آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,639 |
| تعداد مقالات | 37,346 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,474,269 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,427,193 |
تحلیل نظرات کاربران فضای مجازی نسبت به کارکرد مساجد سنتی و مدرن: مقایسه مسجد امام خمینی(ره) و حضرت امیر(ع) | ||
| اسلام و مطالعات اجتماعی | ||
| مقاله 6، دوره 13، شماره 50، مهر 1404، صفحه 158-193 اصل مقاله (1.56 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jiss.2026.72618.2164 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدرضا انواری1؛ سید هادی علویان* 2 | ||
| 1استادیار، گروه ارتباطات اجتماعی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری، دانشکده فرهنگ، علوم اجتماعی و رفتاری، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| تاریخ دریافت: 22 مرداد 1404، تاریخ بازنگری: 18 آذر 1404، تاریخ پذیرش: 24 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| مساجد، افزون بر کارکرد عبادی، نقشهای اجتماعی و فرهنگی متنوعی ایفا میکنند. بستر فضای مجازی، منبعی ارزشمند از نظرات کاربران برای ادراک عمومی این نقشها فراهم میکند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ذهنیت کاربران نسبت به کارکردهای دو مسجد شاخص تهران (امام خمینی(ره) و امیر(ع) و مقایسه اولویتهای ادراکی آنان با روش تحلیل مضمون انجام شده است تا ذهنیت ارتکازی نسبت به کارکردهای این مساجد را فهم کند. مضامین فراگیر استخراجشده برای مسجد امام خمینی(ره) به ترتیب اولویت عبارتند از: ۱- گردشگری، ۲- تجاری و ۳- عبادی. مضمون فراگیر گردشگری با مضامین سازماندهنده کالبد (پایه: قدمت، تسمیه، تکامل، حفاظت)، جذابیت (پایه: دیدنی، اطلاعرسانی، نوستالژی)، طرح و سبک (پایه: معماری، سبک)، ساختار (پایه: کالبد، تزئینات، وسعت)، زیبا و مفرح (پایه: فرحبخش، مطلوب عکاسی) و امکانات (پایه: ساختار، امکانات). مضمون فراگیر تجاری با مضامین سازماندهنده فضا (پایه: همجواری بازار، تردد) و فروشگاه (پایه: فرهنگی، متفرقه). مضمون فراگیر عبادی نیز با مضامین سازماندهنده پویایی (پایه: پویایی، مراسم) و فضا (پایه: حریم معنوی) توصیف شد. در مقابل، مضامین فراگیر حاکم بر تصویر مسجد امیر(ع)، ۱- عبادی و معنوی و ۲- مراسم و مناسک بودند. مضمون فراگیر عبادی و معنوی با مضامین سازماندهنده فضا (پایه: معنوی و پویا) و نیروی انسانی (پایه: مدیریت، مهمانان، کادر) و مضمون فراگیر مراسم و مناسک با مضامین سازماندهنده محیط مناسب (پایه: فضا، وسعت و شهرت، مدیریت) و امکانات (پایه: امکانات بیرونی و درونی) تبیین شدند. در نتیجه، مسجد امام(ره) در درجه اول یک جاذبه تاریخی-گردشگری و مسجد امیر(ع) یک کانون فعال دینی-اجتماعی در ذهن کاربران بازنمایی شدهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مسجد امام خمینی(ره)؛ مسجد حضرت امیر(ع)؛ سنت و مدرنیته؛ کاربران گوگل؛ کارکرد؛ فضای مجازی | ||
| موضوعات | ||
| تمرکز محتوایی بر مباحث فرهنگی و اجتماعی معطوف به حوزه دین؛ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Analysis of Social Media Users’ Perspectives on the Functions of Traditional and Modern Mosques: A Comparison of Imam Khomeini Mosque and Hazrat Amir Mosque | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Reza Anvari1؛ Sayyed hadi Alavian2 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Social Communication, University of Religions and Denominations, Qom, Iran. | ||
| 2PhD Student, Faculty of Culture, Social and Behavioral Sciences, Baqir al-Olum University, Qom, Iran (Corresponding Author). | ||
| چکیده [English] | ||
| Beyond their devotional functions, mosques play diverse social and cultural roles. The digital sphere provides a valuable source of user-generated content for understanding the public perception of these roles. This study aims to analyze users' mentalities regarding the functions of two prominent Tehran mosques (Imam Khomeini and Hazrat Amir) and compare their perceptual priorities using the thematic analysis method to understand the inherent mental constructs associated with them. The overarching themes extracted for Imam Khomeini Mosque, in order of priority, are: 1. Tourism, 2. Commercial, and 3. Devotional. The "Tourism" theme is characterized by organizing themes such as physical structure (base: antiquity, naming, evolution, preservation), attractiveness (base: sightseeing, information, nostalgia), design and style (base: architecture, style), structure (base: body, decorations, scale), aesthetic and recreational (base: delightful, photography-friendly), and facilities. The "Commercial" theme includes spatial organizing themes (base: proximity to the Bazaar, foot traffic) and shops (base: cultural, miscellaneous). The "Devotional" theme was described through themes of dynamism (base: activities, ceremonies) and space (base: spiritual sanctuary).In contrast, the dominant overarching themes for Hazrat Amir Mosque were: 1. Devotional/Spiritual and 2. Rites and Rituals. The "Devotional and Spiritual" theme is explained by spatial organizing themes (base: spiritual and dynamic) and human resources (base: management, guests, staff), while the "Rites and Rituals" theme is defined by a suitable environment (base: space, scale, reputation, management) and facilities (base: internal and external amenities). Consequently, Imam Khomeini Mosque is primarily represented as a historical-tourist attraction, whereas Hazrat Amir Mosque is perceived as an active socio-religious hub in the minds of users. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Imam Khomeini Mosque, Hazrat Amir Mosque, Tradition and Modernity, Google Users, Function, Cyberspace/Social Media | ||
| مراجع | ||
|
ابن سعد، محمد. (1390). الطبقات الکبرى (ج1). تهران: فرهنگ و اندیشه.
اسماعیلی، محبوبه؛ احمدی، نزهت و صفتگل، منصور. (1392). بررسی کارکردهای مختلف مساجد در عصر صفویه. تاریخ تمدن اسلامی، 46(2)، صص 246-247.
اعتمادالسلطنه، محمدحسن. (1363). الماثر و الاثار (ج1). تهران: اساطیر.
امین، حسین. (1352). جایگاههای دانش در جهان اسلام. یغما، 26(295).
باقی، عمادالدین (1381). پرستشگاه در عهد سنت و تجدد. تهران: سرایی.
بصیرتمنش، حمید. (1375). سیاست مذهبی حکومت رضاشاه. تاریخ معاصر ایران، (کتاب دهم). تهران: موسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی.
بلاغی، عبدالحجت. (1350). تاریخ تهران (ج1). بیجا.
پور، علیرضا. (1403). بررسی کارکردهای مسجد در دوران حکومت علوی با تکیه بر منابع تاریخ و حدیث. اسلامپژوهان، 1(30)، صص 25-58.
جلالی مقدم، مسعود. (1386). جامعهشناسی دین و آراء جامعهشناسان بزرگ درباره دین (ج2). تهران: مرکز.
جوان آراسته، حسین. (1386). کارکرد مسجد در حکومت نبوی. حکومت اسلامی، (43)، صص 138 - 152.
حاجی بابایی، مجید؛ اصلانی ملایری، ابراهیم و شعبانی، امامعلی. (1389). مسجد و سیاست در عصر سلجوقی (با تأکید بر کارکرد تبلیغی - رسانهای مسجد). مطالعات تاریخ اسلام، (6)، صص 29-50.
حبیبی، سیدمحسن. (۱۳۹۵). از شار تا شهر: تحلیلی تاریخی از مفهوم شهر و سیمای کالبدی آن: تفکر و تأثر. تهران: دانشگاه تهران.
حجتی، سیدمحمدباقر. (1394). آداب تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: فرهنگ اسلامی.
حرانی، ابن شعبه. (1297ق). تحف القول. قم: انصاریان.
خمینی، سید روحالله. (1379). صحیفه نور (ج2 و 18). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (طبع و نشر).
درخشه، جلال؛ افتخاری، اصغر؛ ردادی، محسن. (1390). تحلیل محتوای اعتماد در اندیشه آیتالله خامنهای. مطالعات سیاسی معاصر، 6(17)، صص 51- 72.
رضایی، علی. (1382). جایگاه مساجد در فرهنگ اسلامی. قم: ثقلین.
زحیلی، وهبه. (1409ق). الفقه الاسلامی و ادلته. دمشق: درالفکر.
زرگر، اکبر؛ مختارشاهی، رافونه و ندیمی، حمید. (1386). راهنمای معماری مسجد. تهران: دید.
سمهودی، علی بن احمد. (1422ق). وفاء الوفا بأخبار دار المصطفى. عربستان: مؤسسة الفرقان للتراث اسلامی.
شریعتی نیاسر، حامد؛ معارف، مجید و قرائتی، محمود. (1401). تحلیل کارکردهای کلان مسجد از دیدگاه قرآن و روایات. مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، 1(57)، صص 60-77.
عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمد سعید؛ فقیهی، ابوالحسن؛ شیخزاده، محمد. (1390). تحلیل محتوا و شبکه محتوا: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوها در دادههای کیفی. اندیشه مدیریت استراتژیک، ۵(۲)، ، صص 151- 198.
صدیق سروستانی، رحمتالله. (1375). کاربرد تحلیل محتوا در علوم اجتماعی. نامه علوم اجتماعی، 8(8)، صص 91 - 114.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1352). المیزان فی تفسیر القرآن (ج20). بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
عابدی جعفری، حسن. (1388). طراحی مدل مطلوب کارکرد و مدیریت مساجد در یک سازمان داوطلبانه مذهبی. پادنگ، 6(59)، صص 73 - 126.
عاملی، سیدسعیدرضا. (۱۳۹۶). فلسفه فضای مجازی. تهران: امیرکبیر.
عاملی، سیدمحمدجواد. (1391). مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه. قم: اسلامی.
فجری، محمدمهدی. (1388). آشنایی با کارکردهای مسجد. مبلغان، 11(120)، صص 68 - 79.
فرخی، میثم؛ خلجی، فاطمه. (1400). کارکردشناسی فرهنگی- ارتباطی مساجد دانشگاهی؛ مورد مطالعه مساجد دانشگاههای تهران، تربیت مدرس و شریف. پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، 11(24) ، صص 155-190.
قربانی، احسان؛ اسماعیلی، امیرمحمد. (1399). تحلیلی بر احیای کارکرد اجتماعی و فرهنگی مساجد در شهرهای ایران.
مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری، 6(22) ، صص 27 - 55.
قنبرینیک، سیفالله؛ افروغ، عماد و خانمحمدی، کریم. (1397). تعامل فرهنگی مسجد و جامعه از منظر آموزههای دینی. اسلام و مطالعات اجتماعی، 6(22) ، صص 30 - 57.
قنبرینیک، محسن. (1400). تحلیلی بر علل تغییر جایگاه و کاهش کارکردهای اجتماعی مسجد در جامعه کنونی. اسلام و مطالعات اجتماعی، 8(32) ، صص 27 - 55 .
کالمرد، جی. (1393). بست و بستنشین (مترجم: نرگس صالحنژاد). پیام بهارستان، 6(23)، صص 204 – 213.
گل نظری، علیرضا؛ ملکان، احمد؛ ملکان، جواد و شعبانینژاد، جعفر. (1398). راهبردهای ارتقاء عملکرد مسجد به عنوان یک نهاد مردمی با استفاده از تکنیک QSPM. مطالعات طراحی شهری و پژوهشهای شهری، (3)، صص 51-64.
لوبون، گوستاو. (1354). تمدن اسلام و عرب (مترجم: سیدهاشم حسینى). تهران: اسلامیه.
متقی هندی، علاءالدین. (1409ق). کنزالعمال. بیروت: کنزالرساله.
مجلسی، محمدباقر. (1362). بحارالأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
محمدی ریشهری، محمد. (1386). فرهنگنامه مسجد (مترجم: مرتضی خوش نسب). قم: دارالحدیث.
معمارزاده، مهدی. (1354). مروری در مسجد شاه تهران بنای 172 ساله. آگاهینامۀ سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران، (1)، صص 8-12.
مغربى، ابوحنیفه، نعمان بن محمد تمیمی. (1385ق). دعائم الاسلام (ج2). قم: آلالبیت^.
مکارم، ناصر. (۱۳۷۴). تفسیر نمونه (ج7). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
موظف رستمی، محمدعلی. (۱۳۸۲). آئین مسجد (ج2). تهران: گویه.
میرباقری، سیدمحسن. (1403). شناسایی ظرفیتها و کارکردهای مساجد در حوزه فرهنگی و اجتماعی با استفاده از روش تحلیل مضمون. پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی، 14(53)، صص 3-26.
نائینی، محمدحسین. (بیتا). فوائدالاصول. تهران: انتشارات جهانآرا. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 106 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 86 |
||