آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,187 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,811,690 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,058,029 |
تأملی بر بازنمایی جنبش دینی- اجتماعی مزدک در تاریخنگاریهای قرون نخستین اسلامی | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 26، شماره 3، مهر 1404، صفحه 180-161 اصل مقاله (2.3 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2023.63960.2261 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد بهرامی* 1؛ شهناز حجتی نجف ابادی2 | ||
| 1کارشناسیارشد، گروه ایرانشناسی، دانشکدۀ الهیات و علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران | ||
| 2استادیار، گروه تاریخ، دانشگاه میبد، میبد، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 03 مهر 1401، تاریخ بازنگری: 27 دی 1404، تاریخ پذیرش: 06 آذر 1402 | ||
| چکیده | ||
| متون تاریخنگارانه ایرانیاسلامی سدههای نخستین اسلامی، منابع مهمی برای مطالعه تحولات دوران ساسانی و به ویژه جنبش دینی اجتماعی مزدک هستند. روایتهای تاریخی هرچند در نگاه نخست، گزارش رویدادهای گذشتهاند، اما تأثیرپذیری آنها از باورها و هنجارهای دینی و اجتماعی و ارزشهای فرهنگی زمانه مورخ را نمیتوان نادیده گرفت. این پژوهش درصدد است تأثیرپذیری بازنمایی قیام مزدک در آثار مورخان مسلمان از زمینههای سیاسی، کلامی و فرهنگی دوره تألیف خود را واکاود. این بررسی از طریق تحلیل روایات مورخان برجستهای چون طبری، ثعالبی، گردیزی، مسعودی و دیگران صورت گرفته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مورخان با برجستهسازی ویژگیهایی همچون بدعتگذاری، اشتراک اموال و زنان و تهدید نظم اجتماعی، تصویری از مزدک ارائه کردهاند که به عنوان الگوی عبرتآموز برای نخبگان و حاکمان زمانه عمل میکرده است. این تحلیل روشن میسازد که تاریخنگاری ایرانی اسلامی برای مشروعیتبخشی به نظم اجتماعی و سیاسی دوران خویش نیز کارکرد داشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مزدک؛ تاریخنگاری اسلامی؛ روایت تاریخی؛ عصر ساسانی؛ جنبشهای دینی؛ جنبشهای اجتماعی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Reflection on the Representation of Mazdak’s Social-Religious Movement in the Historiography of the Early Islamic Centuries | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Bahrami1؛ Shahnaz Hojati Najafabadi2 | ||
| 1MA, Department of Iranian Studies, Faculty of Theology and Social Sciences, Yazd University, Yazd, Iran | ||
| 2Assistant Professor, Department of History, Meybod University, Meybod, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Iranian-Islamic historiographical texts of the early centuries of the Hijri are considered to be the most important sources of study for this period due to their historical information about the ancient past of Iran. One of the important events reflected in these texts is the social-religious movement of Mazdak (488-531 A.D); an uprising that was formed by Mazdak, as one of the Zoroastrian clerics, and by presenting a new interpretation of the Avesta and presenting new social laws, he attempted to reduce inequalities and class differences and establish a common and unbiased society based on the teachings of Zoroastrianism. Mazdak's social and religious reforms created a wave of structural changes and quickly led to his increasing popularity and the support of some officials, including Shah Qobad (487-531 A.D). However, these developments were encountered with the resistance from the government apparatus and Zoroastrian clerics affiliated with the government, and ultimately, during the reign of Khosrow Anushirvan (531-579 A.D), Mazdak movement was suppressed. The main issue of this research is to examine how Mazdak's uprising was represented in the Iranian-Islamic historiography and to analyze the political and intellectual functions of this representation. The research question is why the Iranian Muslim historians of the early Islamic centuries often negatively represented Mazdak's movement and his teachings, and what functions this representation had in the society and politics of their time. The research hypothesis is that negative narratives of Mazdak and his movement were not an accurate reflection of historical facts, but rather the product of the intellectual, cultural, and political needs of historians and society of their time, and its purpose was to present a historical model to warn and legitimize political power. The research method is based on the description and analysis of narratives from the Iranian-Islamic chronicles. In analyzing the reports of Muslim historians about Mazdak's uprising and how it was suppressed, with regard to the role of two background sources, namely the Sassanid Khodainameh and their Arabic translations, it is shown how these primary sources influenced the selection, highlighting, and intellectual orientation of historians and determined the form of their narrative. The findings clarify that the Muslim historians have mainly presented a negative image of Mazdak. He has been described with titles such as "despiser of religion," "heretical dog," "devil," and "Mazdak cursed by Allah," and his religious social teachings, such as the sharing of property and women and the fight against inequality, have been introduced as heresy and a threat to social order. These representations are often based on the Iranian-Islamic cultural and political values and discourses, and rather than reflecting historical realities, their aim was to create a model that would teach lessons and legitimize political power in the Abbasid era (132-656 A.H). By comparing the Mazdakist movement with contemporary uprisings such as Sinbad (138 A.H), Babak (201-223 A.H), and Maziyar (224-225 A.H), historians have presented a model of suppressing heretics and emphasizing the preservation of social order. The difference of the approaches in the texts of historians is also notable; some historians such as Tabari and Mas'udi have presented brief and descriptive accounts, while Tha'alebi, Moqaddasi, and Gardizi have explained the movement with a theological historical approach. The main focus of all these accounts has been heresy, the threat to social order, and the danger of spreading Mazdak's teachings to the society of their time. These representations show that Iranian Islamic historiography in the early Islamic centuries, in addition to its reporting role, had an educational and normative role and acted as an intellectual tool for legitimizing the political order. As a result, the representation of the Mazdak movement is not an accurate reflection of a historical event, but a directional representation of the past that aims to educate the audience, warn the elite and rulers, and consolidate the socio-political order. By highlighting features such as heresy, heresy, and threat to the religious and social order, historians have presented a negative image of Mazdak and his movement in order to present a model for learning lessons for confronting contemporary movements. Thus, Iranian Islamic historiography of the early Islamic centuries reflects a combination of the cultural memory of ancient Iran, the intellectual needs, and the official policy of the Abbasids, and studying this representation provides valuable insight into the role of history and historians in shaping historical memory, the legitimacy of power, and the reproduction of social norms. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Mazdak, Islamic historiography, historical narrative, Sasanian era, religious movements, social movements | ||
| مراجع | ||
|
ابناثیر، عزالدین (1370). تاریخ کامل. ترجمۀ سید محمدحسین روحانی. تهران: اساطیر، ج2-1.
ابنبلخی (1385). فارسنامه. تصحیح گای لسترنج و رینولد لن نیکلسون. تهران: اساطیر.
ابنندیم، محمد بن اسحاق (1381). الفهرست. ترجمۀ محمدرضا تجدد. تهران: اساطیر.
اخوان کاظمی، بهرام (1383). جنبش اجتماعی مزدک و اندیشه سیاسی شاهی. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره65.
باغدار دلگشا، علی؛ ایمانپور، محمدتقی (1395). پردازش شخصیتهای مزدک و خسروانوشیروان در نگارشهای میرزا فتحعلی آخوندزاده و میرزا آقاخان کرمانی. تاریخ نامه ایران بعد از اسلام، شماره 12.
باقری، مهری (1389). دینهای ایران باستان. تهران: نشر قطره.
بلعمی، محمد بن علی (1380). تاریخنامه طبری. تصحیح محمد روشن. تهران: سروش، ج2
بیرونی، ابوریحان (1386). آثار الباقیه عن قرون الخالیه. ترجمۀ اکبر داناسرشت. تهران: امیرکبیر.
ثعالبی، ابومنصور عبدالملک (1368). شاهنامه. تهران: چاپخانه مجلس.
حجتی نجفآبادی، شهناز؛ نوری، جعفر (1399). پیامبری در جامه زندیقان (تأملی در خوانشهای چندگانه از جنبش مانی در تاریخنگاری قرون نخستین). تاریخ اسلام و ایران، شماره 47.
خوارزمی، احمد بن یوسف کاتب (بیتا). مفاتیح العلوم. ترجمۀ حسین خدیوجم. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
دریایی، تورج (1390). شاهنشاهی ساسانی. ترجمۀ مرتضی ثاقبفر. تهران: ققنوس.
دینکرد هفتم. ترجمۀ محمدتقی راشد محصل. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1389.
دینوری، ابوحنیفه (1346). اخبار الطوال. ترجمه صادق نشات. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
زرینکوب، عبدالحسین (1351). کشمکش ادیان در قلمرو اسلام، زنادقه. آموزش و پرورش، شمارۀ 65، ص300-310. سنگاری، اسماعیل؛ کرباسی، علیرضا (1395). بررسی علل شکلگیری ایدهآلیسم انقلابی مزدک و تاثیر آن در عدم موفقیت این جنبش. تحقیقات تاریخ اجتماعی، 6(2).
طبری، محمد بن جریر (1375). تاریخ الرسل و الملوک (تاریخ طبری). ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. تهران: اساطیر، ج2.
طوسی، خواجه نظامالملک (1372). سیرالملوک (سیاستنامه). تصحیح هیوبرت دارک. تهران: علمی و فرهنگی.
غزالی، محمد (1361). نصیحه الملوک. تصحیح جلالالدین همایی. تهران: بابک.
فاضلی، محمدتقی؛ مقدس جعفری، محمدحسن (1391). تحلیل شخصیت مزدک و نهضت مزدکیه. پژوهشنامه تاریخ، شماره 29.
کریستن سن، آرتور (1375). ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی. تهران: دنیای کتاب.
کلیما، اوتاکر (1386). تاریخ جنبش مزدکیان. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد. تهران: نشر توس.
گردیزی، عبدالحی (1363). زین الاخبار. تصحیح عبدالحی حبیبی. تهران: دنیای کتاب.
مستوفی، حمداله (1361). تاریخ گزیده. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: امیرکبیر.
مسعودی، علی بن حسین (1344). التنبیه و الاشراف. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. تهران: علمی و فرهنگی.
مسعودی، علی بن حسین (1382). مروج الذهب و معادن الجوهر. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ج2.
مسکویه، احمد بن محمد (1369). تجارب الامم و تعاقب الهم. ترجمۀ علینقی منزوی. تهران: سروش، ج1.
مسکویه، احمد بن محمد (1374). جاویدان خرد. ترجمه تقیالدین محمد شوشتری. تهران: موسسه فرهنگ کاوش.
مقدسی، مطهر بن طاهر (1374). آفرینش و تاریخ. ترجمۀ محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: آگه، ج1.
نرشخی، ابونصر احمد (1363). تاریخ بخارا. ترجمۀ احمد بن محمد قباوی. تصحیح محمدتقی مدرس رضوی. تهران: توس.
یعقوبی، احمد بن ابییعقوب (1382). تاریخ یعقوبی. ترجمۀ محمدابراهیم آیتی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ج2.
Crone, P. (2012). The nativist prophets of early Islamic Iran: Rural revolt and local Zoroastrianism. Cambridge University Press.
Shaki, M. (1978). The Social Doctrine of Mazdak. Archiv Orientální, no. 46, p. 289-306. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 53 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 37 |
||