آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,191 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,809,046 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,711 |
تحلیل انتقادی تقابل ابزارانگاری جنسی زنان و نقشآفرینی آنان در تداوم حیات با تکیه بر آیه 223 سوره بقره و شواهد روایی | ||
| مطالعات علوم قرآن | ||
| دوره 7، شماره 4، دی 1404، صفحه 132-111 اصل مقاله (2.45 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jqss.2026.72979.1405 | ||
| نویسندگان | ||
| لیلا ابراهیمی* 1؛ سعید داودی لیمونی2؛ مهدی درستی3 | ||
| 1طلبه سطح چهار، علوم و معارف قرآن، جامعةالزهرا(س)، قم، ایران | ||
| 2استادیار، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران | ||
| 3طلبه سطح 3، سفیران هدایت، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 02 مهر 1404، تاریخ بازنگری: 26 آبان 1404، تاریخ پذیرش: 01 فروردین 1405 | ||
| چکیده | ||
| جایگاه زنان در جهانبینی اسلامی یکی از موضوعات محوری در گفتمانهای معاصر است که بهویژه از منظر برابری جنسیتی مورد توجه قرار گرفته است. برخی رویکردهای فمینیستی با استناد به آیاتی خاص از قرآن، مانند آیه ۲۲۳ سوره بقره که زنان را به «حرث» تشبیه کرده، این متن را در تعارض با اصول مدرن برابری جنسیتی تفسیر میکنند. این تشبیه، به دلیل قابلیت برداشتهای چندگانه، زمینهساز تفاسیر متفاوتی شده است؛ از جمله دیدگاههایی که زنان را در موقعیتی منفعل و تحت سلطه مردان بازنمایی میکنند. این پژوهش دو چشمانداز اصلی را مورد بررسی قرار میدهد: نخست، دیدگاهی انتقادی که تعبیر «حرث» را دلالتی بر ابزاری شدن و انفعال زن در روابط زناشویی معرّفی میکند؛ دوم، دیدگاهی تأییدی که این تشبیه را نمادی از ارزش ذاتی و نقش بیبدیل زنان در تکامل زیستی و اجتماعی انسان میداند. مطالعه حاضر با بهرهگیری از رویکرد تحلیلی- انتقادی و تبیین عمیق متن قرآنی و روایات مرتبط بیان میکند که غایت مفهومی آیه، نه ابزارانگاری یا تحقیر زنان، بلکه اثبات نقش فعال و محوری آنان در تحقق خانواده متعادل و پایدار است. آیه بر طیف گستردهای از اصول انسانی در روابط زناشویی تأکید میکند و هدف آن صرفاً تولید نسل نیست؛ بلکه به اخلاق، عاطفه و مسئولیت متقابل نیز توجه دارد. یافتهها نشان میدهد نظام روابط جنسی در قرآن مبتنی بر احترام متقابل، مسئولیت دو سویه و لحاظ نیازهای عاطفی- روانی هر دو جنس است؛ و برداشتهای سلطهجویانه یا تقلیلگرایانه، اغلب محصول شرایط اجتماعی و فرهنگی زمانه است و نه ذات تعالیم قرآنی. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حرث؛ عاملیت مردانه؛ سوره بقره؛ ابزارانگاری جنسی زنان؛ برابری جنسیتی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Critical Analysis of the Conflict Between Sexual Objectification of Women and Their Role in the Continuation of Life Based on Verse 223 of Surah al-Baqarah and Related Evidence from Hadith | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Leila Ebrahimi1؛ Said Davodi Limooni2؛ Mahdi Dorosti3 | ||
| 1Level Four Researcher, Quranic Sciences and Teachings, Jami'at al-Zahra, Qom, Iran | ||
| 2Assistant Professor, Research Institute of Islamic Culture and Thought, Qom, Iran | ||
| 3Level Three Student, Safiran-e Hidayat, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The status of women is one of the central topics in contemporary discourses, particularly from the perspective of gender equality. Some feminist approaches, citing specific Quranic verses such as verse 223 of Surah al-Baqarah, interpret the text as conflicting with modern principles of gender equality: “Your wives are a tilth for you, so approach your tilth however you wish, and send ahead for yourselves, and fear Allah, and know that you will meet Him, and give good tidings to the believers.” The simile of women to “tilth” (ḥarth) in this verse, due to its multiple possible interpretations, has given rise to diverse exegeses. A group of critics, relying on the apparent meaning of the simile and historical readings of it, regard this verse as evidence of the instrumentalization of women and the establishment of an asymmetrical relationship between men and women. In contrast, other approaches interpret the same expression as a symbol of women's existential role in the continuation of life, the formation of the family, and the realization of ethical purposes and human tranquility. Accordingly, the question arises: Does the comparison of women to “tilth” in the aforementioned verse support the subordination and instrumentalization of women, or can it serve as the basis for a dignity-centered, reciprocal, and participatory reading of gender? The present study, in order to resolve this semantic knot, examines two main perspectives: First, the viewpoint that frames the term “tilth” in connection with patriarchal history as an indication of women's passivity, men's sexual ownership, and the priority of male will in marital action. Second, the perspective that, by distancing itself from superficial and reductionist readings, considers “tilth” to be an expression denoting women's intrinsic value, constructive role, and agency in the biological, emotional, and social development of humanity. Employing a descriptive-analytical approach and explicating the Quranic text and related hadiths, the present study demonstrates that the conceptual purpose of the verse is not the instrumentalization or humiliation of women, but rather the affirmation of their active and central role in realizing a balanced and stable family. Ignoring the metaphorical, contextual, and narrative layers of the verse leads to a semantic impasse in understanding it. Lexical sources show that “ḥarth” extends beyond the literal meaning of “cultivation and sowing” to encompass the process of preparation and planting, the cultivated land itself, and the resulting harvest. Thus, the word covers a broad semantic field that depicts the networked relationship between “field,” “seed,” and “yield.” When this semantic range is applied to women in the Quranic text, it does not merely mean “a place of consumption” or “a tool for pleasure,” but rather points to their position as the medium for the realization of life, the continuity of generations, and the nurturing of humanity, emphasizing their structural connection to the perpetuation of human existence. At the exegetical and discursive level, some traditional interpretations, influenced by patriarchal cultural and social structures, have understood the verse “Your wives are a tilth for you, so approach your tilth however you wish” in a way that portrays the man as the owner of the body and the exclusive initiator of sexual action, with the woman depicted in a submissive and passive position. Some contemporary feminist readings, relying on this same exegetical heritage and within the framework of modern gender concepts, have highlighted precisely this part and placed the Quranic text as a whole under accusation—whereas many of these interpretations are shaped by extra-textual presuppositions and modern gender concepts that are incompatible with the conceptual structure of the Quran and hadiths. A deep reading of this expression reveals that the verse emphasizes a wide spectrum of human principles in marital relations, and its aim is not merely procreation; rather, it attends to ethics, tranquility, affection, and mutual responsibility. In such a horizon, woman as “tilth” is not a consumable object but a partner in a responsible process whose outcome is the human being, the family, and a balanced society. The findings of this analysis indicate that the Quranic system of sexual relations is founded on mutual respect, bilateral responsibility, and consideration of the emotional and psychological needs of both genders. Domineering or reductionist interpretations reflect more the social and discursive conditions of specific eras than the text itself. From the Quranic perspective, in creation, a single soul was created—“He who created you from a single soul and created from it its mate” (Quran 4:1)—and no duality is apparent in this regard. Islam views men and women as a unified human entity, each complementing the other. Thus, verse 223 of Surah al-Baqarah, in light of the monotheistic worldview and the broader system of verses concerning affection and mercy—“And of His signs is that He created for you mates from among yourselves, that you may find tranquility in them, and He placed between you affection and mercy” (Quran 30:21)—and the mutual description of spouses as garments for one another—“They are a garment for you and you are a garment for them” (Quran 2:187)—can serve as the foundation for redesigning contemporary Islamic discourse on gender around human dignity, mutual agency, and responsible participation. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Tilth (ḥarth), male agency, Surah al-Baqarah, sexual objectification of women, gender equality | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
نهجالبلاغه.
آلوسى، محمودبن عبدالله. (1415ق). روحالمعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی (ج1). بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابراهیمی و همکاران. (۱۴۰۱). دلالتهای تشبیه زنان به حرث در آیه ۲۲۳ سوره بقره با رویکرد تحلیلی-انتقادی آرای نواندیشان معاصر. مطالعات علوم قرآن، ۴(2)، صص105-133.
ابنابیجمهور، محمّدبن زینالدّین. (1403ق). عوالی اللئالی. (ج1). قم: سیدالشهداء
ابندرید، ابوبکر محمّدبن حسن. (1987م). جمهرةاللغة. (ج1). بیروت: دارالعلم للملایین.
ابنفارس، احمدبنزکریا. (1404ق). معجم مقاییس اللغة. (ج2). قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
ابنماجه، محمّدبن یزید. (بیتا). سنن ابنماجة. (ج1). تحقیق محمد فؤاد عبد الباقی، دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
ابنمنظور، محمّدبنمکرم. (1414ق). لسان العرب. (ج2). بیروت: دار صادر.
ابوحیان، محمّدبن یوسف. (1420ق). البحر المحیط فی التفسیر. (ج2). بیروت: دارالفکر.
أبوزهره، محمّدبنأحمد. (2007م). زهره التفاسیر. بیروت: دارالفکر العربی.
ابوزید، نصرحامد. (1992م). نقد الخطاب الدینی. قاهرة: سینا للنشر.
امین، نصرتبیگم. (بیتا). تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن. (ج2). بیجا: بینا.
بغوی، حسین بن مسعود. (1420ق). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن. (ج1). بیروت: داراحیاء التراث العربی.
ثعلبی، احمدبنمحمّد. (1422ق). الکشف و البیان. (ج2). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
جزائری، سیدعبدالله (بیتا). تحفة السنیة فی شرح نخبة المحسنیة (مخطوط). نسخة مخطوطة (میکروفیلم مکتبة آستانه قدس) تخطیط: عبدالله نورالدین بن نعمتالله.
جوهری، ابونصر اسماعیل بن حماد. (بیتا). الصحاح (تاجاللغة و صحاح العربیة). (ج1). مصر: دارالکتب العربی.
حرّعاملی، محمّدبنحسن. (1414ق). وسائلالشیعة. (ج20). قم: مؤسسة آلالبیت.
حقى برسوى، اسماعیلبن مصطفى. (بیتا). تفسیر روحالبیان. (ج1). بیروت: دارالفکر.
راغب اصفهانى، حسینبنمحمّد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دارالشامیة.
سبزوارى نجفى، محمد بن حبیب الله. (1406ق). الجدید فى تفسیر القرآن المجید. (ج1). بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
شبیری زنجانی، موسی. (بیتا). کتاب نکاح. (ج4). قم: مؤسسه پژوهشی رای پرداز.
شحرور، محمّد. (2000م). نحو اصول جدیده للفقه الاسلامی؛ فقه المرأة. دمشق: دارالاهالی.
صاحببن عباد، اسماعیلبن عباد. (1414ق). المحیط فی اللغه. (ج3). بیروت: عالم الکتب.
صدوق، محمّدبنعلی. (1338). معانی الاخبار. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
طباطبایى، سید محمّدحسین. (1374). المیزان فی تفسیر القرآن. (ج2؛ چاپ پنجم). ترجمه محمّدباقر موسوى. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
طبرسی، فضلبن حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. (ج2؛ چاپ سوم). تهران: ناصر خسرو.
طوسی، محمّدبنحسن. (1365). تهذیبالأحکام. (ج7؛ چاپ چهارم). تحقیق السیدحسن الموسوی الخرسان. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
طیب، عبدالحسین. (1369). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. (ج2؛ چاپ دوم). تهران: اسلام.
فضلالله، سید محمّدحسین. (1419ق). من وحی القرآن. (ج4). بیروت: دارالملاک للطباعه و النشر.
قطب، سید. (1425ق). فی ظلال القرآن. (ج1؛ چاپ سیوپنجم). بیروت: دارالشروق.
کلینی، محمّدبن یعقوب. (1367). الکافی. (ج5؛ چاپ دوم). تحقیق علیأکبر الغفاری. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مدرسی، محمّدتقی. (1419ق). من هدیالقرآن. (ج1). تهران: دارمحبی الحسین.
مراغی، احمد مصطفی. (بیتا). تفسیر المراغی. (ج2). بیروت: دارالفکر.
مکارم شیرازی و همکاران، ناصر. (1371). تفسیر نمونه. (ج2؛ چاپ دهم). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
هاشمنیا و همکاران. (۱۴۰۲). «تحلیل کاربرد ادبی و معناشناسی شناختی واژه «حرث» در آیه «نسائکم حرثٌ لکم...» در مواجهه با شبهه شیءانگاری زنان. علوم قرآن و حدیث، 7(3)، صص۱۴۱-۱۶۵.
Barlas, A. (2002). Believing Women in Islam: Unreading Patriarchal Interpretations of the Qur'an. Austin: University of Texas Press.
El Omari, D. (2022). Critical Reflections on the Androcentrism of Religious Norms: The Heteronomy of the Female Body. Leiden & Brill, pp. 224-246
Hamka. (1983). Tafsir Al-Azhar. (Vol. III). Jakarta: Pustaka Panjimas.
Hidayatullah, A.A. (2014). Feminist Edges of the Qur’an. Oxford University Press.
Izadi, J. (2020). Women’s Nature in the Qur’an: Hermeneutical Considerations on Traditional and Modern Exegeses. Open Theology, pp. 342-359.
Kecia, A. (2006). Sexual Ethics and Islam: Feminist Reflections on Qur'an, Hadith, and Jurisprudence. Harvard University Press.
Khoeriyah, M. (2020). Inisiasi kesetaraan hubungan seksual dalam qs. al-baqarah: 223 (Analisis qira’ah mubadalah faqihuddin abdul kodir). Program Studi Ilmu Al-Qur’an dan Tafsir, Fakultas Ushuluddin Adab dan Humaniora, Institut Agama Islam Negeri Purwokerto.
Madudi, S.A. (1999). Meaning of the Quran. (Vol. 1). Lahore, Pakistan: Islamic Publications (Pvt) Ltd.
Milani, F. (1992). Veils and Words: The Emerging Voices of Iranian Women Writers. New York: Syracuse University Press.
Nasitotul J. (2017). Telaah buku argumentasi kesetaraan gender perspektif al-qur’an karya nasaruddin umar. Sawwa, 12(2).
Sakdiah. (2022). Argumen Kesetaraan Jender Perspektif Al-Qur’an Karya Prof. Dr. Nasaruddin Umar. Dalam Jurnal: Studi Gender dan Islam Serta Perlindungan Anak, 10(1). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 19 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 19 |
||