1دانشجوی دکتری رشته فلسفه علوم اجتماعی دانشگاه باقرالعلوم قم، ایران.
2استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران.
3دانشیار پژوهشکده مطالعات تمدنی و اجتماعی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.
4دانشیار جامعه شناسی دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران.
تاریخ دریافت: 08 تیر 1404،
تاریخ بازنگری: 11 شهریور 1404،
تاریخ پذیرش: 12 شهریور 1404
چکیده
آیۀ ۱۰۴ سورۀ بقره، مؤمنان را از بهکاربردن کلمۀ «راعنا» در خطاب به پیامبر اسلام9 نهی کرده و کلمۀ «اُنظُرنا» را بهعنوان جایگزین قرار میدهد. دربارۀ این نهی در میان مفسران آرای مختلفی وجود دارد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی - انتقادی و استناد به متن آیه، قراین متصل و منفصل متن، اقوال مطرح در مورد این نهی را نقد و در 3 لایۀ اصلی و مرتبط دستهبندی کرده است. لایۀ نخست، به مقابله با فتنه رسانهای یهود و خنثیسازی تحریفهای معنایی آنان میپردازد. لایۀ دوم، به بُعد تربیتی در درون جامعه اسلامی توجه دارد و هدف آن، تصحیح تلقی و انتظار مسلمانان از ماهیت رسالت و نوع رابطه با پیامبر اکرم9 است. لایۀ سوم، چرخشی بنیادین و تمدنی در الگوی حکمرانی و رابطه امام و امت را پایهریزی میکند. در این آیه، الگوی تاریخی و رایج «شبان - رمهای» که مبتنی بر کنترل عملی و عدم بلوغ رعیّت است، بهطورکامل نفی شده و جای خود را به یک الگوی نوین مبتنی بر «رعایت و نظارت معرفتی» و بصیرتبخش میدهد. در این الگوی جدید، هدف، تربیت امتی بالغ، آگاه و مسئولیتپذیر است که براساس درک عمیق از حقایق، مسیر خود را انتخاب میکنند.
Interpretation of the Verse ﴾Do not say Rā‘inā, but say Unẓurnā ﴿: From Strategic Negation of the "Shepherd-Flock" Model to Redefinition of the Divine Leadership Model
نویسندگان [English]
Mohammad Javad Izadpanah1؛ Mahdi Soltani2؛ Habibullah Babaei3؛ Nematullah Karamullahi4
1Ph.D. Student of the Philosophy of Social Sciences, Baqir al-Ulum University, Qum, Iran.
2Assistant Professor, Department of Social Sciences, Baqir al-Ulum University, Qum, Iran.
3Associate Professor, Civilizational and Social Studies Research Center, Research Institute for Islamic Sciences and Culture, Qum, Iran.
4Associate Professor, Sociology, Baqir al-Ulum University, Qum, Iran.
چکیده [English]
Verse 104 of Sūrat al-Baqara prohibits the use of the word rā‘inā (have regard for us) and instead, recommends using unẓurnā (give us a little respite) when addressing the Prophet of Islam (S.A.W.). There are various interpretations of this prohibition among the interpreters. This research, using an analytical-critical method and based on the text of the verse, its related and unrelated evidences, has criticized the opinions mentioned about this prohibition and categorized them into the three main and related layers. The first layer deals with the encounter with the media sedition of the Jews and neutralizes their manipulative efforts. The second layer focuses on the educational dimension within the Muslim community, with the aim of correcting the perception and expectation of Muslims regarding the nature of the Prophet's (S.A.W.) mission and the relationship with him. The third layer establishes a fundamental and civilizational turning in the model of governance and the relationship between the Imam and the Ummah. In this verse, the historical and traditional "Shepherd-flock" model, based on practical control and the lack of maturity of the subordinate (ra’īyyat), is completely rejected and replaced by a new model based on "epistemic and insightful observance and supervision". In this new model, the goal is to train a mature, aware, and responsible community that chooses its path based on a deep understanding of the truths.
کلیدواژهها [English]
interpretation of rā‘inā, unẓurnā, shepherd-flock, Islamic governance
مراجع
ابنعاشور، محمدطاهر (۱۴۲۰ق)، التحریر و التنویر من التفسیر (ابنعاشور)، لبنان: مؤسسة التاریخ العربی.
ابنقتیبه، عبدالله بن مسلم (1411ق)، تفسیر غریب القرآن (ابنقتیبه)، بیروت: دار و مکتبة الهلال.
ابنفارس، احمد (۱۴۰۴ق)، معجم مقاییس اللغة، قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
ابنقیم جوزیه، محمدبنابیبکر (۱۴۲۷ق)، بدائع التفسیر الجامع لما فسره الإمام ابنقیم الجوزیة، ریاض: دار ابنالجوزی.
ابوالفتوح رازی، حسین بن علی (1408ق)، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
ابوحیان، محمدبن یوسف (1420ق)، البحر المحیط فی التفسیر، بیروت: دارُالفکر.
انصاریان، حسین (1398)، تفسیر حکیم، قم: دارُالعرفان.
ازهری، محمد بن احمد (۱۴۲۱ق)، تهذیب اللغة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
بستانی، فواد افرام (۱۳۷۵)، فرهنگابجدی، چاپ ۲، تهران: اسلامی.
بلاغی، محمدجواد (1389)، آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن، چاپ 2، قم: وجدانی.
پاکتچی، احمد، حسن شیرزاد، حسین شیرزاد (1401)، «تحلیلی زبان شناختی _ بینالادیانی از گزاره قرآنی لاتقولوا راعنا و قولوا انظرنا»، پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، سال 10، شماره 2، ص25-40.
