christianity. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Louis Massignon, Islamic Studies in the West, Sufism, Shi', ism, esotericism | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 28 |
||