آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,600 |
| تعداد مقالات | 36,987 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,451,975 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,920,467 |
تحلیل علل شکلگیری و تداوم انگاره عدم ایمان ابوطالب(ع) در گستره تاریخ اسلام | ||
| تاریخ اسلام | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 02 اسفند 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2023.65985.2310 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدرضا زارع خورمیزی* 1؛ محمد مهدی صباحی کاشانی2 | ||
| 1هیات علمی دانشگاه بین المللی اهل بیت علیهم السلام تهران | ||
| 2رییس مؤسسه فرهنگی هنری تحقیق و نشر حضرت ابوطالب علیه السلام | ||
| تاریخ دریافت: 25 بهمن 1401، تاریخ بازنگری: 01 اسفند 1404، تاریخ پذیرش: 06 آذر 1402 | ||
| چکیده | ||
| چکیده مبسوط ابوطالببنعبدالمطلب(ع)، عموی پیامبر اسلام(ص) و سرپرست ایشان از دوران کودکی، از برجستهترین شخصیتهای تاریخ صدر اسلام به شمار میرود. او افزون بر کفالت و حمایت عاطفی پیامبر(ص)، مهمترین حامی اجتماعی، سیاسی و امنیتی ایشان در مکه بود و منابع تاریخی و سیرهای بهطور گسترده نقش تعیینکننده او را در حمایت مستمر از پیامبر(ص)، چه پیش و چه پس از بعثت، ثبت کردهاند. با این حال، از سدههای نخستین اسلامی، دیدگاههایی در بخشی از منابع پدید آمد که ایمان ابوطالب(ع) را انکار کرده و او را در زمره مشرکان قرار داد؛ رویکردی که در قالب روایات حدیثی، تفسیری، تاریخی و ادبی بازتاب یافت و بهتدریج به جریانی پایدار در میراث فکری بخشی از جهان اسلام تبدیل شد. مسئله محوری این پژوهش، تحلیل عرصهها، گونهها و علل شکلگیری و تداوم این رویکرد و پاسخ به این پرسش اساسی است که آیا انگاره عدم ایمان ابوطالب(ع) صرفاً اختلافی روایی و اعتقادی بوده یا ریشههایی عمیقتر، بهویژه سیاسی و اجتماعی، داشته است. اهمیت این بحث از آن روست که ایمان یا کفر ابوطالب(ع) تنها یک مسئله فردی یا تاریخی نیست، بلکه بهطور مستقیم با جایگاه امامعلی(ع)، منزلت اهلبیت(ع) و مشروعیت جریانهای سیاسی پس از رحلت پیامبر(ص) پیوند دارد. بررسی تاریخی نشان میدهد که تکفیر ابوطالب(ع) در بستر منازعات قدرت، رقابتهای قبیلهای و تعارضهای ایدئولوژیک پس از عصر نبوی شکل گرفته است. در برابر این جریان، شیعه امامیه و گروهی از عالمان منصف اهلتسنن، با تکیه بر شواهد تاریخی، اشعار منسوب به ابوطالب(ع)، روایات اهلبیت(ع) و ناسازگاری روایات تکفیر با آموزههای قرآن کریم، بر ایمان، توحید و اخلاص او تأکید کردهاند. ازاینرو، بازخوانی نقادانه این مسئله میتواند به فهم ریشههای بسیاری از تعارضهای کلامی و فرقهای در تاریخ اسلام کمک کند. پژوهش حاضر با روش «برهان اِنّی» سامان یافته است؛ بدین معنا که ابتدا نمودها و مصادیق دشمنی با ابوطالب(ع) در منابع گوناگون شناسایی و سپس علل پدیدآورنده آنها تحلیل شده است. دادهها از منابع حدیثی، تفسیری، تاریخی، ادبی و کلامی شیعه و اهلتسنن گردآوری و با نقد سندی، تحلیل محتوایی و مقایسه تاریخی بررسی شدهاند؛ رویکردی که امکان عبور از داوریهای تعبدی و دستیابی به ریشههای واقعی این پدیده را فراهم میکند. یافتهها نشان میدهد که دشمنی با ابوطالب(ع) در دو عرصه بیرونی و درونی قابل بررسی است. در عرصه بیرونی، مشرکان قریش و جریان یهود، به سبب نقش محوری ابوطالب(ع) در حفاظت از جان پیامبر(ص) و حمایت از گسترش اسلام، با او به خصومت برخاستند. این دشمنی در قالب فشارهای اقتصادی، تهدیدهای امنیتی، هجمههای تبلیغی و تلاش برای ترور پیامبر(ص) بروز یافت، اما مدیریت هوشمندانه و حمایت عملی ابوطالب(ع) مانع تحقق اهداف آنان شد. در عرصه درونی جهان اسلام، دشمنی با ابوطالب(ع) عمدتاً از سوی نواصب، خوارج، امویان و سپس عباسیان و در دورههای متأخر از سوی جریانهای سلفی تکفیری پیگیری شد. این رویکرد بیش از آنکه ریشه در اختلافات اعتقادی ناب داشته باشد، بازتاب ستیز سیاسی با امامعلی(ع) و خاندان او بود. جعل و ترویج روایات ذم، تحریف شأن نزول آیات، و کتمان اشعار دال بر ایمان ابوطالب(ع)، همگی نشاندهنده ماهیت سیاسی و جهتدار این جریان است. در مجموع، دشمنی با ابوطالب(ع) پدیدهای چندلایه با علل تمهیدی، محوری و انگیزشی است که ریشهای عمیق در تحولات سیاسی و فرقهای تاریخ اسلام دارد و در نهایت، شعاعی از دشمنی با امامعلی(ع) و اهلبیت(ع) به شمار میرود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابوطالب (ع)؛ پیامبر (ص)؛ امام علی (ع)؛ حدیث ضحضاح؛ ناصبیگری | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Analysis of the Causes Behind the Formation and Continuity of the Perception of Abu Talib’s (ʿa) Lack of Faith Across Islamic History | ||
| نویسندگان [English] | ||
| mohammad reza zare khormizi1؛ mohammad mahdi sabahi kasani2 | ||
| 1Academic staff of Ahl al-Bayt International University of Tehran | ||
| 2Hazrat Abu Talib (peace be upon him) Institute of Culture, Art, Research and Publishing | ||
| چکیده [English] | ||
| Extended Abstract (English) Abu Talib ibn ʿAbd al‑Muttalib (ʿa), the uncle of the Prophet of Islam (PBUH) and his guardian from early childhood, stands among the most distinguished figures of early Islamic history. Beyond offering care and affection, he served as the Prophet’s foremost social, political, and security supporter in Mecca. Historical and biographical sources widely attest to his decisive and continuous protection of the Prophet (PBUH), both before and after the advent of prophethood. Nevertheless, from the early centuries of Islam, certain views emerged in a segment of the sources denying Abu Talib’s faith and categorizing him among the polytheists—a tendency reflected in hadith, exegetical, historical, and literary narratives that gradually evolved into a stable current within parts of the Islamic intellectual legacy. The central concern of this study is to analyze the domains, forms, and causes of the emergence and continuity of this perception, and to address the fundamental question of whether the notion of Abu Talib’s lack of faith was merely a narrational and doctrinal dispute or one rooted more deeply in political and social causes. The importance of the discussion lies in the fact that the faith or disbelief of Abu Talib (ʿa) is not an isolated personal or historical issue; rather, it is directly tied to the position of Imam ʿAli (ʿa), the rank of the Ahl al‑Bayt (ʿa), and the legitimacy of political currents that arose after the Prophet’s passing. Historical evidence shows that the labeling of Abu Talib (ʿa) as an unbeliever developed within the context of power rivalries, tribal competition, and ideological clashes in the post‑Prophetic era. Opposing this current, the Imami Shiʿa and several fair‑minded Sunni scholars—drawing upon historical testimonies, the poems attributed to Abu Talib (ʿa), reports from the Prophet’s family, and the incompatibility of excommunication traditions with the Qurʾanic teachings—have emphasized his faith, monotheism, and sincerity. Thus, a critical re‑reading of this issue helps uncover the roots of numerous theological and sectarian tensions in Islamic history. This research employs the “burhān innī” (inferential proof) method, whereby observable effects are analyzed to identify their causes. In this approach, manifestations of hostility toward Abu Talib (ʿa) are first identified across diverse sources and subsequently examined for their generative factors. Data are collected from hadith, tafsir, historical, literary, and theological sources of both Shiʿa and Sunni traditions, and analyzed using isnād criticism, content analysis, and historical comparison. Such a multi‑dimensional approach makes it possible to move beyond dogmatic judgments and access the real foundations of this phenomenon. Findings reveal that hostility toward Abu Talib (ʿa) can be examined in two main domains: external and internal. Externally, the Quraysh polytheists and certain Jewish groups opposed him for his decisive role in protecting the Prophet (PBUH) and supporting the spread of Islam. This enmity manifested through economic pressure, security threats, propaganda campaigns, and plotted attempts against the Prophet’s life—efforts thwarted by Abu Talib’s wise tribal leadership and practical defense. Internally, hostility within the Islamic world was pursued primarily by the Nasibis, Khawarij, Umayyads, later Abbasids, and in recent times by extremist Salafi‑Takfiri movements. This trend stemmed less from genuine theological disagreement than from political antagonism toward Imam ʿAli (ʿa) and his clan. The fabrication and propagation of defamatory hadiths, distortion of Qurʾanic contexts of revelation, and suppression of the numerous poems clearly expressing Abu Talib’s faith all expose the political and ideologically motivated nature of this campaign. In conclusion, hostility toward Abu Talib (ʿa) is a multi‑layered phenomenon shaped by preparatory, structural, and motivational causes. It is deeply rooted in the political and sectarian developments of Islamic history and ultimately represents an extension of the hostility directed toward Imam ʿAli (ʿa) and the Ahl al‑Bayt (ʿa). | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Abu Talib (AS), Prophet Muhammad (PBUH), Imam Ali (AS), Hadith of Dahdah, Nasibiyyah | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||