آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,189 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,808,477 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,719 |
تحلیل علل شکلگیری و تداوم انگاره عدم ایمان ابوطالب(ع) در گستره تاریخ اسلام | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 26، شماره 4، دی 1404، صفحه 34-7 اصل مقاله (2.7 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2023.65985.2310 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدرضا زارع خورمیزی* 1؛ محمدمهدی صباحی کاشانی2 | ||
| 1استادیار، گروه تاریخ اسلام، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه بینالمللی اهلبیت(ع)، تهران، ایران | ||
| 2استاد، مؤسسه فرهنگی- هنری تحقیق و نشر حضرت ابوطالب(ع)، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 25 بهمن 1401، تاریخ بازنگری: 01 اسفند 1404، تاریخ پذیرش: 06 آذر 1402 | ||
| چکیده | ||
| ابوطالببن عبدالمطلب(ع)، عموی پیامبر اسلام(ص)، از شخصیتهای محوری صدر اسلام و بزرگترین حامی اجتماعی، سیاسی و امنیتی پیامبر(ص) در مکه بود. با وجود نقش تعیینکننده او در حفاظت از جان پیامبر(ص) و پشتیبانی از دعوت اسلامی، از سدههای نخستین، دیدگاهی در برخی از منابع اسلامی پدید آمد که ایمان ابوطالب(ع) را انکار کرده و او را مشرک معرفی نمود. مسئله اصلی این پژوهش، تحلیل علل، زمینهها و گونههای شکلگیری و تداوم این انگاره در تاریخ اسلام و بررسی این پرسش بنیادین است که آیا این رویکرد صرفاً اختلافی روایی و اعتقادی بوده یا ریشههایی سیاسی، اجتماعی و فرقهای داشته است؟ این پژوهش با روش «برهان اِنّی» و رویکرد توصیفی- تحلیلی انجام شده و دادههای آن از منابع حدیثی، تفسیری، تاریخی، ادبی و کلامی شیعه و اهلسنّت گردآوری و با نقد سندی، تحلیل محتوایی و مقایسه تاریخی بررسی شده است. یافتهها نشان میدهد که دشمنی با ابوطالب(ع) و نسبت شرک به او، بیش از آنکه مبتنی بر شواهد معتبر تاریخی باشد، حاصل منازعات قدرت، دشمنی مشرکان، یهود، منافقان و خوارج، رقابتهای قبیلهای و ستیز سیاسی با امام علی(ع) و اهلبیت(ع) بوده است. جعل روایات ذمّ، تحریف شأن نزول آیات، ترویج اسرائیلیات و حذف شواهد ادبی دال بر ایمان ابوطالب(ع)، از عوامل اصلی شکلگیری و تداوم این باور در میراث حدیثی، تفسیری و تاریخی بهشمار میرود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابوطالب(ع)؛ پیامبر(ص)؛ امام علی(ع)؛ حدیث ضحضاح؛ ناصبیگری | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Analysis of the Causes of the Development and Persistence of the Idea of Abu Talib's (A.S) Lack of Faith Throughout the History of Islam | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Reza Zare Khormizi1؛ Mohammad Mahdi Sabahi Kashani2 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Islamic History, Faculty of Islamic Studies, Al-Mustafa International University, Tehran, Iran | ||
| 2Professor, Research and Publishing Institute of Hazrat Abu Talib (AS), Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Abu Talib ibn Abd al-Mutallib (A.S), the uncle and guardian of the Prophet of Islam (PBUH) from childhood, is considered one of the most prominent figures in early Islamic history. In addition to his guardianship and emotional support for the Prophet (PBUH), he was his most crucial social, political, and security supporter in Mecca. Historical and biographical sources extensively record his decisive role in continuously supporting the Prophet (PBUH), both before and after his prophethood. However, from the early Islamic centuries, views emerged in some sources that denied Abu Talib's (A.S) faith and placed him among the polytheists. This approach, reflected in Hadith, Tafsir, historical, and literary narrations, gradually became a stable current in the intellectual heritage of a segment of the Islamic world. The central issue of this research is to analyze the arenas, types, and causes of the formation and persistence of this approach and to answer the fundamental question: Was the notion of Abu Talib's (A.S) lack of faith merely a narrative and doctrinal difference, or did it have deeper, especially political and social, roots? The significance of this discussion lies in the fact that Abu Talib's (A.S) faith or disbelief is not merely an individual or historical matter; rather, it is directly linked to the position of Imam Ali (A.S), the status of the Ahl al-Bayt (AS), and the legitimacy of political currents after the Prophet's (PBUH) demise. Historical investigation reveals that the accusation of disbelief against Abu Talib (A.S) emerged within the context of power struggles, tribal rivalries, and ideological conflicts after the prophetic era. In opposition to this current, the Imami Shiah and a group of fair Sunni scholars, relying on historical evidence, poems attributed to Abu Talib (A.S), narrations from the Ahl al-Bayt (A.S), and the incompatibility of the 'disbelief' narrations with the teachings of the Holy Quran, have emphasized his faith, monotheism, and sincerity. Therefore, a critical re-examination of this issue can aid in understanding the roots of many theological and sectarian conflicts in Islamic history. This research has been conducted using the "Burhan al-Inni" (inferential proof) method; meaning, first, the manifestations and examples of enmity towards Abu Talib (A.S) in various sources are identified, and then their causal factors are analyzed. Data have been collected from Shiah and Sunni Hadith, Tafsir, historical, literary, and theological sources and examined through documental criticism, content analysis, and historical comparison. This approach allows for moving beyond uncritical judgments and reaching the true roots of this phenomenon. The findings indicate that enmity towards Abu Taleb (A.S) can be examined in two external and internal arenas. In the external arena, the polytheists of Quraysh and the Jewish current, due to Abu Taleb's (A.S) central role in protecting the Prophet's (PBUH) life and supporting the spread of Islam, harbored hostility towards him. This enmity manifested in the form of economic pressures, security threats, propaganda attacks, and attempts to assassinate the Prophet (PBUH), but Abu Taleb's (A.S) intelligent management and practical support prevented the realization of their goals. Within the Islamic world, enmity towards Abu Taleb (A.S) was mainly pursued by the Navasib, Kharijites, Umayyads, and later the Abbasids, and in later periods, by Salafi-Takfiri currents. This approach, rather than being rooted in pure doctrinal differences, was a reflection of political conflict with Imam Ali (A.S) and his family. The fabrication and propagation of disparaging narrations, the distortion of the occasions for revelation of verses, and the concealment of poems indicating Abu Taleb's (A.S) faith, all demonstrate the political and biased nature of this current. To sum up, enmity towards Abu Taleb (A.S) is a multi-layered phenomenon with preparatory, central, and motivational causes, deeply rooted in the political and sectarian developments of Islamic history, and ultimately represents a radius of animosity towards Imam Ali (A.S) and the Ahl al-Bayt. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Abu Taleb (A.S), Prophet (PBUH), Imam Ali (A.S), Imami Shiah, Navasibism | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
نهجالبلاغه. به اهتمام و شرح شیخ محمد عبده. قاهره: دار إحیاء الکتب العربیة، ۱۳۲۳ق، ج 3.
آل سید علیخان، سید محمدعلی (بیتا). ابوطالب(ع) و بنوه. بیروت: دارالمحجة البیضاء.
ابن مزاحم منقری، نصر (۱۴۰۴ق). وقعة صفین. قم: مکتبة المرعشی النجفی.
ابنابیالحدید، عبدالحمید بن هبةالله (۱۳۸۵ق). شرح نهجالبلاغة. قاهره: دار إحیاء الکتب العربیة، ج 14.
ابنابیحاتم رازی، عبدالرحمن بن محمد (بیتا). تفسیر القرآن العظیم. صیدا: المکتبة العصریة، ج4.
ابناثیر، علی بن محمد (۱۳۸۵ق). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار صادر، ج 2.
ابناسحاق، محمد بن اسحاق (۱۴۱۹ق). السیرة النبویة. بیروت: دار الکتب العلمیة، ج1، 4.
ابنباز، عبدالعزیز بن عبدالله (۱۴۲۰ق). مجموع فتاوی و مقالات متنوعة. ریاض: دار القاسم، ج4.
ابنجوزی، عبدالرحمن بن علی (۱۴۱۴ق). المنتظم. بیروت: دار الکتب العلمیة، ج2.
ابنحاتم شامی، جمالالدین یوسف (1408ق). الدرّ النظیم فی مناقب الأئمة اللهامیم. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ابنحجر عسقلانی، احمد بن علی (۱۴۱۵ق). الإصابة فی تمییز الصحابة. بیروت: دار الکتب العلمیة، ج 4.
ابنحجر عسقلانی، احمد بن علی (بیتا). تهذیب التهذیب. بیروت: دار الفکر، ج۳، ۱۱، 6.
ابنحنبل، احمد بن محمد (بیتا). المسند. قاهره: مؤسسة قرطبة، ج2-4.
ابنسعد، محمد بن سعد (۱۴۱۰ق). الطبقات الکبری. بیروت: دار الکتب العلمیة، ج ۱، ۳-4.
ابنشهرآشوب، رشیدالدین محمد بن علی (۱۳۶۹). متشابه القرآن و مختلفه. قم: دار البیدار، ج2.
ابنعبدالبر، یوسف بن عبدالله (۱۴۱۲ق). الاستیعاب فی معرفة الأصحاب. بیروت: دار الجیل، ج 4-3.
ابنعربی، محییالدین محمد بن علی (۱۴۲۳ق). الفتوحات المکیة. بیروت: دار صادر، ج 2-3.
ابنکثیر، اسماعیل بن عمر (۱۴۰۷ق). البدایة و النهایة. بیروت: دارالفکر، ج ۲-3.
ابنهشام، عبدالملک بن هشام (۱۴۰۷ق). السیرة النبویة. بیروت: دار المعرفة، ج ۱-2.
ابنهشام، عبدالملک بن هشام (۱۴۱۵ق). السیرة النبویة. بیروت: دار الکتاب العربی، ج1.
ابوسعید کدامی، محمد بن سعید (۱۴۰۰ ق). الاستقامة. مسقط: وزارة التراث القومی والثقافة، ج1.
اطفیش اباضی، محمد بن یوسف (۱۳۹۳ق). شرح کتاب النیل وشفاء العلیل. مسقط: وزارة التراث القومی والثقافة، ج7.
امینی، عبدالحسین (۱۴۱۶ق). الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب. قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ج7-8.
بخاری، محمد بن اسماعیل (۱۴۲۲ق). صحیح البخاری. بیروت: دار طوق النجاة، ج ۳، 6.
برزنجی حسینی، محمد بن عبدالرسول (۲۰۱۷م). بقیة الطالب لإیمان أبیطالب. کربلا: مجمع الإمام الحسین(ع) العلمی لتحقیق تراث أهلالبیت(ع).
بغدادی، محمود (۱۳۶۶). سید البطحاء. قم: دار الغدیر.
بلاذری، احمد بن یحیی (۱۴۱۷ق). أنساب الأشراف. بیروت: دار الفکر، ج 1-2.
ثعلبی نیشابوری، احمد بن محمد (۱۴۲۲ ق). الکشف والبیان عن تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. ج ۴.
جامی، عبدالرحمن (بیتا). هفت اورنگ. بینا.
جمعی از محققین (۱۳۹۲). دانشنامه کلام اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ج 1، ص۹۹.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله (۱۴۱۱ق). المستدرک علی الصحیحین. بیروت: دار المعرفة، ج 3.
حسنی، سید نبیل (۲۰۱۰ م). ابوطالب(ع) ثالث من أسلم. بیروت: دار المحجة البیضاء.
خطیب بغدادی، احمد بن علی (۱۴۰۵ق). الکفایة فی علم الروایة. مدینه: المکتبة العلمیة، ج 3.
خنیزی، عبدالله بن علی (۱۴۲۲ق). ابوطالب(ع) مؤمن قریش. قم: دار الغدیر.
دحلان، احمد بن زینی (۱۳۵۱). ابوطالب(ع) چهرۀ درخشان قریش. ترجمه محمد مقیمی. تهران: انتشارات سعدی.
ذهبی، شمسالدین محمد بن احمد (۱۴۱۲ق). میزان الاعتدال فی نقد الرجال. بیروت: دار الکتب العلمیة، ج3-4.
زمخشری، محمود بن عمر (۱۴۱۲ق). ربیع الأبرار. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ج 5.
سخاوی، شمسالدین محمد بن عبدالرحمن (۱۴۰۳ ق). فتح المغیث شرح ألفیة الحدیث. بیروت: دار الکتب العلمیة، ج1.
سرور، عماد عبدالکریم (۱۴۲۶ق). صحوة الطالب فی ردّ الشبهات عن أبیطالب. بینا.
سعید، محمد الأمین ولد الهادی (۲۰۰۸م). الذب عن آباء النبی الکریم علیه أفضل الصلاة وأتم التسلیم. ریاض: دار طویة.
سید بن طاووس، علی بن موسی (۱۴۱۷ق). الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف. قم: خیام.
سیوطی، جلالالدین عبدالرحمن بن ابیبکر (۱۴۱۶ق). الإتقان فی علوم القرآن. بیروت: دار الفکر، ج2.
سیوطی، جلالالدین عبدالرحمن بن ابیبکر (بیتا). تدریب الراوی فی شرح تقریب النووی. ریاض: مکتبة الریاض الحدیثة، ج1.
شعرانی، عبدالوهاب بن احمد (۱۴۱۸ق). الیواقیت والجواهر فی بیان عقائد الأکابر. بیروت: دار الفکر، ج2.
شفیعی شاهرودی، سید محمدعلی (۱۳۹۷). ابوطالب(ع) حامی الرسول. قم: نشر امامت.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه (۱۳۷۶). الأمالی. تهران: کتابچی.
صنعانی، عبدالرزاق بن همام (۱۴۰۳ق). المصنف. بیروت: المکتب الإسلامی، ج ۶، ۱۰.
طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۷ق). تاریخ الأمم و الملوک. بیروت: دار التراث، ج ۲.
طبری، محمد بن جریر (۱۴۰۵ ق). جامع البیان عن تأویل آی القرآن. بیروت: دار الفکر. ج 7.
طبسی نجفی، محمدرضا (۱۳۷۵). منیة الراغب فی ایمان أبیطالب. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
عاملی، جعفر مرتضی (۱۴۰ ق). ظلامة أبیطالب(ع). بیروت: المرکز الإسلامی للدراسات.
عاملی، جعفر مرتضی (۱۴۲۵ق). الصحیح فى سیرة النبى. قم: دار الحدیث، ج 2.
عاملی، جعفر مرتضی (۲۰۰۹ م). ظلامة أبیطالب(ع). بیروت: المرکز الإسلامی للدراسات.
عبدالقادر بغدادی، عبدالقادر بن عمر (بیتا). خزانة الأدب. قاهره: مکتبة الخانجی، ج1.
عثمان محمد، عبدالزهراء (۱۴۲۱ق). ابوطالب(ع) الصحابی المفتری علیه. قاهره: دار السلام.
علیزاده، مهدی (۱۳۸۷). عملیات یهود برای مقابله با پیامبر(ص). انسانپژوهی دینی، 5(19)، ص۳-۲۵.
غفاری، عبدالرسول (۲۰۱۱ م). الدلیل الثاقب علی إیمان أبیطالب. قم: طوبای محبت.
قاضی عیاض، عیاض بن موسی (۱۴۰۶ق). الشفا بتعریف حقوق المصطفی. عمان: دار الفرقان، ج 1.
قرطبی، محمد بن احمد (۱۳۸۴ق). الجامع لأحکام القرآن. قاهره: دار الکتب المصریة، ج 17.
قسطلانی، احمد بن محمد (۱۴۱۶ق). المواهب اللدنیة بالمنح المحمدیة. قاهره: المکتبة التوفیقیة، ج 1.
کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۸ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة، ج1.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی(1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: مؤسسة الوفاء، ج۳۵.
مجمع جهانی اهلبیت(ع) (۱۳۹۱). سید البطحاء ابوطالب(ع). قم: مجمع جهانی اهلبیت(ع).
مسعودی، علی بن حسین (۱۴۰۹ق). مروج الذهب و معادن الجوهر. بیروت: دار الأندلس، ج2-3.
مسلم نیشابوری، مسلم بن حجاج (بیتا). صحیح مسلم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج2-1.
مناوی، عبدالرؤوف بن تاجالعارفین (۱۳۵۶ق). فیض القدیر شرح الجامع الصغیر. قاهره: المکتبة التجاریة الکبری، ج3.
موسوی عاملی، محمدعلی (بیتا). شیخ الأبطح أو أبوطالب. بیروت: دار المرتضی.
موسوی، سید فخار بن معد (۱۴۱۰ق). الحجة علی الذاهب الی تکفیر أبیطالب. قم: منشورات سید الشهداء(ع).
موصلی (ابنوحشی)، احمد بن علی (۱۴۱۰ق). شهاب الأخبار. بیروت: دار الکتب العلمیة.
مولوی، جلالالدین محمد (بیتا). مثنوی معنوی. بینا، دفتر ۶.
نجاشی، احمد بن علی (۱۴۱۶ق). رجال النجاشی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج 6.
نقدی، جعفر (۱۴۱۲ق). مواهب الواهب فی فضائل والد أمیرالمؤمنین أبیطالب(ع). نجف: المطبعة الحیدریة.
وارجلانی اباضی، احمد بن سعید (۱۴۰۴ق). الدلیل والبرهان. مسقط: وزارة التراث القومی والثقافة، ج 2.
واقدی، محمد بن عمر (۱۴۰۹ق). المغازی. بیروت: مؤسسة الأعلمی، ج 1.
یعقوبی، احمد بن ابییعقوب (۱۴۱۵ق). تاریخ الیعقوبی. بیروت: دار صادر، ج 2. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 38 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 35 |
||