آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,187 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,810,240 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,057,602 |
تحلیل روانشناختی خودمهارگری با روزۀ ماه رمضان | ||
| اخلاق و روانشناسی | ||
| دوره 1، شماره 2، مهر 1404، صفحه 147-189 اصل مقاله (1.66 M) | ||
| نوع مقاله: تخصصی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jmp.2026.72806.1014 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدحسین قدیری* 1؛ محمدجواد فدایی* 2 | ||
| 1کارشناسی ارشد، موسسه امام خمینی قم، قم، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| 2استادیار، گروه آموزشی علوم تربیتی، موسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت ، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 17 شهریور 1404، تاریخ بازنگری: 01 بهمن 1404، تاریخ پذیرش: 29 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| هدف این پژوهش، تبیین و تحلیل روانشناختی مؤلفهها و پتانسیلهای روزهداری - بهویژۀ روزۀ ماه رمضان - بهمثابۀ عاملی زمینهساز، تسریعکننده و تداومبخش خودمهارگری بر اساس آموزۀ آیۀ 183 سورۀ بقره است؛ آیهای که روزه را منشأ و عامل شکلگیری خودمهارگری معرفی میکند. این پژوهش از نوع کیفی بوده و با استفاده از تحلیل مضمون انجام شده است که رویکردی توصیفی-تحلیلی دارد. کلیدواژههای «روزه»، «تقوا (خودمهارگری اسلامی)»، و «خودمهارگری روانشناختی» مورد توصیف مفهومی قرار گرفتند. تحلیل مضمون با استفاده از کدگذاری سهمرحلهای (شامل کدگذاری باز، محوری و انتخابی) روی منابع متنی انجام شد. یافتهها نشان دادند که روزهداری در ابعاد مختلف جسمی، رفتاری، شناختی، هیجانی، تجسمی و بین فردی، زمینهای مناسب برای تقویت خودمهارگری فراهم میکند. همچنین میان «خودداری در روزه» و «تقوا» تفاوتی ماهوی ازنظر سطح و عمق (اجمال و تفصیل) وجود دارد. همچنین استدلال شد که اثربخشی روزه مانند یک پروتکل درمانی یا برنامۀ ورزشی منظم، بسته به ورود فرد به «برنامۀ روزه» با نگرشی جامع و کلنگر است، نه با رویکردی حداقلی و صوری. | ||
| کلیدواژهها | ||
| روزۀ ماه رمضان؛ تقوا (خودمهارگری اسلامی)؛ خودمهارگری؛ تحلیل روانشناختی؛ تحلیل مضمون | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Psychological Analysis of Self-Regulation with Ramadan Fasting | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Hosein Ghadiri1؛ Mohammad Javad Fadaei2 | ||
| 1MA Graduate, Imam Khomeini Institute, Qom, Iran (Corresponding Author). | ||
| 2Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Ethics and Pedagogy Institute for Higher Education, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The purpose of this research is to explain and psychologically analyze the components and potentials of fasting—especially the fast of Ramadan—as a preparatory, accelerating, and sustaining factor for self-regulation based on the teachings of Verse 183 of Surah Al-Baqarah; a verse that introduces fasting as the origin and factor shaping self-regulation. This research is qualitative in nature and was conducted using thematic analysis with a descriptive-analytical approach. The keywords "Fasting," "Taqwa (Islamic Self-Regulation)," and "Psychological Self-Regulation" were conceptually described. Thematic analysis was performed on textual sources using three-stage coding (including open, axial, and selective coding). The findings showed that fasting in various physical, behavioral, cognitive, emotional, imaginative, and interpersonal dimensions provides a suitable ground for strengthening self-regulation. Furthermore, there is a substantive difference in terms of level and depth (generality and detail) between "abstinence in fasting" and "Taqwa." It was also argued that the effectiveness of fasting, similar to a therapeutic protocol or a regular exercise program, depends on the individual entering the "fasting program" with a comprehensive and holistic attitude, rather than a minimal and formalistic approach. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Ramadan Fasting, Taqwa (Islamic Self-Regulation), Self-Regulation, Psychological Analysis, Thematic Analysis | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
** نهجالبلاغه
آذربایجانی، مسعود؛ سالاریفر، محمدرضا؛ کاویانی آرانی، محمد؛ و موسوی اصل، سید مهدی. (1385). روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی (چاپ دوم). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
آریا، عباس؛ تبریزی، مصطفی. (1382). کتاب درمانی. تهران: فراروان.
آقاتهرانی، مرتضی. (1390). بررسی اراده انسان، شناخت عوامل ضعف و قوت. قم: برادر شهیدم.
آمدی، عبدالواحد بن محمد. (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم (ج2، چاپ دوم). قم: دار الکتاب الإسلامی.
ابنبابویه، محمد بن علی. (1413ق). من لا یحضره الفقیه (ج1، چاپ دوم). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابنبابویه، محمد بن علی. (1361). معانی الأخبار (محقق: علیاکبر غفاری). قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ابنبابویه، محمد بن علی. (1414ق). الخصال (چاپ چهارم). قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ابنبابویه، محمد بن علی. (بیتا). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال (محقق: علیاکبر غفاری، ج1). تهران: مکتبة الصدوق.
ابنمنظور، محمد بن مکرم. (1410ق). لسان العرب (ج12). بیروت: دار صادر.
ابهری، مجید. (18/02/1398). راز کاهش چشمگیر جرائم و گناهان در ماه مبارک رمضان چیست؟ [اخبار]. قابل دسترس در: https://www.khabarfoori.com
افروز، غلامعلی. (1397). روشهای پرورش احساس مذهبی "نماز" در کودکان و نوجوانان (چاپ شانزدهم). تهران: انجمن اولیا و مربیان جمهوری اسلامی ایران.
افقی، رسول؛ محمدی ریشهری، محمد. (1393). ماه خدا: پژوهشی جامع دربارۀ ماه مبارک رمضان از نگاه قرآن و حدیث (مترجم: جواد محدثی، ج1 و 2، چاپ چهارم). قم: موسسه فرهنگی دار الحدیث.
امیدوار، احمد. (1385). روش تغییر رفتار. مشهد: فراانگیزش.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (1412ق). صحیح البخاری (محقق: مصطفی دیب البغا، ج2، چاپ چهارم). بیروت: دار ابنکثیر.
بلاک، آلن. اس؛ هرسن، مایکل. (1384). فرهنگ شیوههای رفتار درمانی (مترجم: سیروس ایزدی و فرهاد ماهر، چاپ دوم). تهران: رشد.
پسندیده، عباس. (1396). پژوهشی در فرهنگ حیا (چاپ دهم). قم: مؤسسۀ فرهنگی دار الحدیث.
پورافکاری، نصرتالله. (1373). فرهنگ جامع روانشناسی و روانپزشکی (ج2، چاپ سوم). تهران: فرهنگ معاصر.
تبریزی ملکی، جواد. (1384). المراقبات. قم: نهاوندی.
جانبزرگی، مسعود. (1382). شیوههای درمان اضطراب و تنیدگی (چاپ دوم). تهران: سمت.
جوادی آملی، عبدالله. (1372). اسرار عبادات (چاپ چهارم). قم: انتشارات الزهرا.
جوادی آملی، عبدالله. (1381). حکمت عبادات (چاپ پنجم). قم: اسراء.
جوادیآملی، عبدالله؛ واعظیمحمدی، حسن. (1398). تسنیم: تفسیر قرآن کریم (ج9، چاپ هفتم). قم: اسراء.
حسینی، سید مجتبی. (1385). احکام روزه (چاپ سوم). قم: معارف.
حسینی، سید مجتبی. (1391). رسالۀ دانشجویی (چاپ بیست وسوم). قم: معارف.
خزائلی، محمد. (1363). شرح گلستان (چاپ پنجم). تهران: جاویدان.
داوودی، محمد. (1387). نقش معلم در تربیت دینی (چاپ سوم). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
داوودی، محمد؛ اعرافی، علیرضا. (1397). سیرۀ تربیتی پیامبر| و اهلبیت^: تربیت دینی (چاپ سیزدهم). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
درایدن، وندی. (1400). رواندرمانی تک جلسهای (مترجم: یاسر مدنی). تهران: رشد.
دیماتئو، ام. رابین. (1378). روانشناسی سلامت (مترجم: مسعود آذربایجانی، سید مهدی موسوی اصل، محمدرضا سالاریفر و اکبر عباسی، ج1). تهران: سمت.
راغب اصفهانی. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دار القلم، الدار الشامیة.
رضایی، محمد؛ فرخی، نورعلی؛ دارابی، فردین؛ و محمدی، جواد. (1397). تأثیر تلاوت قرآن کریم بر میزان خطرپذیری نوجوانان در مقابل رفتارهای پرخطر. فصلنامۀ علمی - پژوهشی فرهنگ مشاوره و رواندرمانی، 9(35)، صص 79‑98.
https://doi.org/10.22054/qccpc.2018.28326.1710
رفیعیهنر، حمید. (1395). روانشناسی مهار خویشتن با نگرش اسلامی. قم: نشر مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
رفیعیهنر، حمید؛ جانبزرگی، مسعود؛ نارویی نصرتی، رحیم؛ و حسنآبادی، حمیدرضا. (1399). تحلیل مفاهیم «مضاف نفس» در روایات و تبیین سازه روانشناختی خودنظمجویی بر اساس آن. فصلنامۀ علمی - پژوهشی علوم حدیث، 25(95)، صص 29‑61.
https://doi.org/10.22034/hs.2020.13043
رگو، سایمون. (1400). برنامهها و شیوههای درمان وسواس (مترجم: اکرم خمسه و حبیبالله قاسمزاده). تهران: ارجمند.
سعدات، محمود فتوح محمد. (1437ق). دور الصیام فی تکوین شخصیه الانسان المسلم فی ضوء الکتاب و السنه. ریاض: دار النشر، الألوکة.
شجاعی، محمدصادق. (1397). درآمدی بر روانشناسی تنظیم رفتار با رویکرد اسلامی (چاپ چهارم). قم: مؤسسۀ فرهنگی دار الحدیث.
شولتز، دوآن پی.(1404). نظریههای شخصیت (مترجم: یحیی سیدمحمدی، چاپ دهم). تهران: ساوالان.
صادقی، منصورهالسادات؛ مظاهری محمدعلی. (1384). اثر روزهداری بر سلامت روان. مجلۀ علمی - پژوهشی روانشناسی، 9(35) ویژهنامۀ روانشناسی و دین، صص 292‑309.
طباطبایی، محمدحسین. (1363). تفسیر المیزان (ج2، چاپ سوم). تهران: علامه طباطبایی.
طبرسی، فضل بن حسن. (1390). مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم: محمد بیستونی، ج2). ناشر: فراهانی.
علوی، سید محمدتقی؛ قدیری، محمدحسین. (1395). مشاوره زیر گنبد فیروزهای (ج4). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
غیاثی کرمانی، سید محمدرضا. (1385). گزیده و ترجمۀ کتاب المراقبات. قم: نشر مؤسسۀ انتشارات حضور.
فاضل لنکرانی، محمدجواد. (23/03/1396). روزه پاداش شایستۀ مقام ربوبی؛ نگاهی نو به حدیث شریف «الصَّوْمُ لِی وَ أَنَا أجْزَی بِه» [گفتمان]. قابل دسترس در:
https://fazellankarani.com.
فرانزوی، استیفن. ال. (1385). روانشناسی اجتماعی (مترجم: مهرداد فیروزبخت و منصور قنادان، چاپ دوم). تهران: رسا.
فیض کاشانی، محسن. (1372). راه روشن (ترجمۀ المحجة البیضاء) (ج2). مشهد: مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
قدیری، محمدحسین. (1389). خودکنترلی کودک؛ خمیرمایۀ خویشتنداری اخلاقی (تقوا). دوفصلنامۀ علمی - پژوهشی مطالعات فقه تربیتی، (11)، صص 78‑88.
قدیری صوفی، فرهاد؛ خامنه، سعید. (1384). اثرات روزهداری ماه رمضان بر میل جنسی: نقش هورمون یا قشر مغز؟. مجلۀ تخصصی علوم پزشکی گیلان، 14(۵۶)، صص ۳۳‑۴۱.
قرائتی، محسن. (1388). تفسیر نور (ج1). تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
کلینی رازی، محمد بن یعقوب. (1410ق). الکافی (محقق: علیاکبر غفاری، ج2، 4 و 5، چاپ چهارم). بیروت: دار صعب، دار التعارف.
گاندی، مهاتما. (1364). سرگذشت من (مترجم: مسعود برزین). تهران: بهجت.
محقق حلی، نجمالدین جعفر بن حسن. (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام (ج1، چاپ دوم). قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
محمدی ریشهری، محمد. (1384). مراقبات ماه رمضان. قم: دار الحدیث.
محیسن، محمدسالم. (1423ق). الصیام وأثره فی تربیة المسلم. قاهره: دار محیسن.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391). آموزش فلسفه ( جلد دوم). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1394). اخلاق در قرآن (چاپ هشتم). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
مطهری، مرتضی. (1368). ده گفتار(چاپ پنجم). تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی. (1377). تعلیم و تربیت در اسلام (چاپ سیودوم). قم: نشر صدرا.
مطهری، مرتضی. (1389). مجموعه آثار (ج 23). قم: صدرا.
مقدمنیا، محمدتقی؛ مقصودی، شاهرخ. (1383). بررسی تأثیر روزهداری در ماه رمضان بر میزان اضطراب. مجلۀ تخصصی علوم پزشکی گیلان، ۱۳(۴۹)، صص 54‑۶۰.
موسوی خمینی، سید روحالله. (1380). شرح چهل حدیث (چاپ بیست وچهارم). قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
موسوی رادلاهیجی، حسین. (1391). روزه درمان بیماریهای روح و جسم (چاپ هجدهم). قم: الجماعه المدرسین بقم المشرفه، مؤسسۀ النشر الاسلامی.
نوری همدانی، حسین. (02/08/1388). کتاب الصوم. قابل دسترس در: https://lib.eshia.ir.
نیشابوری، غلامرضا. (1389). صائمان صالح، یا، روزهداران راستین (چاپ چهارم). قم: سید جمالالدین اسدآبادی.
هندی، علی متقی بن حسامالدین. (1397). کنز العمّال فی سنن الأقوال و الأفعال (مصحح: صفوة السقّا، ج1، 8). بیروت: مکتبة التراث الإسلامی.
ورکمن، ا. ادوارد؛ کاتز، آلن. ام. (1383). آموزش خودکنترلی رفتار به دانشآموزان (مترجم: الهه محمد اسماعیل). تهران: دانژه.
Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The Psychology of Optimal Experience. New York: Harper Perennial Frankl, V. (2006). Man's Search for Meaning. Boston: Beacon Press. Hickey, M. (2006). The Power of Prayer and Fasting: 21 Days That Can Change Your Life. New York: Hachette Book Group,. Miller, W. R., & Rollnick, S. (2013). Motivational interviewing: Helping people change (3rd ed.). New York, NY: Guilford Press. Mischel, W. (2014). The Marshmallow test: mastering self-control. New York, NY: Little, Brown, and Company. Ready, R. (2010). Neuro-linguistic Programming for dummies. Chichester, West Sussex, England: John Wiley & Sons, Ltd. Shelton, H. M. (1978). Fasting Can Save Your Life. San Antonio, TX: American Natural Hygiene Society. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 17 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 21 |
||