آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,671 |
| تعداد مقالات | 37,724 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,440,261 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,576,685 |
بررسی انتقادی دیدگاه آیه الله مصباح یزدی در باره شرایط لازم برای یک نظریه اخلاقی معقول و مقبول | ||
| پژوهش‌های عقلی نوین | ||
| دوره 10، شماره 20، اسفند 1404، صفحه 175-200 اصل مقاله (581.77 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/nir.2026.70032.1463 | ||
| نویسنده | ||
| علیرضا آل بویه* | ||
| استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی | ||
| تاریخ دریافت: 14 مهر 1403، تاریخ بازنگری: 20 آبان 1403، تاریخ پذیرش: 18 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| ارائهٔ نظریهٔ اخلاقی، آن هم با توجه به آموزه‌های اسلامی یکی از دغدغه‌های برخی از متفکران مسلمان در چند دههٔ اخیر بوده است. آیةالله محمدتقی مصباح یزدی نخستین متفکر مسلمانی است که کوشیده است تقریری غایت‌گرایانه از اخلاق اسلامی ارائه دهد. او پیش از ارائهٔ نظریهٔ خود، ده شرط برای یک نظریهٔ اخلاقی معقول و مقبول برشمرده است که عبارتند از: 1. انتزاعی دانستن مفاهیم اخلاقی؛ 2. اخباری دانستن حقیقت جمله‌های اخلاقی؛ 3. بدیهی نبودن قضایای اخلاقی؛ 4. جایگاه عقل، تجربه و وحی در حکم اخلاقی؛ 5. کمال حقیقی به‌عنوان مصداق نتیجهٔ مطلوب در حکم اخلاقی؛ 6. معیار ارزش‌گذاری افعال اخلاقی؛ 7. نقش اختیار و آگاهی از ارزش اخلاقی؛ 8. اختلاف مرتبه در ارزش‌های اخلاقی؛ 9. منشأ و راه‌حل اختلافات اخلاقی؛ 10. رابطهٔ اخلاق و جهان‌بینی. اما به نظر می‌رسد این شرایط نمی‌‌توانند شرایط یک نظریهٔ معقول و مقبول درنظر گرفته شوند، بلکه پیش‌فرض آنها تقریر غایت‌گرایانهٔ آیةالله محمدتقی مصباح یزدی از نظریهٔ اخلاق اسلامی است. به بیان دیگر، چون ایشان تنها نظریهٔ خود را معقول و مقبول می‌داند، شرایطی را در نظر گرفته است که با توجه به آن شرایط، تنها همان نظریه درست خواهد بود؛ درحالی‌که معقولیت و مقبولیت شرایط باید بدون درنظر گرفتن هر نظریه‌ای باشد. ازاین‌رو در این مقاله افزون بر گزارش و تحلیل این شرایط، به نقد آنها نیز خواهیم پرداخت. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد بسیاری از این شرایط به‌گونه‌ای در نظر گرفته شده‌اند که تنها با نظریه‌ای خاص، سازگاری و همخوانی دارند. البته در ضمن مباحث، برخی از اشکالات نظریهٔ ایشان نیز آشکار می‌شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| نظریه اخلاقی؛ نظریه اخلاق اسلامی؛ آیه الله محمدتقی مصباح یزدی؛ شرایط نظریه اخلاقی معقول و مقبول؛ تقریر غایت‌گرایانه از اخلاق اسلامی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Critical Study of Ayatollah Miṣbāḥ Yazdī's View on the Necessary Conditions for a Reasonable and Acceptable Moral Theory | ||
| نویسندگان [English] | ||
| alireza alebouyeh | ||
| Islamic Sciences and Culture Academy | ||
| چکیده [English] | ||
| Presenting a moral theory, in light of Islamic teachings, has been one of the concerns of some Muslim thinkers in the last few decades. Ayatollah Muhammad Taqī Miṣbāḥ Yazdī is the first Muslim thinker who has attempted to present a teleological account of Islamic ethics. Before presenting his theory, he listed ten conditions for a reasonable and acceptable moral theory, which includes: 1. Considering moral concepts as being abstract; 2. Considering the truth of moral statements as being traditional (akhbārī); 3. Moral propositions as not being self-evident; 4. The status of reason, experience, and revelation in moral judgment; 5. True perfection as an example of the desired result in moral judgment; 6. The criterion for evaluating moral actions; 7. The role of free will and awareness of moral value; 8. Difference in ranks in moral values; 9. The origin and solution of moral disputes; 10. The relationship between morality and worldview. However, it seems that these conditions cannot be considered the conditions of a reasonable and acceptable theory, but rather their premise is Ayatollah Mohammad Taqī Miṣbāḥ Yazdī's teleological interpretation of the theory of Islamic morality. In other words, since he considers only his own theory to be reasonable and acceptable, he has considered conditions under which, given those conditions, only that theory will be true; whereas the reasonableness and acceptability of the conditions should be without considering any theory. Therefore, in this article, in addition to reporting and analyzing these conditions, we will also criticize them. The results of this research show that many of these conditions have been considered in such a way that they are compatible and consistent with only a specific theory. Of course, in the course of the discussions, some of the shortcomings of his theory also become apparent. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| moral theory, Islamic moral theory, Ayatollah Muhammad Taqī Miṣbāḥ Yazdī, conditions of a reasonable and acceptable moral theory, teleological interpretation of Islamic morality | ||
| مراجع | ||
|
آل‌بویه، علیرضا (1398). سقط جنین از منظر اخلاقی. تهران: سمت و پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. آل‌بویه، علیرضا (1400). «بررسی انتقادی غایت‌گرایی اخلاقی به مثابه نظریه هنجاری قرآن». قرآن‌شناخت. ش14 (26)، صص95–112. دبیری، احمد و میرجلیلی، سیدکاظم (1397). «ماهیت نظریهٔ اخلاقی؛ شرحی بر یک نظریهٔ اخلاقی درست و مقبول»، پژوهش‌نامه اخلاق، ش41، صص7–20. ابن ابی جمهور(1403). عوالی اللئالی العزیزیة فی الاحادیث الدینیة. بی‌جا: سیدالشهداء. حسینی‌رامندی، سیدعلی اکبر (1398). نظریهٔ اخلاق هنجاری اسلام بر اساس قرآن کریم. قم: نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. حسینی‌رامندی، سیدعلی اکبر (1399الف). قرآن و غایت‌گرایی اخلاقی». قرآن‌شناخت، ش24. صص39–58. حسینی‌رامندی، سیدعلی اکبر (1399ب ). «نظریه خودگروی اخلاقی از دیدگاه قرآن». پژوهش‌های قرآنی. ش94. صص67–86. ریچلز، جیمز (1392). عناصر فلسفهٔ اخلاق (ترجمهٔ محمود فتحعلی و علیرضا آل‌بویه). قم: نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. مبینی، محمدعلی؛ آل‌بویه، علیرضا (1397). «لغزش معناشناختی در نظریه‌های اخلاقی غایتگرا با تأکید بر نظریۀ اخلاقی استاد مصباح یزدی»، نقدونظر، ش89، صص4–28. مصباح، محمدتقی (1382). بنیاد اخلاق روشی نو در آموزش فلسفهٔ اخلاق، قم: انتشارات مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی. مصباح‌یزدی، محمدتقی (1384). نقدوبررسی مکاتب اخلاقی (نگارش احمدحسین شریفی). قم: انتشارات مؤسسهٔ آموزشى و پژوهشى امام خمینی. مصباح‌یزدی، محمد تقی (1374). دروس فلسفهٔ اخلاق (چاپ پنجم). تهران: انتشارات اطلاعات. Alebouyeh, A. (2021). "Compatibility or Incompatibility of Bentham’s Utilitarianism with the Quran’s Doctrine." Theosophia Islamica.Vol 2 . pp. 48–74. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 166 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 116 |
||