آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,671 |
| تعداد مقالات | 37,724 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,439,133 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,574,499 |
بررسی تاریخی عوامل گسترش تشیع در سنندج از زمان قاجار تا عصر حاضر | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 26، شماره 3، مهر 1404، صفحه 226-205 اصل مقاله (2.54 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2023.63857.2256 | ||
| نویسندگان | ||
| منوچهر خسروی* 1؛ سید ابوالحسن نواب2 | ||
| 1دکتری، گروه تاریخ تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران | ||
| 2دانشیار، گروه مذاهب فقهی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 08 اردیبهشت 1401، تاریخ بازنگری: 02 بهمن 1404، تاریخ پذیرش: 06 آذر 1402 | ||
| چکیده | ||
| تسامح قوم کُرد در رویارویی با انتشار عقاید و مذاهب گوناگون در کردستان، سرزمین آنها را به مکانی امن برای ترویج و بسط مذاهب و فرق گوناگون تبدیل کرده است. وجود ادیان و آیین‌های متفاوت در کردستان، به ویژه بخش‌های ایرانی آن نمونه‌ای از این تسامح است که نشان‌دهنده تمایز کردها از همسایگانشان است. تشیع یکی از مذاهب کنونی در شهر سنندج است که گرایش مردم منطقه به آن متأثر از عوامل مختلفی است. پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی و با بهره بردن از تحلیل داده‌های کتابخانه‌ای درپی شناخت این عوامل است. یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که اقدامات عام‌المنفعه سلاطین قاجار، حکّام محلی شیعه مورد اعتماد مردم شهر، خاندان‌های نامدار شیعه مهاجر از اصفهان و کاشان و تاجران غیرکُرد مهاجر در عرصه‌هایی مانند ساخت مسجد، حسینیه، بازار، کاروانسرا و احداث قنات ازجمله عواملی است که نقش بسزایی در گسترش مذهب تشیع در شهر سنندج داشته است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تشیع؛ کردستان؛ سنندج؛ خاندان‌های شیعی؛ تاجران شیعه؛ معماری؛ تجارت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Historical Study of the Factors of the Spread of Shiism in Sanandaj from Qajar Period to the Present | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Manouchehr Khosravi1؛ Seyed Abolhasan Navvab2 | ||
| 1Ph.D., Department of Shiism History, University of Religions and Denominations, Qom, Iran | ||
| 2Associate Professor, Department of Jurisprudence, University of Religions and Denominations, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The present study focuses on the role of migration and architecture in the spread and consolidation of Shiism in the city of Sanandaj. As a predominantly Sunni city with a Kurdish majority, Sanandaj has long been a meeting place for different cultures and religions, but the entry and spread of Shiism there, is a relatively recent phenomenon that has its roots in political, social, and economic factors. The main issue of the research is how the migration of Shiite families and merchants from the central cities of Iran, along with their architectural and construction activities, has led to the inclination of a part of the people of Sanandaj to Shiism. This issue is important because Shiism in Kurdistan, especially Sanandaj, was not only the result of government policies, but also the product of social and cultural interactions of Shiite immigrants with the local community. For example, during the Qajar period, with the support of sultans such as Fath Ali Shah and Nasser al-Din Shah, local Shiite rulers were appointed and the migration of Shiite merchants increased, which led to the construction of religious buildings such as mosques, Hussainiyyas, and caravanserais. In the present era, after the Islamic Revolution of 1979, the migration of Shiite military and security forces to establish security played another role in strengthening the Shiite community. The research issue also addresses the challenges arising from this expansion, such as maintaining religious balance in a multicultural society and preventing a sense of “Shiitization” that may fuel ethno-religious tensions. This study clarifies that Shiism in Sanandaj was not an imposed phenomenon, but rather the result of voluntary migration and economic-cultural activities that transformed the Shiite population from a small minority into a significant group, so that they currently constitute more than 20 percent of the city's population. The main objectives of this study are: 1) describing the role of the migration of Shiite families (such as Waziri, Qaderi, Nabatriz, and Mir Abutaleb) in the tendency of the people of Sanandaj toward Shiism; 2) analyzing the impact of the architectural and construction activities of Shiite immigrants on the consolidation of Shiite symbols in the city, such as the construction of Hussainiyya, mosques, and markets; 3) examining social interactions between Shiites and local Sunnis to understand how religious tolerance is maintained; 4) identifying political factors, such as the rule of Shiite statesmen, in facilitating this expansion. The secondary objectives of the study also include documenting the historical background of the entry of Shiism into Kurdistan from the Safavid and Qajar periods, and evaluating cultural achievements, such as the holding of Muharram mourning ceremonies and Shiite festivals. Finally, the practical aim of the research is to provide suggestions for the cultural policy-making to prevent potential tensions arising from the feeling of Shiism in Sunni-dominated areas. 206 ô History of Islam, Vol. 26, No. 3, 2025 The necessity of this research stems from several aspects. First, despite numerous studies on the history of Kurdistan (such as the works of Ali Akbar Vaqaye’ Negar and Mirza Shokrollah Sanandji), there is no dedicated study on the Shi’ite community of Sanandaj, which the present study fills this gap. Second, in the current context of Iran, where the ethno-religious diversity of Kurdistan can be a source of unity or tension, a historical understanding of the spread of Shiism is essential to prevent the incitement of extremist Salafi groups or anti-national ethnocentrism. Third, this research addresses the need for innovation in Shiite studies, as focusing on the role of migration and architecture (as less studied factors) could provide a model for similar studies in other border regions of Iran. Also, considering the demographic changes after the Islamic Revolution, such as the migration of Shiite forces for security, it is necessary to evaluate the role of these factors in the social developments of Sanandaj. Finally, this research helps policymakers to protect the common cultural heritage of Shiites and Sunnis by maintaining tolerance and to use it to strengthen national identity. The present research is based on the descriptive-analytical method with an applied orientation. A qualitative approach was used, which includes collecting data from the library resources, historical documents, and content analysis. Content analysis was conducted based on the study of historical texts to identify patterns of migration and architecture, and a historical-comparative method was used to compare Qajar, Pahlavi, and Islamic Republic periods. The results indicate that the migration of Shiite merchants from the Qajar period and the support of Shiite rulers played a key role in the spread of Shiism, so that the Shiite population has transformed from a minority to an influential group. Architecture, such as the construction of the Grand Mosque (1228 A.H) and the Arbab Caravanserai, established Shiite symbols. In the present era, immigration after the Islamic Revolution strengthened security and religious centers such as Mahdiyeh. Practical achievement of the research is suggesting to avoid Shiite expressions to maintain unity. This research is innovative in focusing on Sanandaj and shows that Shiism was the result of Kurdish tolerance and economic activities. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Shiism, Kurdistan, Sanandaj, Shiite families, Shiite merchants, architecture, trade. | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
آیدانلو، سجاد (1388). برگزیده‌‌های منظومه‌‌های پهلوانی پس از شاهنامه. تهران: انتشارات سمت.
احمدی، اسماعیل (1378). قومیت و قوم‌گرایی در ایران از افسانه تا واقعی. تهران: نشر نی.
احمدی، جمال (۱۳۹۵). تاریخ ادبیات کردی. سنندج: انستیتوی کردستان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی.
اسکندری، شمس محمد (۱۳۷۵). تاریخ کرد در قرن ۱۶ میلادی. ترجمه محسن جلدیانی. تهران: پژوهش.
افشار سیستانی، ایرج (۱۳۷۲). سیمای ایران: اوضاع جغرافیایی، تاریخی، اجتماعی. تهران: نشر آقابیک.
انصاف‌پور، غلامرضا (۱۳۸۶). تاریخ سیاسی و جغرافیایی مردم کرد. تهران: انتشارات ارمغان، چاپ دوم.
ایازی، برهان (۱۳۶۰). آیینه سنندج. سنندج: پیام.
بابانی، عبدالقادر بن رستم (1377). سیر الاکراد در تاریخ و جغرافیای کردستان. تهران: نشر ارژنگ.
برزویی، مجتبی (1378). اوضاع سیاسی کردستان از 1258 تا 1325. تهران: انتشارات فکر.
توحدی، کلیم‌الله (۱۳۷۱). حرکت تاریخی کرد به خراسان. مشهد: سروش.
جلالی، مهدی (۱۳۸۹). تاریخ امامزادگان سنندج. قم: آستان مقدس.
خالدی، تیمور (۱۳۷۹). تاریخچه هتل‌داری در کردستان. سنندج: چاپخانه کردستان.
زارعی، محمدابراهیم (۱۳۸۱). سیمای میراث فرهنگی کردستان. تهران: سازمان میراث فرهنگی.
زنده‌دل، حسن (۱۳۷۹). مجموعه راهنمای جامع ایران‌گردی استان کردستان. تهران: ایران‌گردان.
سلطانی، محمدعلی (۱۳۸۱). تاریخ خاندان‌های حقیقت: مشاهیر اهل حق در کرمانشاه. تهران: سها.
سلطانی، محمدعلی (۱۳۸۵). نقش کردها در پاسداری از فرهنگ و تمدن ایرانی. تهران: وزارت امورخارجه.
سنندجی، میرزاشکرالله (۱۳۷۵). تحفه ناصریه در تاریخ و جغرافیای کردستان. به اهتمام حشمت‌الله طیبی. تهران: امیرکبیر.
صدوق، محمد بن علی (۱۳۸۵). من لایحضره الفقیه. ترجمه علی‌اکبر غفاری. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج2.
طبیبی، حشمت‌الله (۱۳۷۱). مبانی جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی ایلات و عشایر. تهران: دانشگاه.
عظیم‌زاده، کیومرث (۱۳۸۵). تاریخ تشیع در کردستان. سنندج: کردستان.
عظیم‌زاده، کیومرث (1399). تشیع در استان کردستان. شیعه‌شناسی، شماره 2.
فاروقی، عمر (۱۳۸۳). کردستان در مسیر تاریخ به روایت اسناد. تهران: دانشگاه تهران.
کامیار، محمد (1397). از بام ایران تا سرزمین طوفان. همدان: انتشارات تدین.
کردستانی (وقایع‌نگار)، علی‌اکبر (۱۳۸۴). حدیقه ناصریه و مرآت الظفر در تاریخ و جغرافیای کردستان. به کوشش محمد رئوف توکلی. تهران: توکلی.
گلزاری، مسعود (۱۳۷۵). کرمانشاهان و کردستان. تهران: النجم.
مردوخ کردستانی، محمد (۱۳۷۹). تاریخ کرد و کردستان. تهران: کارنگ، ج2.
مظفر، محمدحسین (۱۳۹۲). تاریخ شیعه. محقق: محمدباقر حجتی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 618 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 188 |
||