آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,191 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,809,047 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,712 |
ولایت فقیه، سازوکاری فقهی-سیاسی برای ارتقای مدیریت و کاهش خطاهای حکمرانی در نظام اسلامی | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 11، فروردین 1404، صفحه 7-37 اصل مقاله (1.81 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.73199.1099 | ||
| نویسنده | ||
| حسن خواجوند صالحی* | ||
| استادیار قرآن و علوم (گرایش مدیریت) جامعة المصطفی العالمیه، مرکز تخصصی قرآن امام علیبنابیطالب | ||
| تاریخ دریافت: 24 مهر 1404، تاریخ بازنگری: 06 آبان 1404، تاریخ پذیرش: 19 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| ولایت فقیه در نظام حکمرانی اسلامی فراتر از یک نهاد سیاسی، سازوکاری فقهی-سیاسی است که با تلفیق مشروعیت دینی و مبانی حکمرانی عقلانی، زمینهساز ارتقای مدیریت و کاهش خطاهای حکمرانی میشود. مشکل اصلی در این نظام، شکاف میان اصول فقهی و اخلاقی با عملکرد عملی مدیریتی است که منجر به کاهش کارآمدی، گسترش فساد و انحراف از مسیر شرعی میشود. این پژوهش با روش تحلیلی-توصیفی نشان میدهد که ولایت فقیه، با استناد به اصولی چون عدالت، تقوا، نظارت شرعی، مشورت و مسئولیتپذیری، میتواند چارچوبی هدایتگر برای اصلاح فرآیندهای حکمرانی فراهم آورد. این سازوکار با تقویت حکمرانی مشورتی، نهادینهکردن نظارتپذیری، بازتولید سرمایه اجتماعی و ارزیابی عملکرد براساس معیارهای دینی و قانونی، به ارتقای کیفیت مدیریت اسلامی کمک میکند. ولایت فقیه ضمن حفظ مشروعیت دینی، با بهرهگیری از اصول فقهیِ انعطافپذیر و ابزارهای مدیریتی مدرن، الگویی کارآمد برای حکمرانی در نظام اسلامی ارائه میدهد. یافتهها نشان میدهد که این سازوکار، ضمن جلوگیری از سوءاستفاده از قدرت، زمینهساز تحقق عدالت اداری و کاهش خطاها در سطوح گوناگون تصمیمگیری است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مدیریت اسلامی؛ خطاهای حکمرانی؛ عدالت اداری؛ سازوکار فقهی-سیاسی؛ نظارت شرعی؛ مشورت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Guardianship of the Jurist (Wilayat al-Faqih): A Juridical-Political Mechanism for Enhancing Management and Reducing Governance Errors in the Islamic System | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hassan Khavajond Salehi | ||
| Assistant Professor of Quran and Sciences (Management Orientation), Al-Mustafa Al-Alamiyah University, Imam Ali ibn Abi Talib Quran Specialist Center | ||
| چکیده [English] | ||
| Wilayat al-Faqih in the Islamic governance system is more than a political institution; it is a juridical-political mechanism that, through integrating religious legitimacy with rational foundations of governance, provides the groundwork for enhancing management and reducing governance errors. The principal challenge within this system lies in the gap between jurisprudential and ethical principles and practical managerial performance, which leads to decreased efficiency, the spread of corruption, and deviation from the prescribed religious path. Using a descriptive-analytical method, this study demonstrates that Wilayat al-Faqih, grounded in principles such as justice, piety, religious supervision, consultation, and accountability, can offer a guiding framework for reforming governance processes. By strengthening consultative governance, institutionalizing oversight and accountability, regenerating social capital, and evaluating performance based on religious and legal standards, this mechanism contributes to improving the quality of Islamic management. While preserving religious legitimacy, Wilayat al-Faqih—through flexible jurisprudential principles and the use of modern managerial tools—presents an effective model for governance within the Islamic system. The findings indicate that this mechanism not only prevents the abuse of power but also facilitates the realization of administrative justice and the reduction of errors at various levels of decision-making. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Islamic management, governance errors, administrative justice, juridical-political mechanism, religious supervision, consultation | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم.
ابن حنبل، احمد بن محمد. (1412ق). مسند الامام احمد. بیروت - لبنان: دار احیاء التراث العربی.
اخلاقی، غلام سرور. (۱۳۹۰). رابطه قدرت و عدالت در فقه سیاسی. قم: مرکز بینالمللی ترجمه و نشر المصطفی.
ارسطا، محمدجواد. (1395). ادله عقلایی لزوم مشورت در حکومت اسلامی. پژوهشنامه متین، 18(73)، صص 1-14.
پورفرد، مسعود. (1385). قرآن؛ جمهوریت و مردم سالاری، پژوهشهای قرآنی. ویژهنامه قرآن و مسائل جامعه معاصر، 12(45)، صص 144-161.
جوادی آملی، عبدالله. (1389). تفسیر موضوعی قرآن کریم. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1398). ولایت فقیه ولایت عدالت و فقاهت (تنظیم: محمد محرابی). قم: اسراء.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۱۶ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آلالبیت لإحیاء التراث.
حسینی خامنهای، سیدعلی. (06/12/1375). دیدار مسئولان سازمان بازرسی با رهبر انقلاب. در: khamenei.ir.
حکیم، سیدمحسن. (1374). مستمسک العروة الوثقی. قم: دارالتفسیر.
خرمشاد، محمدباقر. (1382). همایش بینالمللی مردمسالاری دینی. قم: دفتر نشر معارف.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دارالقلم.
رجبی دهبرزوئی، اصغر؛ بیدگلی، محمد. (1401). واکاوی مولفههای سبک زندگی مدیران در حکمرانی اسلامی از دیدگاه امام خامنهای، رهیافتهای نوین مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی، 3(7)، صص 115-130.
سروش محلاتی، محمد. (1386). دین و دولت در اندیشه اسلامی. قم: بوستان کتاب.
شریف رضی، محمد بن حسین. (۱۴۰۷ق). نهج البلاغه (تحقیق: صبحی صالح). قم: مؤسسه دار الهجرة.
شهید اول، شامی عاملی جزینی، محمد بن مکی بن محمد. (1417ق). الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة (چاپ دوم). قم: مؤسسه النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
شهید ثانی. (۱۴۱۳ق). مسالک الافهام فی تنقیح شرایع الاسلامی. قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
فربودی، یوسف. (1379). خطای تصمیمگیری مدیران، دانش مدیریت، دوره ۵۰.
قجری، علی؛ نوربخش، یونس. (1400). مطالعه نسبت مدل حکمرانی جمهوری اسلامی ایران با مدل حکمرانی خوب، مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 9(17)، صص39-67.
کلانتری، ابراهیم. (1393). کارآمدی نظام سیاسی مبتنی بر نظریۀ ولایت فقیه و ابزارهای آن، سیاست، دوره 44، شماره3، صص 465-481.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۶۳). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
مؤسسه آینده روشن. (۱۳۸۸). مجموعه آثار چهارمین همایش بینالمللی دکترین مهدویت با رویکرد سیاسی و حقوقی. قم: مرکز بینالمللی ترجمه و نشر المصطفی.
محمدی اشتهاردى، محمد. (1378). رابطه متقابل ولایت فقیه و مردم. پاسدار اسلام، ش 216.
معرفت، محمدهادی. (1378). امام خمینی و حکومت اسلامی. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
مکارم شیرازی، ناصر. (1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
مکارم شیرازی، ناصر. (1427ق). دائرةالمعارف فقه مقارن. قم: مدرسه الامام علیبنابیطالب.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۸۶). یکصد و پنجاه درس زندگی. قم: نسل جوان.
منتظری، حسینعلی. (1408ق). دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
موسوی خمینی، سیدروحالله. (1379). ولایت فقیه حکومتاسلامی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی&.
موسوی خمینی، سیدروحالله. (1385). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
موسوی شربیانی، سیدجلال. (1398). شاخصههای ارزیابی کارآمدی سیاسی بر مبنای نصوص اسلامی در نظام برآمده از اندیشه ولایت فقیه، پژوهشهای راهبردی انقلاب اسلامی، شماره 8، صص 45-68.
مهدیپور، محمود. (1387). جایگاه عقل در فرهنگ اسلامى. نامه جامعه، اندیشههای قرآنی متفکران معاصر، شماره 51، صص 36 - 40 .
نجفی، محمدحسن. (۱۴۱۳ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
هادوی تهرانی، مهدی. (1377). ولایت فقیه مبانی، ادله و اختیارات. تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 17 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 25 |
||