آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,769 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,814,301 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,775,685 |
روش مواجهه پیامبر اکرم(ص) با هماوردنمایان | ||
| مطالعات حکمرانی اسلامی | ||
| دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 3، اردیبهشت 1405، صفحه 154-133 اصل مقاله (4.38 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jislamicgo.2026.73849.1056 | ||
| نویسنده | ||
| محمدعلی محمدی* | ||
| استادیار، گروه علوم قرآنی، پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن کریم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 03 دی 1404، تاریخ بازنگری: 09 فروردین 1405، تاریخ پذیرش: 23 فروردین 1405 | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش به بررسی روش مواجهه پیامبر اکرم(ص) با مدعیان هماوردی با قرآن می‌پردازد و مهم‌ترین مدعیان هماوردی با قرآن در صدر اسلام را معرفی و روش‌های مواجهه پیامبر(ص) با آنان را بررسی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که پیامبر(ص) نه‌تنها به‌عنوان یک رهبر دینی، بلکه به‌مثابه یک «حاکم سیاسی» و «مصلح اجتماعی» عمل می‌کرد. ایشان در برابر هماوردنمایان، مجموعه‌ای از روش‌ها را به‌کار می‌گرفت: «عفو و گذشت» به‌مثابه سیاست باز اجتماعی، «مدارا و موعظه» به‌عنوان مدیریت افکار عمومی، و در موارد ضروری «قاطعیت و برخورد سخت» برای حفظ نظم و مشروعیت. این روش‌ها الگویی پایدار از حکومت نبوی ارائه می‌دهند که بر سه پایه استوار است: 1) اقتدار سیاسی مشروع مبتنی بر وحی الهی، 2) اخلاق دینی، به‌عنوان چارچوب تنظیم روابط اجتماعی، 3) تدبیر اجتماعی و مدیریت بحران، برای تثبیت جامعه نوپای اسلامی. در نتیجه روش مواجهه رسول اعظم(ص) با هماوردنمایان، تلفیقی از اقتدار سیاسی، اخلاق دینی، و تدبیر اجتماعی بود که توانست جامعه نوپای اسلامی را در برابر تهدیدهای داخلی و خارجی حفظ و تثبیت کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| هماوردی با قرآن؛ پیامبر(ص)؛ هماوردنمایان؛ مدیریت اجتماعی؛ مدیریت سیاسی؛ اقتدار سیاسی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Method of Confrontation of the Holy Prophet (ṣ) with the Pretenders of Rivalry | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Ali Mohammadi | ||
| Assistant Professor, Department of Qurʾānic Sciences, Research Center for the Culture and Teachings of the Holy Qurʾān, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| In the early period of Islam, one of the significant intellectual and social challenges that the nascent Islamic society faced was the emergence of individuals who, with the claim of "rivalry with the Qurʾān," sought to confront it. These individuals, by presenting words or texts in imitation of the Qurʾān and with the objective of undermining its inimitability (Iʿjāz) and authority (Ḥujjiyyah), attempted to call the revelatory (Waḥyānī) message of the Qurʾān into question and weaken the position of the Holy Prophet (ṣ) among the people. Such claims were not merely a simple doctrinal dispute, but rather could have significant consequences in religious, cultural, and even political arenas; because in the event of the proliferation of these claims, public trust in the Qurʾān and the leadership of the Prophet (ṣ) would be damaged, and the cohesion of the Islamic society would face danger. Hence, the type of confrontation of the Holy Prophet (ṣ) with these claimants is not considered merely a theological (Kalāmī) response to a religious doubt (Shubhah), but is rather counted as a part of the method of social and political management of the Islamic society. Examining this issue can demonstrate how the Prophet (ṣ) established a balance among preserving religious and political authority, observing Islamic ethics (Akhlāq), and managing social crises. Consequently, studying this subject, in addition to illuminating the dimensions of the Prophetic conduct (Sīrah), can present a model of the method of confronting intellectual and social challenges within the framework of religious governance. The primary objective of this research is to examine and elucidate the method of confrontation of the Holy Prophet (ṣ) with the claimants of rivalry with the Qurʾān in early Islam. This research strives, by identifying the most important individuals or currents that raised such a claim and by analyzing the behavior of the Prophet (ṣ) towards them, to extract and categorize His Holiness's various methods of encounter. Furthermore, the current research endeavors to demonstrate how these methods can be elucidated within the format of a coherent framework of Prophetic governance; a framework in which political authority, religious ethics, and social tact (Tadbīr) are placed alongside one another. Therefore, the objective of the research is not solely the historical reporting of events, but rather the analysis of the logic and behavioral strategy of the Prophet (ṣ) in confronting this intellectual and social challenge, so that through this, the managerial and governance dimensions of the Prophetic Sīrah become clearer. The main problem of the research is what approaches and methods the Holy Prophet (ṣ) adopted in confronting the claimants of rivalry with the Qurʾān and what characteristics these methods possess. Based on this, the main question of the research is posed as follows: How was the method of confrontation of the Holy Prophet (ṣ) with the claimants of rivalry with the Qurʾān in early Islam, and what model of governance and social management do these methods demonstrate? Alongside this question, several sub-questions are also raised; including who the most important claimants of rivalry with the Qurʾān were and under what conditions such claims were propounded. Also, what methods did the Prophet (ṣ) utilize against these individuals, and what factors caused him to employ forgiveness and tolerance in some cases and to adopt a decisive confrontation in other cases. The answer to these questions can provide a clearer understanding of the Prophet's (ṣ) method of encountering intellectual opponents and the manner of managing social challenges in the Islamic society. The present research has been conducted with a descriptive-analytical approach and relying on the study of historical and narrational (Riwāyī) sources related to early Islam. The results of the research indicate that the confrontation of the Holy Prophet (ṣ) with the claimants of rivalry with the Qurʾān possessed a multidimensional approach proportional to the social conditions. The first method in the Sīrah of His Holiness is "forgiveness and pardon." The Prophet (ṣ) in many cases encountered these individuals with an approach based on forgiveness and refrained from severe reactions. This method led to the reduction of social tensions and the provision of the possibility for the reform and return of individuals. The second method is "tolerance and preaching." The Prophet (ṣ), against those who attempted to influence public opinion through casting doubts or propaganda, responded with dialogue, argumentation, and advice. This approach was considered a form of public opinion management whose objective was to clarify the truth for the people and prevent the spread of doubts. The third method is "decisiveness and harsh confrontation" in necessary situations. In cases where the activity of the pretenders of rivalry went beyond the level of intellectual dispute and transformed into a threat to the security of the society or social cohesion, the Prophet (ṣ) took action with authority. Such confrontations were carried out to preserve social order and prevent the creation of more extensive crises. Based on the findings of the research, these three methods rest upon three fundamental pillars: legitimate political authority based on divine revelation, religious ethics which is the foundation of the social behavior of the Prophet (ṣ), and social tact which provides the possibility of selecting the most appropriate method in various conditions. The combination of these elements demonstrates the intelligent management of the Prophet (ṣ) in confronting intellectual and social challenges. Examining the Sīrah of the Holy Prophet (ṣ) in confronting the claimants of rivalry with the Qurʾān indicates that His Holiness adopted a balanced and multidimensional approach. This approach was based on a combination of authority, ethics, and tact. The Prophet (ṣ) in many instances, through forgiveness, tolerance, and guiding methods, attempted to reform individuals and keep the society away from tension, but in conditions where the foundation of social order and the legitimacy of the Islamic society was exposed to a threat, he took action with decisiveness. This method demonstrates that the Prophetic Sīrah presents a comprehensive model of religious governance in which political authority, Islamic ethics, and social management operate harmoniously. Such a model was able to preserve and consolidate the nascent Islamic society against intellectual and social threats and provide the groundwork for its expansion and fortification. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Rivalry with the Qurʾān, Prophet (ṣ), Pretenders of rivalry, Social management, Political management, Political authority | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
ابن‌اثیر، علی بن محمد (1409ق). أسد الغابة فی معرفة الصحابة. بیروت: دارالفکر، ج1.
ابن‌جوزی، عبدالرحمن‌بن علی (1412ق). المنتظم فی تاریخ الملوک والأمم. به کوشش محمد عبدالقادر و دیگران. بیروت: دارالکتب العلمیة، ج5.
ابن‌جوزی، عبدالرحمن‌بن علی (1422ق). زاد المسیر فی علم التفسیر. بیروت: دارالکتاب العربی، ج2.
ابن‌عبدالبر، یوسف‌بن عبدالله (1412ق). الاستیعاب فی معرفة الأصحاب. بیروت: دارالجیل، ج3، 1.
ابن‌فارس، احمد بن فارس (1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، ج2.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر (1408ق). البدایة و النهایة. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج5.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارصادر، ج14.
ابن‌هشام، عبدالملک (1383ق). السیرة النبویه. مصر: مکتبة محمد علی صبیح، ج1.
احمدوند، خلیل‌الله؛ عبدالله حسن، حسین (1400). فی حکم سبّ النبی و آله الطیبین. رهیافت‌های نوین در مطالعات اسلامی، 3(4)، ص363-379.
انوری، حسن (1381). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن.
بخاری، محمد بن اسماعیل (1422ق). صحیح البخاری. بیروت: دارطوق النجاة، ج4.
بروسوی، اسماعیل حقی (بی‌تا). تفسیر روح البیان. بیروت: دارالفکر، ج2.
بلاذری، احمد بن یحیی (1417ق). انساب الأشراف. بیروت: دارالفکر، ج1.
بلاذری، احمد بن یحیی (1956م). فتوح البلدان. قاهره: النهضة المصریة، ج1.
بیضاوی، ناصرالدین (1418ق). أنوار التنزیل. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج2.
ثعالبی، عبدالملک بن محمد (1965م). ثمار القلوب فی المضاف والمنسوب. تحقیق محمد أبوالفضل إبراهیم. قاهره: دارالمعارف.
حاجی‌ده‌آبادی، محمدعلی؛ مهدی‌زاد پایدار، مهدیه؛ صبوحی، رحمان (1400). سب النبی جرمی مستقل یا مصداقی از جرم ارتداد. حقوق اسلامی، 18(1)، ص213-231.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله (1406ق). المستدرک علی الصحیحین. بیروت: دارالمعرفه، ج2.
حسینی‌زاده، سید عبدالرسول؛ حسینی، سید محمد (1398). ارزیابی و نقد پندارۀ «ترور» در سیره پیامبر(ص). شبهه‌پژوهی مطالعات قرآنی، 1(1)، ص91-108.
دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران، ج8، 14.
ذهبی، شمس‌الدین محمد (1413ق). سیر أعلام النبلاء. بیروت: مؤسسة الرسالة، ج3.
رضایی، مریم؛ رضاداد، علیه (1402). روش‌های تربیتی پیامبر اکرم(ص) در برخورد با متخلفان غزوه احد و تبوک. مطالعات فقه تربیتی، 18(2)، ص183-202.
زرکلی، خیرالدین (1997م). الأعلام. بیروت: دارالعلم للملایین، ج8.
زیدی جودکی، مجید (1394). روش‌های برخورد پیامبر(ص) با خطاکاران. حسنا، 7(1)، ص9-37.
شریفی، سید محسن (1401). بررسی شبهه انتساب ترور مخالفان به پیامبر اعظم(ص). پاسخ به شبهات دینی، 7(1)، ص103-122.
شوشتری، محمدتقی (1422ق). قاموس الرجال. قم: نشر اسلامی، ج3.
شهرستانی، هبة‌الدین (1371ق). المعجزة الخالدة. کاظمین: مکتبة الجوادین العامة.
طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو، ج4، 8، 10.
طبری، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه، ج18، 30، 3.
طبری، محمدبن جریر (1387ق). تاریخ الأمم و الملوک. بیروت: دارالتراث، ج2-3.
طوسی، محمدبن‌حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. به کوشش عاملی. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج7.
عباسی مقدم، مصطفی (1389). روش‌شناسی برخورد پیامبر(ص) با مشرکان و اهل کتاب. فلسفه دین، 4(2)، ص161-186.
فخر رازی، محمد بن عمر (1422ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). بیروت: دارالکتب العلمیة، ج32.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1408ق). کتاب العین. بیروت: دارالکتب العلمیة، ج3.
قمی، علی بن ابراهیم (1409ق). تفسیر قمی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، ج2.
قوامی، سید صمصام‌الدین (1377). روش حکومتی پیامبر(ص). حکومت اسلامی، 3(3)، ص16-40.
محمدی، محمدعلی (1394). اعجاز قرآن با گرایش شبهه‌پژوهی. قم: انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ج2.
محمدی، محمدعلی (1402). روش‌های پیامبر(ص) در تعامل با جوانان. پاسدار اسلام، 43(2)، ص8-10.
مراغی، احمدبن مصطفی (1985م). تفسیر المراغی. داراحیاء التراث العربی، ج6.
مرتضی عاملی، سید جعفر (1999م). الصحیح من سیرة النبی الأعظم. بیروت: دارالحدیث، ج28.
مظهری، محمد ثناءالله (1419ق). تفسیر مظهری. بیروت: دارالکتب العلمیة، ج3.
مقدسی، احمد بن یحیی (1415ق). البدء و التاریخ. بیروت: دارالکتب العلمیة، ج5.
مقریزی، احمد بن علی (1420ق). إمتاع الأسماع. بیروت: دارالکتب العلمیة، ج14.
ملاحویش آل غازی، عبدالقادر (1415ق). بیان المعانی. بیروت: دارالکتب العلمیة، ج6.
نووی جاوی، محمدبن عمر (1415ق). مراح لبید. بیروت: دارالفکر، ج1.
واحدی، علی بن احمد (1415ق). أسباب النزول. بیروت: دارالکتب العلمیة.
یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب (1415ق). تاریخ الیعقوبی. بیروت: دارصادر، ج2.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 151 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 154 |
||