آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,598 |
| تعداد مقالات | 36,984 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,445,615 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,918,990 |
بررسی تاریخی جامعه شیعیان سنندج از زمان قاجار تا عصر حاضر؛ جایگاه مهاجرت و معماری | ||
| تاریخ اسلام | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 بهمن 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2023.63857.2256 | ||
| نویسندگان | ||
| منوچهر خسروی* 1؛ سید ابوالحسن نواب2 | ||
| 1دانشجو دکتری تخصصی رشته شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب قم | ||
| 2استاد دانشگاه رشته شیعه شناسی و رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب قم | ||
| تاریخ دریافت: 08 اردیبهشت 1401، تاریخ بازنگری: 02 بهمن 1404، تاریخ پذیرش: 06 آذر 1402 | ||
| چکیده | ||
| چکیده کردی تسامح قوم کُرد در خصوص انتشار عقاید و مذاهب گوناگون در کردستان، این سرزمین را به مکانی امن برای ترویج و بسط مذاهب و فرق گوناگون تبدیل کرده است. وجود ادیان و آیین های متفاوت در کردستان، خصوصا بخش هایی ایرانی، نشان از این تسامح است که کردها را از همسایگانشان، متمایز ساخته است. در این میان، گسترش مذهب تشیع در میان کردهای ایران متاثر از عوامل متعددی است. که در پژوهش حاضر با تحقیقی توصیفی با جهتگیری کاربردی و روش پژوهش کیفی، بصورت کتابخانهای، و استفاده از تحلیل محتوا به دنبال پاسخ به این سوال: «جامعه شیعیان چه نقشی در تاریخ اجتماعی و گرایش مردم سنندج به تشیع، ایفا نمودهاند؟» هستیم. نتیجه حاصل از این تحقیق این است که؛ سلاطین قاجار، حکّام محلی شیعه که مورد اعتماد مردم شهر بودند و همچنین، توطُن خاندانهای نامدار شیعه از اصفهان و کاشان (که با دعوت حکام محلی صورت گرفت و با فراهم کردن بستر مناسب اقامت بلند مدت و دائمی آنها را تضمین میکردند.) و مهاجرت تاجران غیر کرُد (شهرهای کاشان، اصفهان، همدان، یزد، قزوین، تبریز، اردکان، دزفول، شوشتر) به مناطق کُردنشین که با کمک دارایی خود، به انجام امور عام المنفعه همچون ساخت مسجد، حسینیه، بازار، کاروانسرا و احداث قنات و... اقدام می کردند، نقش بسزایی در گسترش مذهب تشیع در شهر سنندج داشته اند. واژگان کلیدی: شیعه در کردستان، شیعیان سنندج ، تجار کاشان، مسجد سازی. چکیده مبسوط: تحقیق حاضر به بررسی تاریخی جامعه شیعیان شهر سنندج، مرکز استان کردستان ایران، از دوره قاجار تا عصر حاضر میپردازد. این مطالعه بر نقش مهاجرت و معماری در گسترش و تثبیت مذهب تشیع در این شهر تمرکز دارد. سنندج به عنوان یک شهر عمدتاً سنینشین با اکثریت جمعیت کرد، از دیرباز محل تلاقی فرهنگها و مذاهب مختلف بوده است، اما ورود و گسترش تشیع در آن، پدیدهای نسبتاً نوین است که ریشه در عوامل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دارد. مسئله اصلی تحقیق این است که چگونه مهاجرت خاندانها و تجار شیعه از شهرهایی مانند اصفهان، کاشان، همدان، یزد، قزوین، تبریز و سایر نقاط مرکزی ایران، همراه با فعالیتهای معماری و عمرانی آنها، به گرایش بخشی از مردم سنندج به تشیع منجر شده است. این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که تشیع در کردستان، به ویژه سنندج، نه تنها نتیجه سیاستهای حکومتی بوده، بلکه محصول تعاملات اجتماعی و فرهنگی مهاجران شیعه با جامعه محلی است. برای مثال، در دوره قاجار، با حمایت سلاطین مانند فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه، حاکمان محلی شیعهمذهب منصوب شدند و مهاجرت تجار شیعه افزایش یافت، که این امر به ساخت بناهای مذهبی مانند مساجد، حسینیهها و کاروانسراها منجر شد. در عصر حاضر، پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ش، مهاجرت نیروهای نظامی و امنیتی شیعه برای برقراری امنیت، نقش دیگری در تقویت جامعه شیعی ایفا کرد. مسئله تحقیق همچنین به چالشهای ناشی از این گسترش میپردازد، مانند حفظ تعادل مذهبی در یک جامعه چندفرهنگی و جلوگیری از احساس "شیعهسازی" که ممکن است به تنشهای قومی-مذهبی دامن بزند. این بررسی نشان میدهد که تشیع در سنندج نه یک پدیده تحمیلی، بلکه نتیجه مهاجرت داوطلبانه و فعالیتهای اقتصادی-فرهنگی بوده که جمعیت شیعیان را از اقلیت کوچک به گروهی قابل توجه تبدیل کرده است، به طوری که امروزه بیش از ۲۰ درصد جمعیت شهر را تشکیل میدهند. تجار غیرکرد، عمدتاً از شهرهای مرکزی ایران مانند کاشان، اصفهان، همدان و قزوین، در دوره قاجار (۱۱۱۱–۱۳۴۴ق) به سنندج مهاجرت کردند و با تسلط بر اقتصاد محلی، نقش مهمی در گسترش تشیع در این شهر ایفا نمودند. خاندانهایی مانند میرابوطالب، وزیری و قادری، که از بازرگانان برجسته بودند، با احداث بناهای مذهبی و اقتصادی، به تثبیت هویت شیعی کمک کردند. برای مثال، میرابوطالب اصفهانی در حدود سال ۱۲۳۰ق حسینیه امجد را در سنندج بنا کرد که به مرکز برگزاری مراسم عزاداری محرم تبدیل شد . | ||
| کلیدواژهها | ||
| "؛ شیعه در کردستان"؛ شیعیان سنندج"؛ ،"؛ مسجدسازی"؛ تجار کاشان"؛ ، "؛ کردستان" | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A historical survey of the Sanandaj Shiite community from the Qajar era to the present day; The position of immigration and architecture | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Manouchehr Khosravi1؛ Seyed Abolhasan Navvab2 | ||
| 1PhD student in the field of Shiite history from the Faculty of Shiite Studies of Qom University of Religions | ||
| 2University professor in the field of Shiite studies and President of Qom University of Religions | ||
| چکیده [English] | ||
| Abstract The tolerance of the Kurdish people regarding the spread of different beliefs and religions in Kurdistan has turned this land into a safe place for the promotion and development of different religions and sects. In the meantime, the spread of Shiism among the Kurds of Iran is affected by several factors, which in the current research, with a descriptive research with an applied orientation and a qualitative research method, in a library format, and using content analysis to answer the question: "What is the Shiite society?" Have they played a role in the social history and tendency of the people of Sanandaj towards Shiism?" Are. The result of this research is that; Qajar sultans, local Shia rulers who were trusted by the people of the city, as well as the settlement of famous Shia families from Isfahan and Kashan (which took place at the invitation of the local rulers and ensured their long-term and permanent residence by providing a suitable platform) and immigration. Non-Kurdish businessmen (Kashan, Isfahan, Hamedan, Yazd, Qazvin, Tabriz, Ardakan, Dezful, Shushtar) to the Kurdish areas who, with the help of their property, to carry out public works such as the construction of a mosque, Hosseiniyeh, bazaar, caravanserai and the construction of aqueducts and ... were taking action, they have played a significant role in the expansion of Shia religion in Sanandaj city. Key words: Shia in Kurdistan, Shiites of Sanandaj, Shiites, component of Kurdish migration, position of Kurdish architecture. The present study offers a historical examination of the Shiʿi community of Sanandaj, the capital of Iran’s Kurdistan Province, from the Qajar period to the contemporary era. It focuses on the role of migration and architectural activities in the expansion and consolidation of Shiʿism within this predominantly Sunni and Kurdish city. Although Sanandaj has long been a crossroads of diverse cultures and religious traditions, the emergence and growth of Shiʿism there is a relatively recent phenomenon rooted in political, social, and economic dynamics. The central research question concerns the mechanisms through which the migration of Shiʿi families and merchants from cities such as Isfahan, Kashan, Hamedan, Yazd, Qazvin, Tabriz, and other central regions of Iran—combined with their architectural and developmental endeavors—contributed to the gradual inclination of segments of the local population toward Shiʿism. This question is significant because the evolution of Shiʿism in Kurdistan, particularly in Sanandaj, cannot be reduced to state policies alone; it also reflects the social and cultural interactions between migrant Shiʿi groups and the indigenous community. During the Qajar era, with the endorsement of monarchs such as Fath-ʿAli Shah and Nasir al-Din Shah, Shiʿi governors were appointed to the region, and the migration of Shiʿi merchants increased. These developments facilitated the construction of religious and civic structures, including mosques, ḥusayniyyas, and caravanserais. In the post-revolution period following the Islamic Revolution of 1979, the influx of Shiʿi military and security forces—tasked with establishing and maintaining order—added another layer to the strengthening of the Shiʿi presence in the city. The study also addresses the challenges associated with this expansion, such as maintaining religious equilibrium within a multicultural environment and mitigating perceptions of deliberate “Shiʿa-ization,” which could potentially fuel ethnic-religious tensions. The findings demonstrate that the rise of Shiʿism in Sanandaj was not an imposed process; rather, it emerged from voluntary migration and sustained economic-cultural activity, transforming the Shiʿi population from a small minority into a significant demographic group, now comprising more than one-fifth of the city’s inhabitants. Non-Kurdish merchants—primarily from central Iranian cities such as Kashan, Isfahan, Hamedan, and Qazvin—migrated to Sanandaj during the Qajar period (seventeenth–twentieth century CE) and, through their growing command of the local economy, played a decisive role in the spread of Shiʿism. Influential families such as the Mir-Abu-Talib, Vaziri, and Qaderi households contributed to the institutionalization of a Shiʿi identity through the construction of religious and commercial buildings. For instance, Mir-Abu-Talib Isfahani founded the Amjad Ḥusayniyya around 1815 CE (1230 AH), which soon became a central venue for Muharram mourning ceremonies. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| ", Shiʿism in Kurdistan", Shiʿis of Sanandaj", Mosque Construction", Kashani Merchants", , ", Kurdistan" | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 16 |
||