آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,671 |
| تعداد مقالات | 37,724 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,436,933 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,570,528 |
نقش قدرت در تولید دانش از منظر میشل فوکو و علامه طباطبایی | ||
| پژوهش‌های عقلی نوین | ||
| دوره 10، شماره 20، اسفند 1404، صفحه 99-122 اصل مقاله (655.63 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/nir.2026.66817.1418 | ||
| نویسندگان | ||
| مهدی منفرد1؛ محسن جوادی2؛ علی صادقی نژاد سریزدی* 3 | ||
| 1دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم | ||
| 2استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم | ||
| 3دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم | ||
| تاریخ دریافت: 30 شهریور 1402، تاریخ بازنگری: 04 آذر 1402، تاریخ پذیرش: 18 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| میشل فوکو فیلسوفی پست‌مدرن است که تولید دانش را در روابط قدرت جست‌وجو میکند و از این منظر، نسبیتی آشکار را برای دانش قائل می‌شود. نظر فوکو در این مورد را باید در نظریهٔ او با عنوان «دانش، قدرت و رژیم حقیقت» دنبال کرد. فوکو دانش را امری خنثی که تنها از مجموعه‌ای از گزاره‌ها تشکیل یافته است، نمی‌داند و برای قدرت در معرفت و تولید دانش، نقشی اساسی و جدایی‌ناپذیر قائل است. قدرت و دانش، رابطه‌ای متقابل دارند. قدرت هم پیامد دانش و هم تولیدکنندهٔ آن است. فوکو علوم انسانی را بارزترین نمونه از بسط قدرت با تولید دانش می‌داند. علامه طباطبایی در اصول فلسفه و روش رئالیسم، به بررسی نحوه‌ای از ادراکات می‌پردازند که در آن عوامل غیرمعرفتی را در تولید و تکثیر دانش‌های مرتبط با آن دانسته مؤثر است. علامه طباطبایی اگرچه مانند فوکو، نقش مستقیم و پررنگ برای دخالت قدرت در تولید دانش قائل نیست، در بر شمردن مواردی که در تولید دانش دخیل هستند، به عواملی اشاره میکند که لاجرم، قدرت نقشی موثر و قابل‌توجه در آن ایفا میکند. ایشان نسبت‌اندیشی را جایگزین نسبی‌گرایی فوکو کرده است و بدین‌وسیله نقش عوامل غیرمعرفتی مانند قدرت را در تولید دانش تبیین می‌کنند. به همین دلیل نویسندگان این نوشتار نقش قدرت در تولید دانش را از منظر این دو فیلسوف معاصر می‌کاوند و قرابت‌های فکری ایشان را در این مسئله شناسایی نماید. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| فوکو؛ طباطبایی؛ قدرت؛ دانش؛ نسبت اندیشی؛ نسبیت‌گرایی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Role of Power in the Production of Knowledge from the Perspective of Michel Foucault and Allāma Ṭabāṭabā’ī | ||
| نویسندگان [English] | ||
| mehdi monfared1؛ Mohsen Javadi2؛ Ali Sadeghi Nejad Saryazdi3 | ||
| 1Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Qom, Qom, Iran | ||
| 2Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Qom, Qom, Iran | ||
| 3‏Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Qom, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Michel Foucault is a postmodern philosopher who searches for knowledge production in power relations and from this perspective, he maintains an evident relativity for knowledge. Foucault's opinion on this matter should be sought for in his theory entitled "Knowledge, Power and the Regime of Truth". Foucault does not consider knowledge to be a neutral thing consisting only of a set of propositions and considers power to have a fundamental and inseparable role in cognition and knowledge production. Power and knowledge have a reciprocal relationship. Power is both the outcome of knowledge and its producer. Foucault considers the humanities to be the most obvious example of the expansion of power through knowledge production. In his Principles of Philosophy and the Method of Realism, ‘Allāma Ṭabāṭabā’ī examines a way of perception in which non-epistemic factors are considered effective in the production and multiplication of knowledge related to it. Although ‘Allāma Ṭabāṭabā’ī does not consider a direct and prominent role of power in knowledge production, as Foucault does, he points out factors in enumerating the cases involved in the production of knowledge, in which power inevitably plays an effective and significant role. He has replaced Foucault's relativism with relativity consideration, and thereby explains the role of non-epistemic factors such as power in knowledge production. For this reason, the authors of this article explore the role of power in knowledge production from the perspective of these two contemporary philosophers and identify their intellectual affinities on this issue. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Foucault, Ṭabāṭabā’ī, power, knowledge, relativity consideration, relativism | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابراهیمی دینانی، غلامحسین؛ خسروپناه، عبدالحسین؛ امامی، احمد (1399). «اصطلاح شناسی مفهوم علم در فلسفه اسلامی». معرفت فلسفی. ش 67. صص 35-52.
اسمارت، بری (1385). میشل فوکو. تهران: کتاب آمه .
بخشایشی اردستانی، احمد (1388). «فوکو و نظریه‌ی دانش، قدرت و رژیم حقیقت». دانشنامه. واحد علوم و تحقیقات. ش73. صص43-52.
پورحسن، قاسم (1392).« اعتباریات اجتماعی و نتایج معرفتی آن؛ بازخوانی دیدگاه علامه طباطبایی». حکمت و فلسفه. ش4. صص(47-70)
پین، مایکل (1389). فرهنگ اندیشهٔ انتقادی (از روشنگری تا پست مدرنیته).پیام یزدان‌جو. تهران: مرکز
حبیبی، رضا (1392). درآمدی بر فلسفهٔ علم (چاپ سوم). قم: انتشارات مؤسسهٔ آموزشی پژوهشی امام خمینی.
حقیقی، شاهرخ (1379) . گذار از مدرنیه؟ نیچه، فوکو، لیوتار، دریدا. تهران: آگاه
دریفوس، هربرت؛ رابینو، پل (۱۴۰۰). میشل فوکو فراسوی ساختارگرایی و هرمنوتیک با مؤخره ای به قلم میشل فوکو (ترجمهٔ حسین بشیریه). تهران: نشر نی. (نشر اثر اصلی ۱۳۷۹)
رز، جوزف؛ احمدوند، شجاع (1377). «قدرت/دانش». علوم سیاسی. ش 3. صص 206-234.
زالی زاده، مسعود؛ چراغی، اسماعیل؛ رضا دوست، کریم (1394). «بررسی نگرش میشل فوکو در باب علوم انسانی». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. سال نوزدهم. ش 2. صص213-226.
صدرالمتألهین (1410ق). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه (چاپ چهارم). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ضیمران، محمد (1387). میشل فوکو: دانش و قدرت. تهران: هرمس.
طباطبایی، سید محمدحسین (1390). اصول فلسفه و روش رئالیسم (مقدمه و پاورقی مرتضی مطهری). قم: صدرا.
طباطبایی، سید محمدحسین (1363). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی
طباطبایی، سید محمدحسین (1974) . المیزان فی تفسیر القرآن (چاپ سوم). بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
طباطبایی، سید محمدحسین (1432) . نهایة الحکمة (تصحیح و تعلیق شیخ عباس علی زارعی سبزواری، جلد اول و دوم). قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
طباطبایی، سید محمدحسین (1353) . قرآن در اسلام. ج دوم. تهران: دارالکتب الاسلامیه
طباطبایی، سید محمدحسین (1354) . معنویت تشیع. قم: تشیع.
فتاحی، سید مهدی (1387). «گفتمان قدرت در اندیشه میشل فوکو». دانشنامه (واحد علوم و تحقیقات). ش 4. صص 65-73.
فوکو، میشل (1388). نیچه، فوکو، مارکس (ترجمهٔ افشین جهاندیده و دیگران). تهران: هرمس
فوکو، میشل (1389). نظم اشیا (دیرینه‌شناسی علوم انسانی) (ترجمهٔ یحیی امامی). تهران: پژوهشکدهٔ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
فوکو، میشل (1393). مراقبت و تنبیه (تولد زندان) (ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نی.
فوکو، میشل (1397). ملاحظاتی دربارهٔ مارکس. گفت‌وگوهایی با دوتچو ترومبادوری (ترجمهٔ امیرهوشنگ افتخاری راد). تهران: نشر چشمه.
فوکو، میشل (1398). به سوی نقدی بر عقل سیاسی (ترجمهٔ محمدزمان زمانی جمشیدی). تهران: شب خیز
قدسی، محمد (1397). «نظریه استخدام علامه طباطبائی و آثار سیاسی و حقوقی آن». اندیشهٔ حقوق عمومی. پیاپی 14. صص 89-103.
کچویان، حسین (1382). فوکو و دیرینه شناسی دانش. تهران: دانشگاه تهران.
کچویان. حسین؛ کلانتری، عبدالحسین (1390). «علوم اجتماعی قاعده مدار است یا قانون مدار؟ بازخوانی آراء علامه محمد حسین طباطبایی». نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان. ش 1. صص 1-28.
بارث، لارنس (1379). متفکران بزرگ جامعه‌شناسی. راب استونز (ترجمهٔ مهرداد میردامادی). تهران: نشر مرکز.
مظفر، محمدرضا (1397). المنطق. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی
نوابخش، مهرداد؛ کریمی، فاروق (1388). «واکاوی مفهوم قدرت در نظریات میشل فوکو». مطالعات سیاسی. ش 3. صص 41-50.
Dreyfus, Hubert L.; Rabinow, Paul; & Foucault, Michel. (1983). Michel Foucault, beyond structuralism and hermeneutics (2nd ed). Chicago: University of Chicago Press. Foucault, Michel (1978), The History of Sexuality, Vol. I. London: Penguin books. Foucault, Michel (1980) , Power/Knowledge, Brighton, Sussex: The Harvest Press Ltd. Foucault, Michel & Kritzman, Lawrence D. (1990). Politics, philosophy, culture: interviews and other writings 1977-1984. (A. Sheridan, tran.). London New York: Routledge. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,642 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 235 |
||