آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,191 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,809,046 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,712 |
اهمیت و اهداف تفسیر تقریبی | ||
| مطالعات علوم قرآن | ||
| دوره 7، شماره 4، دی 1404، صفحه 66-45 اصل مقاله (2.18 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jqss.2026.72736.1399 | ||
| نویسنده | ||
| حسین رضایی* | ||
| دکتری، گروه قرآن و حدیث، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 08 شهریور 1404، تاریخ بازنگری: 22 آذر 1404، تاریخ پذیرش: 01 فروردین 1405 | ||
| چکیده | ||
| «تفسیر تقریبی» رویکردی است که با تمرکز بر مشترکات اعتقادی، فقهی و اخلاقی، تلاش میکند تا قرآن را بهعنوان نقطه اتصال مسلمانان معرفی کرده، از بروز شکافهای فکری و اجتماعی جلوگیری کند. این شیوه، برخلاف تفسیرهای انحصاری و تعصّبآلود، با تکیه بر مشترکات عقیدتی و فکری، در پی کاهش تنشهای مذهبی و تقویت روحیه وحدت اسلامی است. این پژوهش، با روش اسنادی و با شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و درصدد است با بررسی اهمیت و اهداف «تفسیرتقریبی»، نقش آن را در تحقق امت واحده اسلامی آشکار سازد. این رویکرد با تمرکز بر مشترکات دینی و کنارگذاشتن منازعات فرقهای، میتواند به کاهش درگیریهای مذهبی، تقویت گفتمان امت واحده، و ارتقای جایگاه جهان اسلام در برابر تهدیدهای بیرونی بینجامد و به راهبردی تمدنی جهت تحکیم وحدت مسلمانان بدل شود. از مهمترین دستاوردهای این پژوهش، ارتقای همبستگی علمی و فکری میان مفسران و محققان اسلامی، فراهمسازی زمینه برای گفتوگوی بینمذهبی و تقویت اعتماد متقابل، مقابله با جریانهای تکفیری و اسلامهراسی، از رهگذر ارائه تصویری عقلانی و وحدتگرا از اسلام است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تقریب؛ همگرایی؛ تمدن؛ تفسیر تقریبی؛ مشترکات اعتقادی؛ فقهی و اخلاقی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Importance and Objectives of Approximative (Taqrībī) Exegesis | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hosain Rezayi | ||
| PhD., Department of Quran and Hadith, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The Noble Quran is the book of guidance and the central axis of unity for the Islamic Ummah. Sectarian differences in the Islamic world, particularly in the domain of Quranic exegesis, have given rise to exclusivist discourses and inter-sectarian confrontations. Many traditional exegeses, instead of focusing on shared principles, have emphasized doctrinal differences. This has not only made the general understanding of the Quran more difficult but has also laid the groundwork for social and political tensions. In such circumstances, there is a felt need for an exegetical approach that, with a unity-oriented and rapprochement-focused perspective, can harness the Quran's potential to foster empathy, mutual understanding, and cohesion. Thus, despite the numerous commonalities among Islamic sects, exegetical disagreements throughout history have caused doctrinal and social rifts. In this context, approximative or rapprochement-centered exegesis (tafsīr taqrībī) has emerged as a strategy to reduce differences and strengthen religious mutual understanding. The present article, by examining the importance and objectives of approximative exegesis, demonstrates that this approach plays an effective role not only in the scholarly and theoretical spheres but also in social, political, and other domains. A precise analysis of these dimensions will pave the way for a deeper understanding of the Quran's unity-creating capacities. Furthermore, investigating the explicit or implicit objectives of this type of exegesis can lead to a better grasp of the theoretical and strategic motivations of its proponents. This exegesis, adopting a unity-centered approach in Quranic studies, seeks to create the grounds for religious and sectarian mutual understanding by focusing on the shared doctrinal and exegetical elements among Islamic sects. Consequently, it has significant effects not only at the academic level but also in social, cultural, and political arenas. Moreover, this approach can play an effective role in realizing the unified Islamic Ummah, advancing inter-sectarian dialogue, and reducing sectarian prejudices. The objectives of exegetes who incline toward this approach reflect their diverse scholarly, social, and religious concerns, as well as their effort to present a comprehensive exegesis with a rational and impartial outlook. Therefore, the present writing has been prepared and compiled with the aim of recognizing the importance of approximative exegesis, its objectives, and gaining a better understanding of it in order to achieve unity, advance and expand the goals of religion in Islamic societies, and ultimately realize the unified Islamic Ummah. Approximative exegesis is an approach that, by focusing on shared doctrinal, jurisprudential, and ethical elements, seeks to present the Quran as the point of connection among Muslims and prevent the emergence of intellectual and social rifts. Unlike exclusivist and prejudiced exegeses, this method relies on shared beliefs and ideas to reduce religious tensions and strengthen the spirit of Islamic unity. Accordingly, the main question of this writing is: What importance and necessity does approximative exegesis hold in the religious and scholarly community of Muslims, and what objectives does it indeed serve in various scholarly, theoretical, social, cultural, and political domains? To what extent can it contribute to realizing unity-oriented goals? 46 Studies of Qur̓anic Sciences, Vol. 7, No. 4, 2025 This research has been conducted using a documentary method and a descriptive-analytical approach, aiming to reveal the role of approximative exegesis in achieving the unified Islamic Ummah by examining its importance and objectives. Based on the findings of this study: Quranic exegesis with a unity-oriented and rapprochement-focused approach is not only a theoretical necessity but also a religious and social responsibility in the present era. Approximative exegesis, as a unity-centered approach in Quranic studies, possesses extensive capacities for strengthening religious mutual understanding and social cohesion. The objectives of this type of exegesis encompass theoretical motivations as well as strategic goals. The exegetes' aims stem from social concerns, theological imperatives, and the need for convergence within the Islamic Ummah, reflecting a civilizational and empathetic approach to understanding the Quran. By focusing on shared principles and avoiding sectarian prejudices, this approach can play an effective role in rebuilding the unity of the Islamic Ummah, elevating the general understanding of the Quran, and countering extremist discourses. Supporting this type of exegesis is an effective step toward realizing the unified Ummah and strengthening the cultural and spiritual cohesion of Muslims. Unity-oriented and rapprochement-focused exegesis is not merely a scholarly method for understanding the Quran but also a cultural and social strategy for reinforcing the cohesion of the Islamic Ummah. Exegetes such as al-Ṭūsī, al-Ṭabarsī, Mughniyah, Rashid Rida, and Fadlallah have shown through their works that it is possible to reach a shared and empathetic understanding of the Quran while preserving scholarly principles. This approach stands against extremism, divisiveness, and religious exclusivism, offering a path to reconstructing a shared Islamic identity in the contemporary world. Ultimately, it can be said that approximative exegesis does not only respond to the theoretical and religious needs of its time but also constitutes an important step toward mutual understanding and rational, faithful coexistence with the Quranic text. This is because approximative exegesis opens a window onto the realization of the meaning of unity, constructive inter-sectarian interaction, and the revival of shared revelatory capacities in a pluralistic religious environment. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Rapprochement or approximation (taqrīb), convergence, civilization, approximative exegesis, shared doctrinal, jurisprudential, and ethical elements | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
نهجالبلاغه.
آذرشب، محمدعلی. (1384). پیشینه تقریب. ترجمه رضا حمیدی. تهران: مجمعجهانیتقریب.
آصف محسنی، محمدحسن. (1386). از نظر تا عمل. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
ابن اثیر، ابوالحسن علی بن ابی الکرام. (1385). جامع الاصول. بیروت: دارالصاد.
ابنفارس، احمد. (1991م). معجممقاییساللغه. بیروت: دارالجیل.
ابنمنظور، جمال الدین. (1414ق). لسانالعرب. (ج11). بیروت: دارالفکر.
ابنهشام، عبدالملک. (1375). سیره ابن هشام. (ج1). ترجمه سید هاشم رسولی محلاتی. تهران: کتابچی.
امین، سید محسن. (1376). سیره معصومان. ترجمه علی حجتی. تهران: سروش.
انبارداران، ندا. (1402). آراء تفسیری علامه محمدجواد مغنیه در باب وحدت اسلامی با تأکید بر تفسیر الکاشف. استاد راهنما: محسن قاسمپور. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
بشارتیراد، حسن. (1393). جریانشناسی تقریب مذاهب اسلامی. جریانشناسی دینی معرفتی در عرصه بینالملل، 2(1)، ص15-42.
بهادری جهرمی، روحالله. (1397). مبانی تفسیر تقریبی. مطالعات مقارنهای مذاهب اسلامی، 1(2)، صص147-167.
بیآزار شیرازی، عبدالکریم؛ حجتی، سید محمدباقر. (1370). تفسیر کاشف. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
بیآزار شیرازی، عبدالکریم. (1354). اسلام آیین همبستگی. تهران: نشر بعثت.
بیآزار شیرازی، عبدالکریم. (1384). با تفاسیر تقریبگرا؛ قرآن را به زندگی بازگردانیم. تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 2(1)، صص37-55.
تسخیری، محمدعلی. (1383). درباره وحدت و تقریب مذاهب اسلامی. تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
تسخیری، محمدعلی. (1391). اندیشه برخی شخصیتهای تقریبی. تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب.
خسروشاهی، سید هادی. (1389). سرگذشت تقریب. قم: پژوهشگاه مطالعات تقریبی.
دیون پورت، جان. (1388). عذر تقصیر به پیشگاه محمّد و قرآن. ترجمه سید غلامرضا سعیدی. تهران: اطلاعات.
راغب اصفهانی، حسین. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالعلم.
رشیدرضا، محمد؛ عبده، محمد. (1414ق). تفسیر القرآن العظیم الشهیر بتفسیر المنار. (ج1، 3). بیروت: دارالمعرفه.
رضوانی، مصطفی. (1399). بررسی و تحلیل اندیشههای تقریبگرایانه در تفاسیر شیعه. استاد راهنما: محمدرضا حاجیاسماعیلی. رساله دکتری. دانشگاه اصفهان.
طباطبایی، سید محمدحسین. (1374). تفسیرالمیزان. (ج1، 15). ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن. (1360). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تحقیق: رضا ستوده. تهران: نشر فراهانی.
طوسی، محمدبن حسن. (1364). التبیان فی تفسیر القرآن. (ج1). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
غفورزاده، زهرا. (1403). تحلیلی تطبیقی از اسباب تقریب و تفرقه در تفسیر المیزان و المنار با تمرکز بر آیه213 سوره بقره. استاد راهنما: حمزه علی بهرامی. پایاننامۀ ارشد.
فضلالله، سید محمدحسین. (1419ق). من وحی القرآن. (ج1، 3). بیروت: دار المَلاک للنشر.
فلاحزاده، محمدهادی؛ علی اکبری، راضیه. (1393). بررسی مبانی معرفتی وحدت امت اسلامی در آیات و روایات. مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی. قابل دسترس در:
https://www.taghrib.org/fa/article/print/666
کاشف الغطاء، محمدحسین. (1428). اصل الشیعه و اصولها. قم: انتشارات آل البیت(ع).
کلینی، محمّد بن یعقوب. (1401ق). الکافی. (ج2-3). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
متقی هندی، علی بن حسام الدین. (1409ق). کنز العمال. بیروت: موسسه الرساله.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الانوار. (ج32). بیروت: دارالاحیاء تراثالعربی.
مدنی، سید ابوطالب. (1397). اندیشههای تقریبی شیخ طوسی در تفسیر تبیان. استاد راهنما: محمدمحمدی مظفر. پایاننامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه ادیان.
مغنیه، محمدجواد. (1424ق). التفسیر الکاشف. (ج1، 3). بیروت: دارالکتاب الاسلامی.
مغنیه، محمدجواد. (1425ق). تفسیر المبین. قم: دارالکتب العلمیه.
موسویرنانی، فاطمه سادات. (1395). تحلیل مبانی تقریب بین ادیان ابراهیمی با تکیه بر روایات شیعه امامیه. استاد راهنما: حامد پوررستمی. پایاننامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه پردیس.
مهریزی، مهدی؛ قنبری، محمد. (1396). اندیشههای تقریبی ابوالفتوح. قم: نشر علم.
نطقیمقدم، سیده سمانه. (1395). رویکردهای تقریبی علمای شیعه در سده اخیر. استاد راهنما: حمیدرضا شریعتمداری. پایاننامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه ادیان.
واعظزاده خراسانی، محمد. (1374). ندای وحدت. تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 14 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 22 |
||