آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,651 |
| تعداد مقالات | 37,484 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,333,362 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,862,538 |
مرزهای دولت اسلامی در قرآن کریم؛ تحلیل دوگانه جغرافیایی و اعتقادی در نظام سیاسی اسلام | ||
| مطالعات علوم قرآن | ||
| دوره 7، شماره 4، دی 1404، صفحه 28-7 اصل مقاله (2.09 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jqss.2026.72102.1384 | ||
| نویسندگان | ||
| نجف لکزایی1؛ رضا لک زایی* 2 | ||
| 1استاد، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران | ||
| 2استادیار، پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع)، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 19 خرداد 1404، تاریخ بازنگری: 22 آذر 1404، تاریخ پذیرش: 14 دی 1404 | ||
| چکیده | ||
| این مقاله به بررسی مرزهای دولت اسلامی از منظر قرآن کریم میپردازد و پرسش اصلی آن این است که آیا مرزهای دولت اسلامی جغرافیایی است یا اعتقادی، و چگونه این دو رویکرد در نظام سیاسی اسلام تعامل دارند. تبیین دیدگاه قرآن درباره مرزهای دولت اسلامی و ارائه راهکاری برای حل چالشهای ناشی از تعارض مرزهای جغرافیایی با جهانیبودن دین اسلام، هدف مقاله است. یافتههای مقاله حکایت از آن دارد که قرآن کریم مرزهای جغرافیایی را به رسمیت میشناسد؛ اما اولویت را به مرزهای اعتقادی میدهد. همچنین رهبری اسلامی، فرامرزی است؛ درحالیکه دولت اسلامی محدود به مرزهای جغرافیایی است. روش تحقیق، اجتهادی و با تمرکز بر آیات قرآن کریم و استفاده از منابع تفسیری و فقهی است. تمایز بین مرزهای جغرافیایی و اعتقادی در دولت اسلامی و تفکیک نظری بین «دولت» و «رهبری» بهعنوان دو سطح مستقل اما مرتبط در اندیشه سیاسی اسلام، نوآوری مقاله است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دولت اسلامی؛ مرزهای جغرافیایی؛ مرزهای اعتقادی؛ رهبری اسلامی؛ نظام سیاسی اسلام. | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Borders of the Islamic State in the Noble Quran: An Analysis of Geographical and Doctrinal Duality in the Political System of Islam | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Najaf Lakzaee1؛ Reza Lakzaei2 | ||
| 1Professor, Baqir al-Olum University, Qom, Iran. | ||
| 2Assistant Professor, Imam Sadiq Research Institute for Islamic Sciences, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Explaining the Quranic foundations of the borders of the Islamic state, as a fundamental question in Islamic political thought, holds significant theoretical and practical importance. This issue becomes doubly necessary when confronting the dominant paradigm of the international system based on nation-states with territorial sovereignty, as well as in response to extremist intellectual currents that either completely disregard borders or absolutize nationalism. Focusing on the Noble Quran as the foundational text of Islam, this research seeks—through an inferential method—to present a comprehensive model for analyzing the nature of these borders. The main question is: Do the borders of the Islamic state in the Quran have a geographical nature (arising from human agreements and social contracts) or a doctrinal nature (arising from the division between faith and disbelief)? And how do these two levels interact with one another? To answer this question, the theoretical framework of distinguishing between the “institution of the state” and the “office of leadership” is employed. This distinction serves as the key to resolving the apparent paradox between the universalism of the religion of Islam and the necessity of administering societies within specific political units. The research proceeds using the method of thematic interpretation of the Quran, relying on inferential reasoning and the method of implication—particularly the signification by correspondence (dilālat al-muṭābaqa) and the signification by implication (dilālat al-iltizām) of verses. The analysis centers on verses that directly or indirectly address governmental relations, migration, jihad, defense, and interactions with other societies (such as those in Surahs al-Tawbah, al-Mumtaḥanah, al-Ḥujurāt, and Āl ʿImrān). To complete the analysis, evidence is also drawn from the Prophetic practice and jurisprudential-theological perspectives. The Noble Quran recognizes the existence of distinct socio-political units. Verses that command reconciliation between “two groups of believers” (al-Ḥujurāt: 9) or establish distinctions in external relations between belligerent and non-belligerent disbelievers (al-Mumtaḥanah: 8–9) confirm this political realism. The establishment of the Prophet’s government in Medina with a defined territory, along with his correspondence with rulers of other regions, provides a concrete example of this level of border delineation, which ensures order, security, and the implementation of rulings within a territory under authority. At a deeper and more foundational level, the Quran draws the primary boundary on the basis of “faith” and “disbelief.” Islam rejects any superiority based on race, ethnicity, or language (al-Ḥujurāt: 13) and addresses all of humanity (al-Aʿrāf: 158), presenting a global and trans-border invitation. The noble verse “Say, ‘If your fathers… are dearer to you than Allah and His Messenger…’” (al-Tawbah: 24) clearly prioritizes doctrinal and jihad-related values over any spatial or kinship attachments. This level shapes identity and provides overarching direction for the Islamic Ummah. To resolve the apparent conflict between the above findings, the present research proposes a heuristic model: the intrinsic distinction between the “Islamic state” and “Islamic leadership.” The Islamic state is a terrestrial political institution bound by geographical borders, formed on the basis of allegiance (bayʿa), social contract, and practical extension of authority (basṭ al-yad), and it pursues executive, defensive, judicial, and economic functions within a defined territory. In contrast, Islamic leadership is a religious and guiding office with a trans-border and doctrinal nature. The leader (Prophet, Imam, or qualified jurist) is considered the leader of all believers in every part of the world and bears responsibility for the overall religious and political guidance of the entire Ummah, without being confined to specific borders. In this model, the Islamic state is responsible for providing internal order and security, preserving territorial integrity, and engaging in legal interactions with other states based on agreements. Islamic leadership, on the other hand, is responsible for the unity of the Ummah’s overarching orientation, intellectual guidance, and providing policy direction on comprehensive issues. This separation enables the coexistence of multiple independent Islamic states while preserving doctrinal connection and adherence to a shared intellectual system under unified leadership. Jurisprudential concepts such as Dār al-Islām, Dār al-ʿAhd, and Dār al-Ḥarb, as well as rulings related to defensive jihad, presuppose the existence of geographical borders in practice. At the same time, the continued authority and leadership of the infallible Imams (peace be upon them) and jurists for Shiites outside the scope of political sovereignty testifies to the trans-border nature of the office of leadership. The Prophetic practice also continued the global invitation even while establishing the state in Medina. The research concludes that, from the Quranic perspective, the borders of the Islamic state possess two interconnected yet distinct levels: an operational-geographical level pertaining to the institution of the state and the necessities of governance in a plural world, and an identity-forming-doctrinal level pertaining to the Ummah and Islamic leadership, which operates beyond geography. Islam rejects ethnic or racial nationalism but accepts the formation of a state within geographical borders as a rational and practical reality. By presenting a two-level model and conceptually distinguishing between “state” and “leadership,” this research takes a step toward formulating an Islamic theory of borders that draws on political realism while upholding the universalist ideal of Islam. This framework not only addresses the current challenges facing the Muslim world in interacting with the international system but can also serve as a basis for unified action and convergence among Islamic states while respecting their national sovereignty. The full realization of a single global Islamic state remains the ultimate ideal on the horizon of the appearance of the Universal Reformer, the Twelfth Imam (may God hasten his reappearance), but the present model elucidates a practical strategy for managing the period of occultation. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Islamic state, geographical borders, doctrinal borders, Islamic leadership, political system of Islam | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد. (1408ق). تاریخ إبن خلدون: دیوان المبتداء و الخبر فی تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوی الشان الاکبر. (ج2). بیروت: دارالفکر.
ابنعجیبه، احمد. (۱۴۱۹ق). البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید. (ج2). تحقیق: احمد عبدالله قرشی رسلان. القاهره، مصر: حسن عباس زکی.
جعفریان، رسول. (1388). تاریخ سیاسی اسلام و ایران. (ج۲). تهران: سمت.
خامنهای، سیدعلی. (1397). طرح کلی اندیشۀ اسلامی در قرآن. تهران: مؤسسه ایمان جهادی صهبا.
خمینی، سید روحالله. (۱۴۳۴ ق). تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینى، سیدروح الله. (1389). صحیفه امام. (چاپ پنجم). تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
رشید رضا، محمد. (۱۴۱۴ق). تفسیر القرآن الحکیم (تفسیر المنار). بیروت، لبنان: دار المعرفة.
رشید رضا، محمد. (بیتا). الخلافة. القاهرة، مصر: الزهراء للإعلام العربی.
زرگریان، طاها؛ شهسوار، احسان؛ حسینی زیدی، سید ابوالقاسم. (۱۴۰۰). قاعدهانگاری حفظ ثغور مسلمانان در حکومت اسلامی. حکومت اسلامی، 26(2)، صص۴۷-۷۲.
طباطبایى، سید محمدحسین. (1402ق). المیزان فی تفسیر القرآن. (ج17). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان. تهران: ناصرخسرو.
طبری، محمد بن جریر. (1412ق). جامع البیان فى تفسیر القرآن (تفسیر الطبرى). (ج28). بیروت: دارالمعرفة.
طوسی، محمد بن حسن. (1372). الأمالی (للطوسی). قم: دار الثقافة.
طوسی، محمد بن حسن. (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. (ج 9). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
عاملی، جعفر مرتضی. (۱۴۰۳ق). الحیاة السیاسیة للإمام الرضا(ع). (چاپ سوم). قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة.
عراقى، ضیاءالدین. (1361). بدائع االفکار فی األصول، تقریرات میرزا هاشم آملى. (ج1). نجف اشرف: المطبعة العلمیه.
علیآبادی، عبدالصمد؛ رهبر، مهدی؛ خالقی، مهدی. (۱۴۰۲). اعتبار مرزهای جغرافیایی در فقه سیاسی معاصر. علوم و فنون مرزی، 12(4)، صص۱۰1-۱۲۷.
علیدوست، ابوالقاسم. (24/12/1401). خارج فقه سیاسی (جلسه 19). قابل دسترس در:
http://a-alidoost.ir/persian/lessons/27720/
عمید زنجانی، عباسعلی. (1367). فقه سیاسی. (ج3). تهران: امیرکبیر.
فاطمی، سید هلال؛ جعفر پیشهفرد، مصطفی. (۱۴۰۳). اعتبار مرزهای جغرافیایی میان کشورهای اسلامی و غیراسلامی در فقه امامیه از جهت حکم اولی. گفتمان فقه حکومتی، 8(1)، صص۵-۳۰.
فیرحی، داود. (1382). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران: انتشارات سمت.
کامران، حسن؛ زارعی، بهادر. (۱۳۸۳). قلمرو مرزهای ملی در جهان اسلام از دیدگاه فقهای اسلامی. جغرافیا و توسعه ناحیهای، ۲(۲)، صص۹۱-۱۰۸.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1387). کافی. به اهتمام محمدحسین الدرایتی. قم: دارالحدیث.
لکزایی، نجف. (1398). امنیت متعالیه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
لکزایی، نجف؛ لکزایی، رضا. (۱۴۰۲). ضرورت تأسیس نظام سیاسی اسلامی در آموزههای قرآنی. فقه و سیاست، ۴(۲)، صص۷-۳۱.
لکزایی، نجف؛ لکزایی، رضا. (۱۴۰۳). شبکه قدرت در دولت اسلامی: شرایط بهکارگیری کارگزاران در نظام سیاسی براساس قرآن کریم. فقه و سیاست، ۵(۱)، صص۷-۳۲.
ماوردی، علی بن محمد. (بیتا). الأحکام السلطانیة. قاهره: دار الحدیث.
مطهری، مرتضی. (1366). خدمات متقابل اسلام و ایران. تهران: صدرا.
نصیرالدین طوسی، محمدبن محمد. (1367). اساس الاقتباس. مصحح: محمدتقی مدرس رضوی. تهران: دانشگاه تهران.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 628 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 324 |
||