آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,632 |
| تعداد مقالات | 37,262 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,016,327 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,211,278 |
تبارشناسی مفهوم «سیر در ارض» در تفاسیر قرآن: گذار از «عبرت تاریخی» به «تحقیق میدانی | ||
| روش شناسی علوم اسلامی | ||
| مقاله 7، دوره 1، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 153-173 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/mis.2026.72569.1069 | ||
| نویسندگان | ||
| میثم شعیب* 1؛ رضا ملازاده یامچی2 | ||
| 1دانش آموخته دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد. مشهد. ایران. | ||
| 2پژوهشگر پسا دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الیهات، دانشگاه فردوسی مشهد و پژوهشگر بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی. مشهد. ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 15 مرداد 1404، تاریخ بازنگری: 10 بهمن 1404، تاریخ پذیرش: 11 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| فرمان قرآنیِ «سیروا فی الأرض» همواره بهعنوان یکی از مبانی روششناختی کسب معرفت در سنت اسلامی موردتوجه بوده است. این پژوهش با هدف تبارشناسی این مفهوم، به این پرسش اصلی میپردازد که فرمان «سیر در ارض» در تاریخ تفسیر چه مسیر تحولی را از منظومۀ تفسیری «عبرت تاریخی» به «تحقیق میدانی» پیموده است. در این پژوهش، منظومه تفسیری بهمعنای مجموعهای از مفروضات بنیادی، هدفهای معرفتی و شیوههای پژوهش غالب است که مفسران یک دوره برای تأویل این فرمان قرآنی بهکار بستهاند و ریشه در ساختارهای دانشی دوران خود دارد. روش تحقیق، مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی مجموعهای گسترده از تفاسیر قرآن از قرون اولیه تا دوران معاصر و رویکرد تبارشناسانه برای کشف گسستها و چرخشهای معنایی است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که فهم این مفهوم، 3 منظومه تفسیری اصلی را پشتِسر گذاشته است: ۱) منظومۀ تأسیسی عبرتبنیان در تفاسیر متقدم که «سیر» را سفری برای مشاهده آثار گذشتگان و عبرت از سرنوشت آنان میدانست؛ ۲) نقاط عطف تحولی که با تأویل عقلگرایانه ماتریدی (اولویت سیر فکری) و دقتبخشی معرفتشناختی فخررازی (ارتقای نظر به تحقیق استدلالی)، زمینهساز گذار از خوانش تاریخی شدند؛ ۳) منظومۀ معاصر دانشبنیان که در پاسخ به چالشهای نوین، «سیر» را بهمثابۀ پژوهش علمی و بهرهگیری از دستاوردهای دانش بشری برای فهم قرآن تلقی میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سیر فی الأرض؛ تبارشناسی تفسیر؛ روششناسی علوم اسلامی؛ عبرت تاریخی؛ تحقیق میدانی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Genealogy of the Concept of "Sīrū fī al-Arḍ" (Travel Through the Earth) in Qur'anic Exegesis: A Transition from "Historical Admonition" to "Field Research" | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Meysam Shoeyb1؛ Reza Mollazadeh Yamchi2 | ||
| 1Graduated from the Department of Jurisprudence, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. | ||
| 2Postdoctoral researcher in Quran and Hadith sciences, Ferdowsi University of Mashhad (researcher at the Astan Quds Razavi Research Foundation), | ||
| چکیده [English] | ||
| The Qur'anic command "Sīrū fī al-Arḍ" (Al-Ankabut: 20) has always been considered a methodological foundation for acquiring knowledge in the Islamic tradition. This study, aiming to conduct a genealogy of this key concept, addresses the primary question of how the command to "travel through the earth" has evolved in the history of exegesis from a paradigm of "historical admonition" to "field research." The research methodology is based on a qualitative content analysis of a wide range of Qur'anic commentaries from the early centuries to the contemporary era, employing a genealogical approach to uncover semantic shifts and ruptures. The findings indicate that the understanding of this concept has passed through three main paradigms: 1) The foundational admonition-based paradigm in early exegesis, which interpreted "travel" as a journey to observe the relics of past nations and learn from their fate. 2) The paradigmatic turning points, initiated by al-Māturīdī's rationalistic interpretation (prioritizing intellectual travel) and Fakhr al-Dīn al-Rāzī's epistemological refinement (elevating "observation" to "argumentative inquiry"), which paved the way for a departure from the historical reading. 3) The contemporary science-based paradigm, which, in response to modern challenges, redefines "travel" as scientific and field research into nature to uncover the secrets of creation. This study concludes that the evolution in the understanding of "Sīrū fī al-Arḍ" demonstrates the dynamic capacity of the Qur'anic text to inspire diverse epistemological approaches and to respond to the intellectual needs of different ages. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Sīrū fī al-Arḍ, Genealogy of Exegesis, Methodology of Islamic Sciences, Historical Admonition, Field Research | ||
| اصل مقاله | ||
|
At Soon ... | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
ابنجوزی، عبدالرحمن بن علی. (۱۴۲۲ق). زاد المسیر فى علم التفسیر. چاپ اول. بیروت: دار الکتاب العربی.
ابنکثیر، اسماعیل بن عمر. (۱۴۱۹ق). تفسیر القرآن العظیم. چاپ اول. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
آلوسى، محمود بن عبدالله. (۱۴۱۵ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. چاپ اول. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
بقاعى، ابراهیم بن عمر. (۱۴۲۷ق). نظم الدرر فى تناسب الآیات و السور. چاپ سوم. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
بیضاوى، عبدالله بن عمر. (۱۴۱۸ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. چاپ اول. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
خطیب، عبدالکریم. (۱۴۲۴ق). التفسیر القرآنى للقرآن. چاپ اول. بیروت: دار الفکر العربی.
دریفوس، هیوبرت و رابینو، پل. (۱۳۷۹). میشل فوکو: فراسوی ساختارگرایی و هرمنوتیک. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
دریفوس، هیوبرت و رابینو، پل.(۱۳۷۹). میشل فوکو: فراسوی ساختارگرایی و هرمنوتیک. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی
دینورى، عبدالله بن محمد. (۱۴۲۴ق). الواضح فى تفسیر القرآن الکریم. چاپ اول. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
سبحانی تبریزی، جعفر. (۱۳۹۵ش). منیة الطالبین فی تفسیر القرآن المبین. قم: مؤسسه امام صادق علیه السلام.
سمرقندی، نصر بن محمد. (۱۴۱۶ق). تفسیر السمرقندی المسمى بحر العلوم. چاپ اول. بیروت: دار الفکر.
شیخ علوان، نعمهالله بن محمود. (۱۹۹۹م). الفواتح الإلهیة و المفاتح الغیبیة. چاپ اول. قاهره: دار رکابی للنشر.
صادقی تهرانی، محمد. (۱۴۰۶ق). الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنه. چاپ دوم. قم: فرهنگ اسلامی.
صدیقحسنخان، محمدصدیق. (۱۴۲۰ق). فتح البیان فى مقاصد القرآن. چاپ اول. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
طباطبایى، محمدحسین. (۱۳۹۰ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ دوم. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرانی، سلیمان بن احمد. (۲۰۰۸م). التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم (الطبرانی). چاپ اول. اردن: دار الکتاب الثقافی.
طبرسى، فضل بن حسن. (۱۳۷۲ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. چاپ سوم. تهران: ناصر خسرو.
طوسى، محمد بن حسن. (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. چاپ اول. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
فخر رازى، محمد بن عمر. (۱۴۲۰ق). التفسیر الکبیر. چاپ سوم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
فضل الله، محمد حسین. (۱۴۱۹ق). من وحى القرآن. چاپ اول. بیروت: دار الملاک.
فیروزآبادى، مجد الدین ابو طاهر محمد بن یعقوب. (بیتا). تنویر المقباس من تفسیر ابن عباس. چاپ اول. لبنان: دار الکتب العلمیة.
قطب، سید. (۱۴۲۵ق). فى ظلال القرآن. چاپ سی و پنجم. بیروت: دار الشروق.
ماتریدى، محمد بن محمد. (۱۴۲۶ق). تأویلات أهل السنة. چاپ اول. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
مدرسی، محمدتقى. (۱۴۱۹ق). من هدى القرآن. چاپ اول. تهران: دار محبی الحسین.
مراغى، احمد مصطفى. (بیتا). تفسیر المراغى. چاپ اول. بیروت: دار الفکر.
مغنیه، محمدجواد. (۱۴۲۴ق). التفسیر الکاشف. چاپ اول. قم: دار الکتاب الإسلامی.
مقاتل بن سلیمان. (۱۴۲۳ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. چاپ اول. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مکارم شیرازى، ناصر. (۱۴۲۱ق). الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل. چاپ اول. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (علیه السلام). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 28 |
||