آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,666 |
| تعداد مقالات | 37,654 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,933,071 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,323,214 |
جایگاه قاعده فقهی احترام در منشور حقوق شهروندی جمهوری اسلامی ایران | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 11، فروردین 1404، صفحه 67-92 اصل مقاله (1.88 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.73842.1108 | ||
| نویسندگان | ||
| ابوالفضل نوریان* 1؛ سیف اله صرامی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری رشته فقه و حقوق دانشگاه مازندران | ||
| 2رئیس پژوهشکده فقه و حقوق پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی | ||
| تاریخ دریافت: 11 دی 1404، تاریخ بازنگری: 22 دی 1404، تاریخ پذیرش: 19 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| قاعده فقهی احترام، بهعنوان یکی از قواعد بنیادین فقه امامیه، در صیانت از اموال، جان و حیثیت افراد جایگاهی محوری دارد و در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران نیز بهصورت مستقیم و غیرمستقیم در تدوین قوانین و اسناد بالادستی انعکاس یافته است. منشور حقوق شهروندی که در سال ۱۳۹۵ از سوی دولت وقت جمهوری اسلامی ایران ابلاغ شد، بویژه در مواد ۷۵ و ۷۶، تجلی بارز این قاعده را در حوزه مالکیت مادی و معنوی نشان میدهد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که جایگاه قاعده احترام در منشور حقوق شهروندی چگونه قابل ارزیابی است و تا چه میزان میتواند بهعنوان مبنای نظری و عملی برای تضمین حقوق ملت ایران مورد استفاده قرار گیرد. این تحقیق با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش تطبیقی، ضمن بررسی مستندات قرآنی، روایی و آرای فقهای امامیه (از جمله امام خمینی و آیتالله خوئی)، نسبت این قاعده را با مواد منشور و قوانین مدنی و کیفری ایران تحلیل میکند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که قاعده احترام دربردارنده هر دو جنبه حرمت است: هم منع تصرف غیرمجاز و هم ضمان و لزوم جبران خسارت. بدینسان، این قاعده میتواند بهعنوان مبنای هنجاری معتبر برای حمایت از مالکیت و حریم خصوصی شهروندان عمل کند و پشتوانه نظری و عملی منشور حقوق شهروندی باشد. نوآوری پژوهش حاضر در ارائه نقشهای تطبیقی میان مؤلفههای قاعده احترام و مواد منشور حقوق شهروندی است؛ بر این اساس که نشان داده میشود این قاعده ظرفیت آن را دارد تا بهعنوان چارچوب نظری معتبر در سیاستگذاری حقوق شهروندی و ارتقای کارآمدی نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران مورد استفاده قرار گیرد. درنتیجه، منشور حقوق شهروندی نهتنها متکی بر آموزههای فقهی امامیه است، بلکه در مقام عمل نیز میتواند با استناد به قاعده احترام، ضمانت اجرایی مؤثرتری برای حفظ حقوق ملت ایران فراهم آورد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قاعده احترام؛ منشور حقوق شهروندی؛ ضمان؛ فقه امامیه؛ حقوق اساسی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Position of the Jurisprudential Principle of Respect in the Citizen Rights Charter of the Islamic Republic of Iran | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Abolfazl Nourian1؛ sayfallah sarrami2 | ||
| 1Ph.D. Candidate in Fiqh and Law, University of Mazandaran, Babolsar, Iran | ||
| 2Associate Professor, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The jurisprudential principle of respect (qaʿidat al-iḥtirām), as one of the foundational principles of Imamiya jurisprudence, occupies a central position in safeguarding individuals’ property, life, and dignity. Within the legal system of the Islamic Republic of Iran, this principle has been reflected—both directly and indirectly—in legislative enactments and higher-level legal documents. The Citizen Rights Charter adopted in 2016, particularly Articles 75 and 76, clearly manifests this principle in the sphere of material and intellectual property. The primary question of this study is how the position of the principle of respect in the Citizen Rights Charter can be evaluated and to what extent it can serve as a theoretical and practical foundation for guaranteeing the rights of the Iranian nation. Using a descriptive-analytical approach and a comparative method, this research examines Qur’anic and narrational evidence as well as the views of Imamiya jurists—including Ayatollah Khomeini and Ayatollah Khoei—and analyzes the relationship between this principle and the provisions of the Charter, as well as Iranian civil and criminal laws. The findings indicate that the principle of respect encompasses both dimensions of inviolability: the prohibition of unauthorized interference and the obligation of liability and compensation for damages. Accordingly, this principle can function as a valid normative foundation for protecting citizens’ property rights and privacy, serving as both the theoretical and practical underpinning of the Citizen Rights Charter. The novelty of this research lies in presenting a comparative mapping between the components of the principle of respect and the articles of the Citizen Rights Charter. It demonstrates that this principle has the potential to serve as a credible theoretical framework for policymaking in the field of citizen rights and for enhancing the efficiency of the legal system of the Islamic Republic of Iran. Consequently, the Citizen Rights Charter is not only grounded in the teachings of Imamiya jurisprudence but, in practice, can rely on the principle of respect to provide a more effective guarantee for safeguarding the rights of the Iranian people. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Principle of respect, Citizen Rights Charter, liability, Imamiya jurisprudence, constitutional rights | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
ابن ادریس، محمد بن احمد. (1410 ق). السرائر الحاری لتحریر الفتاوی (چاپ دوم). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم.
بجنوردی، حسن. (1395 ق ). القواعد الفقهیه (تدوین: مهدی مهریزی، محمدحسن درایتی، چاپ دوم). قم: نشر الهادی.
بجنوردی، سیدمحمد؛ مهریزی ثانی، محمد. (1391). حقوق شهروندی از نگاه امام خمینی&، فصلنامه پژوهشنامه متین، 15(61)، صص1 - 24.
جزائری، محمد جعفر. (1419ق). هدی الطالب فی شرح المکاسب (چاپ دوم). قم: نشر دارالکتاب.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1403ق). وسائل الشیعه. بیروت: درالاحیاء التراث.
حلی، حسن بن یوسف بن مطهر. (1413ق). قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام. قم: نشر اسلامی.
سلامی زاده، فاطمه. (1393). قاعده احترام مال در فقه امامیه و حقوق مدنی (پایان نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین.
شاهنده، آمنه. (1401). تعالی حقوق شهروندی ؛ جستاری در مولفههای حقوق شهروندی در آموزههای قرآن و نهج البلاغه، فصلنامه پژوهشهای نهج البلاغه، 21(73)، صص 123-139.
علامه طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن (چاپ پنجم). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
غلامی، فاطمه سادات. (1396). مباحث کاربردی قاعده احترام مال مسلمان در متون فقهی امامیه (پایان نامه کارشناسی ارشد). مشهد: دانشگاه فردوسی.
فخر المحققین، محمد بن حسن بن یوسف. (1387ق). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: نشر اسماعیلیان.
قانون احترام به آزادیهای مشروع و حفظ حقوق شهروندی، مصوب 1383 .
قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1383.
محقق داماد، مصطفی. (1406ق). قواعد فقه. تهران: مرکز نشر اسلامی.
منشور حقوق شهروندی. (1395). سایت نهاد ریاست جمهوری اسلامی ایران. https://president.ir
موسوی خمینی، سیدروح الله. (1418ق). کتاب البیع (مقرر: سیدحسن طاهرآبادی). تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
موسوی خوئی، سیدابوالقاسم. (1417ق). مصباح الفقاهه فی المعاملات (مقرر: محمدعلی توحیدی). قم: موسسه انصاریان. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 120 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 114 |
||