آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,191 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,809,046 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,711 |
واکاوی تحلیلی- انتقادی دیدگاه اندیشمندان أهلسنّت در موضوع گردآوری قرآن | ||
| مطالعات علوم قرآن | ||
| دوره 7، شماره 4، دی 1404، صفحه 88-67 اصل مقاله (2.17 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jqss.2026.69754.1323 | ||
| نویسنده | ||
| سیدنصرالله موسوی منش* | ||
| سطح 3، حوزه علمیه قم؛ مؤسسه فرهنگ جعفری، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 03 شهریور 1403، تاریخ بازنگری: 17 مهر 1404، تاریخ پذیرش: 01 فروردین 1405 | ||
| چکیده | ||
| یکی از مباحث مهم در علوم قرآنی، موضوع تاریخ جمعآوری و تدوین قرآن است. از قرون نخستین اسلامی تاکنون، محدثان و مفسران درباره چگونگی گردآوری قرآن، پژوهش و بحث کردهاند. در منابع حدیثی اهلسنت گزارشهای گوناگونی درباره این فرآیند ارائه شده که در برخی موارد، موجب طرح شبهاتی درباره اعتبار تاریخی و اصالت مصحف موجود گردیده است؛ ازاینرو، بسیاری از اندیشمندان مسلمان درصدد تبیین و رفع این ابهامها برآمدهاند. هرچند میان علمای اهلسنت اتفاقنظر وجود دارد که در زمان حیات پیامبر اکرم(ص) همه آیات قرآن بر مواد گوناگونی مانند پوست، چوب و استخوان نوشته شده است، اما درباره زمان و شیوهی گردآوری نهایی و ترتیب سورهها اختلافنظرهایی میان آنان دیده میشود. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی ـ انتقادی و به روش اسنادی ـ کتابخانهای انجام شده است. نویسنده با بررسی منابع معتبر اهلسنت، دیدگاه اندیشمندان را بهصورت توصیفی و تطبیقی تحلیل کرده و با ارزیابی انتقادی، تعارضها و مبانی استدلالی هر دیدگاه را واکاوی نموده است. این تحقیق از نوع کیفی و نظری است و هدف آن، تبیین و نقد علمی سیر تحول دیدگاههای اهلسنت درباره جمع قرآن میباشد. نتایج پژوهش نشان میدهد که اندیشمندان یادشده، با وجود تفاوتهای جزئی در روششناسی، همگی بر اصولی چون تحلیل تاریخی، استناد به منابع معتبر، تلفیق روشهای تحلیلی، توجه به نقش شخصیتهای کلیدی و دفاع از صحت و دقت فرآیند جمعآوری قرآن تأکید داشته و تلاش نمودهاند تصویری علمی و مستند از چگونگی حفظ و انتقال قرآن ارائه دهند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قرآن؛ مصحف؛ گردآوری قرآن؛ اندیشمندان أهلسنت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Analytical-Critical Examination of the Views of Sunni Scholars on the Compilation of the Quran | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Seyed Nasrollah Mosavimanesh | ||
| Level 3, Hawzah and Senior; Jaʿfari Cultural Institute, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Since the Noble Quran is the most sacred book for Muslims and the final divine scripture, its history and the manner of its compilation and codification have held—and continue to hold—great importance for Muslims. From the early Islamic centuries to the present, hadith scholars and exegetes have researched and discussed the timing and process of the compilation and codification of the Noble Quran within hadith and exegetical sources. Thus, a key topic in Quranic sciences is the history and manner of the compilation and codification of the Noble Quran. In Sunni hadith sources, various reports have been presented regarding the process of compiling and codifying the Quran, some of which have given rise to doubts about the historical authenticity and integrity of the existing Mushaf. The abundance of diverse accounts and historical texts in this area, along with the methods of reasoning and reconciling them, has led to the formation of different views among Sunni scholars of Quranic sciences. Although all Sunni scholars agree that the entirety of the Quranic verses were written down during the lifetime of the Messenger of God on pieces of leather, wood, bone, silk, paper, and the like, they differ regarding the manner and timing of the compilation and codification of these writings, as well as the arrangement of verses and surahs within a single Mushaf. Consequently, many Muslim scholars have sought to clarify and resolve these ambiguities. The present article aims to examine the views of eight prominent scholars in this field and, through analyzing their perspectives, highlight noteworthy points in their positions. These eight Sunni scholars are: Qāḍī ʿAbū Bakr al-Bāqilānī in his book al-Intiṣār li-l-Qurʾān, al-Ḥakīm al-Naysābūrī (one of the leading Sunni figures) in al-Mustadrak ʿalā al-Ṣaḥīḥayn, al-Bayhaqī in Shuʿab al-Īmān, al-Qurṭubī in his exegesis al-Jāmiʿ li-Aḥkām al-Qurʾān, al-Khāzin in the third chapter of his exegesis Lubāb al-Taʾwīl fī Maʿānī al-Tanzīl, al-Zarkashī in the section on the compilation of the Quran in al-Burhān fī ʿUlūm al-Qurʾān, Niẓām al-Dīn al-Naysābūrī in the fourth introduction to his exegesis Gharāʾib al-Qurʾān titled “The Manner of Compiling the Quran,” and al-Zurqānī in the eighth discussion of his book Manāhil al-ʿIrfān. The present research is qualitative and theoretical in nature, conducted with an analytical-critical approach using a documentary-library method. The author has descriptively and comparatively analyzed the views of these scholars by examining reliable Sunni sources, and through critical evaluation, has scrutinized the contradictions and argumentative foundations of each perspective. The objective of this study is to elucidate and offer a scholarly critique the evolution of the views of these eight prominent Sunni scholars regarding the compilation of the Quran. Based on the findings of this research, Sunni scholars unanimously affirm the divine and revelatory nature of the Quran, yet they present differing views on the manner and timeline of its compilation process. A comparative examination of hadith, exegetical, and historical sources reveals that reports of the compilation of the Quran are, in some cases, marked by contradictions and inconsistencies, making it difficult to provide a single, definitive account of its stages. Nevertheless, the views and scholarly approaches of these thinkers, despite minor methodological differences, rest on several shared principles: precise historical analysis, reliance on authentic sources, integration of analytical methods, attention to the role of key figures in Quranic history, and defense of the accuracy and integrity of the compilation process. In this way, they have endeavored to present a documented, coherent, and scientific picture of the process of compiling and codifying the Quran, demonstrating that this process played a foundational role in preserving, transmitting, and perpetuating the authenticity of the Quranic text throughout history—a principle that enjoys consensus among all Muslims. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Quran, Mushaf, compilation, Sunni scholars | ||
| مراجع | ||
|
ابنأبیداود، عبداللهبنسلیمان. (1423ق). المصاحف. تحقیق: محمد بن عبده. قاهره: الفاروق الحدیثة.
ابنأبیشیبه، عبداللهبنمحمد. (1409ق). المصنف فی الأحادیث والآثار. (ج6). تحقیق: کمال یوسف الحوت. ریاض: مکتبة الرشد.
ابنحبان، محمد. (1414ق). صحیح ابن حبان بترتیب ابن بلبان. (ج10). تحقیق: شعیب الأرنؤوط. بیروت: مؤسسه الرساله.
ابنحجرعسقلانی، أحمدبنعلی. (1379ق). فتح الباری شرح صحیح البخاری. (ج9). تحقیق: محمد فؤاد عبدالباقی. بیروت: دارالمعرفه.
ابنحنبل، احمدبنمحمد. (1421ق). المسند (مسند أحمد). (ج35). تحقیق: شعیب الأرنؤوط- عادل مرشد و... . بیروت: مؤسسه الرساله.
ابنعبدالبر، یوسفبنعبدالله. (1412ق). الاستیعاب فی معرفةالأصحاب. (ج3). تحقیق: على محمد البجاوى. بیروت: دارالجیل.
ابنندیم، محمدبنإسحاق. (1417ق). الفهرست. تحقیق: إبراهیم رمضان. (چاپ دوم). بیروت: دارالمعرفه.
أبونعیم، أحمدبنعبدالله. (1394ق). حلیه الأولیاء وطبقات الأصفیاء. (ج1). مصر: السعادة.
باقلانی، محمدبن طیب. (1422ق). الانتصار للقرآن. (ج1). تحقیق: محمد عصام القضاه. بیروت: دار ابنحزم.
بخارى، محمدبنإسماعیل. (1422ق). الجامع المسند الصحیح المختصر من أمور رسول الله وسننه وأیّامه (صحیح البخارى). (ج6، 9). تحقیق: محمدزهیر بن ناصرالناصر. دارطوق النجاه (افست از سلطانیه).
بیهقی، أحمدبن حسین. (1423ق). شعب الإیمان. (ج1-2). تحقیق: عبدالعلی عبدالحمید حامد. ریاض: مکتبه الرشد/بومبای هند ـ الدارالسلفیه.
بیهقى، أحمدبن حسین. (1424ق). السنن الکبرى. (ج2؛ چاپ سوم). تحقیق: محمد عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.
حاکم حسکانی، عبیداللهبن عبدالله. (1411ق). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل. (ج1). تحقیق: محمدباقر محمودى. تهران: مجمع احیای فرهنگ اسلامی.
حاکم نیشابوری، محمدبنعبدالله. (1411ق). المستدرک علی الصحیحین. (ج2). تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.
خازن، علیبنمحمد. (1415ق). لباب التأویل فی معانی التنزیل. (ج1). تحقیق: محمد علی شاهین. بیروت: دارالکتب العلمیه.
زرقانی، محمد عبدالعظیم. (بیتا). مناهل العرفان فی علوم القرآن. (ج1، چاپ سوم). قاهره: چاپخانه عیسی البابی الحلبی وشرکاه.
زرکشی، محمدبنعبدالله. (1376ق). البرهان فی علوم القرآن. (ج1). تحقیق: محمد أبوالفضل إبراهیم. قاهره: دارإحیاء الکتب العربیه.
سیوطی، عبدالرحمنبنأبیبکر. (1394ق). الإتقان فی علوم القرآن. (ج1). تحقیق: محمد أبوالفضل إبراهیم. مصر: الهیئه المصریه العامه للکتاب.
طبرانی، سلیمان بن أحمد. (1415ق). المعجم الأوسط. (ج2، 4). تحقیق: قسم تحقیق دارالحرمین. قاهره: دارالحرمین.
قرطبی، محمدبنأحمد. (1384ق). الجامع لأحکام القرآن (تفسیر القرطبی). (ج1؛ چاپ دوم). تحقیق: أحمد البردونی وإبراهیم أطفیش. قاهره: دارالکتب المصریه.
متقی هندی، علیبنحسامالدین. (1401ق). کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال. (ج2؛ چاپ پنجم). تحقیق: بکری حیانی وصفوه السقا. بیروت: مؤسسه الرساله.
محبالدین طبری، أحمد بن عبدالله. (بیتا). الریاض النضره فی مناقب العشره. (ج1؛ چاپ دوم). بیروت: دارالکتب العلمیه.
مسلم نیشابورى، مسلم بن حجاج. (بیتا). المسند الصحیح المختصر بنقل العدل عن العدل إلى رسول الله (صحیح مسلم). (ج2). تحقیق: محمدفؤاد عبدالباقى. بیروت: دارإحیاء التراث العربى.
موسویمنش، نصرالله بن عبدالرضا. (1402). نسیم رحمانی در جمع و تدوین آیات قرآنی. قم: رسالت.
نسائى، أحمد بن شعیب. (1421ق). السنن الکبرى. (ج6). تحقیق: حسن عبدالمنعم شلبى. بیروت: مؤسسه الرساله.
نظامالدین نیشابوری، حسنبنمحمد. (1416ق). غرائب القرآن و رغائب الفرقان. (ج1). تحقیق: الشیخ زکریا عمیرات. بیروت: دارالکتب العلمیه.
هیثمی، علیبنأبیبکر. (1414ق). مجمع الزوائد و منبع الفوائد. (ج5، 7). تحقیق: حسامالدین قدسی. قاهره: مکتبه القدسی.
یعقوبی، أحمدبنأبییعقوب. (بیتا). تاریخ الیعقوبی. (ج2). بیروت: دارصادر.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 209 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 177 |
||