آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,187 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,807,926 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,725 |
الگوی نظاموارگی فقه در روششناسی فقه حکومتی-تمدنی با تأکید بر رویکرد منظومهای و روش انضمامی | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 11، فروردین 1404، صفحه 93-120 اصل مقاله (1.9 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.73591.1105 | ||
| نویسنده | ||
| محسن پیربالائی* | ||
| حوزه علمیه قم | ||
| تاریخ دریافت: 08 آذر 1404، تاریخ بازنگری: 29 آذر 1404، تاریخ پذیرش: 19 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| فقه حکومتی-تمدنی بهعنوان مرحلهای پیشرفته از تطور دانش فقه، نیازمند چارچوبی روشمند برای استنباط احکام و طراحی نظامات اجتماعی-تمدنی است. یکی از مؤلفههای بنیادین این چارچوب، «نظاموارگی فقه» است که در سه سطح درونی، استنباطی و بیرونی نمود مییابد و میتواند مبنای روششناسی اجتهاد در قلمرو حکومت و تمدن قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف ارائه «الگوی نظاموارگی فقه در روششناسی فقه حکومتی-تمدنی»، به تبیین و تحلیل دو رویکرد اصلی مؤثر بر این الگو (رویکرد منظومهای و روش انضمامی) میپردازد. رویکرد منظومهای با تأکید بر کلاننگری، انسجام درونی شریعت و پیوند میان آموزههای اعتقادی، اخلاقی و فقهی، امکان تبیین نظامهای کلان دینی و طراحی الگوهای جامع حکومتی و تمدنی را فراهم میکند؛ در حالی که روش انضمامی با تمرکز بر مسائل عینی، مقتضیات زمان و مکان، و پیوند فرآیند تطبیق احکام فقهی با شرایط عینی جامعه، ظرفیت پاسخگویی سریع و مسئلهمحور به نیازهای حکومتی-تمدنی را داراست. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهرهگیری از شیوه استنباطی، نشان میدهد که نسبت طولی و مکمل این دو رویکرد میتواند الگوی کارآمدی برای نظاممند کردن فرایند اجتهاد در حوزه حکومت و تمدن ارائه کند؛ الگویی که از یکسو ریشه در انسجام معرفتی و درونی فقه دارد و از سوی دیگر قادر است نظامات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را در سطح کلان تمدنی طراحی و پشتیبانی نماید. دستاورد این مقاله، تبیین سازوکارهای روششناختی است که براساس آن، نظاموارگی فقه میتواند در قالب یک الگوی جامع، مبنای تولید نظامهای حکومتی-تمدنی و پاسخگویی به نیازهای در حال تحول تمدن اسلامی قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فقه حکومتی؛ فقه تمدنی؛ نظاموارگی فقه؛ رویکرد منظومهای؛ روش انضمامی؛ روششناسی فقه | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Systemic Model of Jurisprudence in the Methodology of Governmental–Civilizational Jurisprudence: With Emphasis on the Systemic Approach and the Concrete Method | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohsen pirbalaee | ||
| Student of Islamic Seminary, Islamic Seminary of Qom | ||
| چکیده [English] | ||
| Governmental–civilizational jurisprudence (fiqh)—as an advanced stage in the evolution of juristic knowledge—requires a structured framework for deriving rulings and designing socio-civilizational systems. One of the foundational components of this framework is the “systemic nature of fiqh,” which manifests at three levels: internal coherence, inferential structure, and external application. This systemic character can serve as the basis for a methodology of ijtihad in the domains of governance and civilization. The present study aims to propose a “systemic model of fiqh in the methodology of governmental–civilizational jurisprudence” by explaining and analyzing two principal approaches influencing this model: the systemic (manzumeh-based) approach and the concrete (inductive-contextual) method. The systemic approach, by emphasizing macro-level analysis, the internal coherence of the Sharia, and the interconnection between doctrinal, ethical, and juristic teachings, enables the articulation of comprehensive religious systems and the design of integrated governmental and civilizational models. In contrast, the concrete method, by focusing on real-world issues, temporal and spatial contingencies, and the alignment of juristic rulings with the actual conditions of society, possesses the capacity for rapid, problem-oriented responses to governmental–civilizational needs. Employing a descriptive–analytical method and utilizing an inferential approach, this research demonstrates that the complementary and hierarchical relationship between these two approaches can provide an effective model for systematizing the process of ijtihad in the sphere of governance and civilization. Such a model, on the one hand, is rooted in the internal epistemic coherence of fiqh and, on the other, is capable of designing and supporting social, political, economic, and cultural systems at the macro-civilizational level. The primary contribution of this article lies in clarifying the methodological mechanisms through which the systemic nature of fiqh can function as a comprehensive model for producing governmental–civilizational systems and responding to the evolving needs of Islamic civilization. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Governmental jurisprudence, civilizational jurisprudence, systemic nature of fiqh, systemic approach, concrete method, methodology of fiqh | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
** نهجالبلاغه
ابن عباد، اسماعیل. (1414ق). المحیط فی اللغة. لبنان- بیروت: عالم الکتب.
اراکی، محسن. (1398). فقه عمران شهری. قم: اندیشه ناب.
ایزدهی، سیدسجاد. (1392). نقد نگرشهای حداقلی در فقه سیاسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
ایزدهی، سیدسجاد. (1397). چیستی کلام سیاسی، کلام اسلامی، 27(107)، صص85-106.
ایزدهی، سیدسجاد؛ تقیزاده، صدیقه. (1399). ضرورت و الزامات نظاموارگی در رویکرد فقه حکومتی، علوم سیاسی، 23(92)، صص 70-94.
تهانوی، محمد. (1996م). کشّاف اصطلاحات الفنون. لبنان- بیرت: مکتبه لبنان ناشرون.
جوادی آملی، عبدالله. (1372). شریعت در آینه معرفت. تهران: رجاء.
حاجیان فروشانی، زهره؛ مظهر قراملکی، علی؛ امام، سیدمحمدرضا. (1399). پویایی فقه از رهگذر مقاصد شریعت، متین، 22(86)، صص 31-52.
حسینزاده، علیمحمد. (1387). فقه و کلام. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
حکیم، سیدمنذر. (1391). درس خارج فقه نظام اجتماعی در تاریخ 27/1/1391؛ https://eshia.ir/feqh/archive/text/hakim_monzer/feqh/90/910127/
حکیمی، محمدرضا. (1370). نامه: بخش دوم، آینه پژوهش، 2(10)، صص 65-74.
خامنهای، سیدعلی. (1370). بیانات رهبر انقلاب در آغاز درس خارج فقه در تاریخ 31/6/1370. پایگاه اطلاع رسانی مقام معظم رهبری: https://farsi.khamenei.ir.
خامنهای، سیدعلی. (1374). بیانات رهبر انقلاب در گردهمایى ائمه جمعه سراسر کشور در تاریخ 20/6/1374. پایگاه اطلاع رسانی مقام معظم رهبری: https://farsi.khamenei.ir.
سیدباقری، سیدکاظم. (1400). نظامسازی در فقه سیاسی شیعه؛ رویکردها و توانمندیها، پژوهشهای سیاست اسلامی، 9(19)، صص 251-275.
شاطبی، ابواسحاق. (1417ق). الموافقات فی اصول الشریعه (محقق: محمد رشید رضا). دارالکتب العلمیه.
شمسالدین، محمدمهدی(بیتا). الستر و النظر، مؤسسه المنار، بیجا.
ضیاییفر، سعید. (1386). پیشدرآمدی بر مکتبشناسی فقهی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
علیدوست، ابوالقاسم؛ متولی امامی، سیدمحمدحسین. (1399). مبانی جامعهشناختی فقه تمدّنی، معرفت فرهنگی اجتماعی، 11(44)، صص 87-102.
کاشفالغطاء، جعفر. (1422ق). کشف الغطاء عن مبهمات الشریعه الغرّاء. قم: دفتر تبلیغات.
مبلغی، احمد. (1397). تئوریهای نظاموارگی فقه، نشست تخصصی «هماندیشی فقه نظام ساز»، 9/12/1397.
محصلی، هدایت حسی؛ نوری، بهادر. (1399). ماهیت مقاصد شریعت و نقش آن در استنباط حکم شرعی از دیدگاه فریقین، مطالعات تطبیقی کلام، 10(16)، صص 107 - 137.
مشکانیسبزواری، عباسعلی؛ قوامی، سیدصمصامالدین. (1399). بررسی تطبیقی عناصر و شاخصهای فقه حکومتی از دیدگاه صاحب جواهر و میرزای نائینی، گفتمان فقه حکومتی، 4(6)، صص111-140.
مطهری، مرتضی. (1372). عدل الهی (چاپ هفتم). تهران: صدرا.
موسوی خمینی، روحالله. (1380). الاجتهاد و التقلید. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
موسوی خمینی، روحالله. (1385). کتابالبیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
نجفى، محمدحسن. (1397). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
واسطی، عبدالحمید؛ علیآبادی، محمدحسن. (1400). ساختار فقه تمدنی، جستارهای فقهی و اصولی، 6(25)، صص99-131. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 26 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 12 |
||