آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,187 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,808,288 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,856 |
نقش عقاید مذهبی در گزارشگری تاریخ (مطالعه موردی: گزارش گرایش اولجایتو به تشیع در منابع تاریخی فارسی) | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 26، شماره 4، دی 1404، صفحه 146-121 اصل مقاله (2.55 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2022.64214.2269 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدحسین افراخته* 1؛ حسین محسنی2؛ نجمه صالحی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه تاریخ اسلام، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2دانشجوی دکتری، گروه تاریخ اسلام، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران | ||
| 3دانشجوی دکتری، گروه تاریخ اسلام، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 26 خرداد 1401، تاریخ بازنگری: 03 اسفند 1404، تاریخ پذیرش: 02 آبان 1401 | ||
| چکیده | ||
| پس از حملۀ مغولان به ایران، مهمترین تغییر فرهنگی در سران این حکومت، تغییر دین آنها از آیین شمنی مغولی به دین اسلام بود. در این میان، تغییر مذهب غازانخان و اولجایتو از تسنن به تشیع و رسمیت یافتن آن نیز حادثهای تأثیرگذار بود که نتایج فرهنگی، اجتماعی و سیاسی فراوانی درپی داشت. اولجایتو پس از گرایش به تشیع، تلاش فراوانی در گسترش این مذهب در جامعه و انجام برخی دستورات خاص دینی مرتبط با این مذهب انجام داد. این تغییر مذهب و اقدامات بعدی در آثار مورخان فارسیزبان به گونههای مختلفی گزارش شده است. این نوشتار با روش وصفی و با تکیه بر منابع تاریخی، درصدد پاسخ به این سؤال است که تأثیر انگیزهها و اعتقادات مورخان و یا فضای مذهبی حاکم در گزارش این وقایع چگونه بوده است؟ یافتهها نشان میدهد که گرایشهای مذهبی مورخان در نحوۀ گزارشهای این افراد تأثیر مستقیم داشته است. برخی از مورخان، گزارشها را به تفصیل ذکر کرده، برخی دیگر به اجمال و برخی دیگر از بیان آن صرفنظر کردهاند که به نظر میرسد نحوه گزارش بسیاری از آنها ناشی از عقاید مذهبی این مورخان و یا تحت تأثیر فضای فکری زمانه بوده و این رویکردها تأثیر فراوانی در تشتت آرای مورخان معاصر و رهیافت دیدگاه مورخان اهلتسنن در مکتوبات آنها، به عنوان متن اصلی در تحلیل وقایع دوره تشیع اولجایتو گذاشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مغولان؛ اولجایتو؛ تاریخنگاری؛ مورخان فارسیزبان؛ مورخان معاصر؛ تشیع؛ سکه؛ اهل سنت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Role of Religious Beliefs in the Historical Reporting (Case Study: The Report of Oljeitu's Inclination Towards Shiism in Persian Historical Sources) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammd Hossein Afrakhteh1؛ Hossein Mohseni2؛ Najmeh Salehi3 | ||
| 1Ph.D. Student, Department of Islamic History, University of Tehran, Tehran, Iran | ||
| 2Ph.D. Student, Department of Islamic History, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran | ||
| 3Ph.D. Student, Department of Islamic History, Baqir al-Olum University, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Following the Mongol invasion of Iran, the most significant cultural change among the rulers of this government was their conversion from Mongolian Shamanism to Islam. Ahmad Teküdar was the first ruler who converted to Islam in this state, and after him, Ghazan Khan declared Islam as the official religion of the government. Meanwhile, the conversion of Ghazan Khan and Oljeitu from Sunnism to Shiism and its official recognition was also an influential event that had numerous cultural, social, and political consequences. After inclining towards Shiism, Oljeitu made great efforts to spread this sect in society and implement certain specific religious decrees associated with it. He altered the khutbah (sermon) and coinage; in the khutbah, he recited blessings upon the Twelve Imams. He minted coins with the slogan "Ali is the Wali or friend of God" and blessings upon the Twelve Imams. He constructed numerous Shiah structures, many of them were inscribed with Shiah slogans. Oljeitu's conversion from Sunnism to Shiism had significant social and cultural impacts on Iranian society, which in fact served as an important historical precursor to the spread of Shiism in Iran and the comprehensive inclination of the people residing in Iran towards Shiism, ultimately leading to the formation of the Safavid state with the official declaration of Shiah Islam in Iran. The conversion of Oljeitu and his subsequent actions have been reported in various ways in the works of Persian-speaking historians. The method of this article is based on text analysis and comparison of different texts, and it seeks to answer the question on how the motivations and beliefs of historians, or the prevailing religious atmosphere, influenced the reporting of these events. The primary concern of ancient historians was to record the king's actions, but the question here is how the historians reported this event. The objective of the present research is to highlight the fact that the historians, influenced by their religious beliefs, reported historical events; and sometimes they completely reported them, sometimes briefly, and sometimes they did not mention the incident at all. The manifestation of the influence of religious beliefs can also be observed in the reporting of Oljeitu's inclination towards Shiism. The findings indicate that the religious inclinations of historians had a direct impact on the manner of their reports. Some historians provided detailed accounts. This method is observed in the two books, "The History of Oljeitu" (written by Abdullah bin Muhammad Qaasaani) and "The Addendum to the Jami' al-Tawarikh-i Rashidi" (written by Hafiz Abru). However, these two are also under the influence of their religious inclinations. Qaasaani, a Shiah, narrated an empathetic account, but Hafiz Abru attempted to report Oljeitu's Shiism by using biased words (such as cunning, slander, and the like). Others have instantly reported this event, sometimes only mentioning Oljeitu's Shiism, or referring to the change in the khutbah and coinage (without specifying Oljeitu's Shiism) in a few brief words, or reporting accounts that do not align with historical realities. Another group of historians refrained from mentioning Oljeitu's Shiism and his actions. Moreover, The multifaceted reports of historians have led contemporary historians to experience a degree of confusion and disagreement regarding Oljeitu's Shiism and the related events. Contemporary studies, due to a lack of attention to the influence of historians' beliefs in reporting Oljeitu's Shiism, have also reached various and contradictory conclusions. In conclusion, the writings of past historians should not be viewed as complete texts that have reported all events. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Mongols, Oljeitu, Historiography, Persian-speaking Historians, Contemporary Historians, Shiism, Coinage, Sunnites | ||
| مراجع | ||
|
ابنبطوطه، محمد بن عبدالله (1997). رحلة. تحقیق عبدالهادی التازی. رباط: آکادیمیة المملکة المغربیة، ج2.
احمد بن حسین کاتب (1386). تاریخ جدید یزد. تصحیح ایرج افشار. تهران: امیرکبیر.
اشمیتکه، زابینه (1378). اندیشههای کلامی علامه حلّی. ترجمه احمد نمایی. مشهد: بنیاد پژوهشهای تاریخی.
افراخته، محمدحسین (1397). شیعیان متقدم: جستارهایی در تبار اجتماعی شیعیان تا پایان قرن چهارم هجری. تهران: نگاه معاصر.
اقبال آشتیانی، عباس (1384). تاریخ مغول. تهران: نشر امیرکبیر.
بارانی، محمدرضا (1381). نقد و بررسی گرایش ایلخانان به اسلام و تشیع. تاریخ اسلام در آینۀ پژوهش، شماره 1، ص31-74.
بدائونی، عبدالقادر (1865). منتخب التواریخ. کلکته: کالج پریس، ج2.
براون، ادوارد (1339). از سعدی تا جامی: تاریخ ادبی ایران از نیمه قرن هفتم تا آخر قرن نهم عصر استیلای مغول و تاتار. ترجمه علی اصغر حکمت. تهران: دانشگاه تهران.
بناکتی، داوود بن تاجالدین. تاریخ بناکتی روضة اولی الالباب فی معرفة التواریخ و الانساب. نسخۀ خطی شمارۀ 5469، کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
بیانی، شیرین (1389). مغولان و حکومت ایلخانی در ایران. تهران: انتشارات سمت.
بناکتی، داوود بن تاجالدین (1348). تاریخ بناکتی روضة اولی الالباب فی معرفة التواریخ و الانساب. تصحیح جعفر شعار. تهران: سلسله انتشارات انجمن آثار ملی.
بهار، محمدتقی (2535). سبکشناسی. تهران: امیرکبیر، ج3.
بیانی، شیرین (1381). دین و دولت در ایران عهد مغول. تهران: نشر دانشگاهی، ج2.
تتوی، احمد؛ قزوینی، آصفخان (1382). تاریخ الفی. تصحیح غلامرضا طباطبایی مجد. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ج7.
ترابی فارسانی، سهیلا؛ بهادری، علی (1390). خطمشی مذهبی مغولان و ایلخانان در ایران. مسکویه، 6(18)، ص105-125.
ترکمنیآذر، پروین (1380). موقعیت شیعیان ایران در دوره ایلخانان. پژوهشنامه علوم انسانی، شماره 30.
ترکمنیآذر، پروین (1392). تأثیر اختلافهای مذهبی ایرانیان در شتاب گرفتن پیدایی و پایایی حکومت ایلخانان. پژوهشنامه تاریخ اسلام، 3(10)، ص55-77.
جعفریان، رسول (1380). سلطان محمد خدابنده «اولجایتو» و تشیع امامی در ایران. قم: کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران.
حافظ ابرو (1350). ذیل جامع التواریخ رشیدی. تصحیح دکتر خانبابا بیانی. تهران: انتشارات انجمن آثار ملی.
خطیبی، ابوالفضل (1398). اولجایتو، در: دائرهالمعارف بزرگ اسلامی. تهران: بنیاد دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، ج4.
خطیبی، ابوالفضل (1399). ابوسعید بهادرخان، در: دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. تهران: بنیاد دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، ج5.
خواندمیر، غیاثالدین بن همامالدین (1353). تاریخ حبیب السیر. تصحیح محمد دبیرسیاقی. تهران: کتابفروشی خیام، ج3.
درخجی، عمید بن محتشم. فصول الحق. نسخه خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، شماره 3989.
درخجی، عمید بن محتشم. فصول الحق. نسخه خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، شماره 6764.
رازی قزوینی، عبدالجلیل (1358). بعض مثالب النواصب فی نقض بعض فضائح الروافض (معروف به النقض). تصحیح سید جلالالدین محدث ارموی. تهران: سلسله انتشارات انجمن آثار ملی.
زرینکوب، عبدالحسین (1348). ملاحظات انتقادی در باب تاریخ ایران کمبریج. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، 17(71).
سبکی، عبدالوهاب بن علی (1964). طبقات الشافعیة الکبری. تصحیح محمود محمد الطناحی و عبدالفتاح محمد الحلو. قاهره: دار احیاء الکتب العربیة، ج9.
شبانکارهای، محمد بن علی (1363). مجمع الانساب. تصحیح میرهاشم محدث. تهران: امیرکبیر، ج2.
عبادی، مهدی (1387). تأملی در تسامح مذهبی مغولان در ایران. تاریخ و تمدن اسلامی، 4(8)، ص65-80.
عباسی، جواد (1382). امرای مغول و اسلامگرایی در دوره ایلخانان. پژوهشهای علوم انسانی، شماره 38.
عباسی، جواد (1385). بررسی سالشمار رسمی شدن تشیع در عصر حکومت ایلخانان. پژوهشنامه علوم انسانی، شماره 51، ص157-166.
علامه حلّی، حسن بن یوسف (1411ق). کشف الیقین فی فضائل امیرالمؤمنین. تصحیح حسین درگاهی. تهران: بینا.
علامه حلّی، حسن بن یوسف (1414ق). نهج الحق و کشف الصدق. تصحیح عینالله حسنی الارموی. قم، دار الهجرة.
علامه حلّی، حسن بن یوسف. استقصاء النظر فی البحث عن القضاء و القدر. نسخۀ خطی شماره 6342، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، کتابت شده در سال 759، برگههای 2-10.
فخرالمحققین، محمد بن حسن (1387ق). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسه اسماعیلیان، ج3.
فصیحی خوافی، فصیح احمد بن محمد (1339). مجمل فصیحی. تصحیح محمود فرخ. مشهد: نشر باستان، ج3.
قاسانی، عبدالله بن محمد (1348). تاریخ اولجایتو. تصحیح مهین همبلی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
قمی، قاضی احمد (1358). خلاصة التواریخ. تصحیح احسان اشراقی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ج1.
مجتبایی، فتحالله (1367). آصفخان قزوینی، در: دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. تهران: بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج1.
مجلسی، محمدتقی (1406ق). روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه. تصحیح حسین موسوی کرمانی و علیپناه اشتهاردی. قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور، ج9.
مرتضوی، منوچهر (1341). تحقیق درباره دوره ایلخانان ایران. تبریز: چاپخانه شفق.
مرتضوی، منوچهر (1386). مسائل عصر ایلخانان. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
مستوفی، حمدالله (1362). تاریخ گزیده. تصحیح عبد الحسین نوایی. تهران: امیرکبیر.
معینالدین شیرازی (1328). شد الازار فی حط الاوزار عن زوار المزار. تصحیح محمد قزوینی و عباس اقبال. تهران: چاپخانه مجلس.
منتظری، آزاده (1394). بررسی فرصتهای جریان تشیع از سقوط بغداد تا تأسیس دولت صفویه. پژوهشنامه تاریخ، 11(41)، ص129-144.
موسوی، مصطفی (1398). ایلخانان، در: دائرهالمعارف بزرگ اسلامی. تهران: دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، ج10.
میرخواند، محمد بن خاوندشاه (1338). تاریخ روضة الصفا. تهران: کتابفروشی مرکزی، خیام و پیروزی، ج5، 1.
نطنزی، معینالدین (1336). منتخب التواریخ. تهران: کتابفروشی خیام.
وصاف شیرازی، عبدالله (1346). تحریر تاریخ وصاف. به تحریر عبدالمحمد آیتی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
هالم، هاینس (1385). تشیع. ترجمه محمدتقی اکبری. قم: نشر ادیان.
همدانی، خواجه رشیدالدین فضلالله (1940). تاریخ مبارک غازانی. تصحیح کارل یان. لندن: مطبعة استفن اوستین.
Hope, M. (2016). Power, Politics, and Tradition in the Mongol Empire and the Īlkhānate of Iran. Oxford: Oxford University Press.
Howorth, H.H. (1876). History of the Mongols from the 9th to the 19th century. London: Longmans, Green, Publication date, vol. 3.
Morgan, D.O. (1995). Oldjeytu, In: The Encyclopaedia of Islam. Leiden: Brill, Vol. 8, p. 168-169. Pfeiffer, J. (1999). Conversion Versions: Sultan Öljeytü's Conversion to Shi'ism (709/1309) in Muslim Narrative Sources. Mongolian Studies, Vol. 22, p. 35-67.
Spuler, B. (1986). Ilkhans, In: The Encyclopaedia of Islam. Leiden: Brill, vol. 3, p. 1120-1127.
Zaryab, A. (1971). Struggle of Religious Sects in the Ilkhanid Court La Persianel Medioevo. Roma: Accademia Nazionale dei Lincei. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 49 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 23 |
||