آمار

تعداد نشریات54
تعداد شماره‌ها2,651
تعداد مقالات37,484
تعداد مشاهده مقاله19,332,639
تعداد دریافت فایل اصل مقاله8,862,126
میرسندسی, سیدمحسن, زمانیان آزموده, معصومه. (1404). بازنمایی هویت دینی در فضای شهری ایران. اسلام و مطالعات اجتماعی, 3(5), 1-25. doi: 10.22081/jtc.2026.73358.1063
سیدمحسن میرسندسی; معصومه زمانیان آزموده. "بازنمایی هویت دینی در فضای شهری ایران". اسلام و مطالعات اجتماعی, 3, 5, 1404, 1-25. doi: 10.22081/jtc.2026.73358.1063
میرسندسی, سیدمحسن, زمانیان آزموده, معصومه. (1404). 'بازنمایی هویت دینی در فضای شهری ایران', اسلام و مطالعات اجتماعی, 3(5), pp. 1-25. doi: 10.22081/jtc.2026.73358.1063
میرسندسی, سیدمحسن, زمانیان آزموده, معصومه. بازنمایی هویت دینی در فضای شهری ایران. اسلام و مطالعات اجتماعی, 1404; 3(5): 1-25. doi: 10.22081/jtc.2026.73358.1063

بازنمایی هویت دینی در فضای شهری ایران

الهیات شهر
مقاله 1، دوره 3، شماره 5، فروردین 1404، صفحه 1-25    اصل مقاله (465.72 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jtc.2026.73358.1063
نویسندگان
سیدمحسن میرسندسی* 1؛ معصومه زمانیان آزموده2
1استادیار گروه قرآن و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
2کارشناس ارشد الهیات و معارف اسلامی
تاریخ دریافت: 10 آبان 1404،  تاریخ بازنگری: 09 آذر 1404،  تاریخ پذیرش: 08 بهمن 1404 
چکیده
نویسنده در پژوهش پیش‌رو با رویکردی نظری و تحلیلی به بررسی چگونگی بازنمایی هویت دینی در فضای شهری معاصر ایران می‌پردازد و می‌کوشد نسبت میان قدرت نمادین، حافظهٔ جمعی و تجربهٔ زیستهٔ شهروندان را در فرآیند تولید معنا واکاود. یافته‌ها نشان می‌دهد بازنمایی‌های رسمی دین در شهر، به دلیل غلبهٔ گفتمان رسمی و نبود پیوند با زیست‌جهان مردمی، بیشتر با نوعی مقاومت فرهنگی نرم مواجه می‌شوند. این مقاومت‌ها در قالب رفتارهای روزمره، حفظ نام‌های قدیمی خیابان‌ها و بی‌اعتنایی به نمادهای تبلیغاتی دینی بروز می‌یابند. بر اساس چارچوب نظری، فضای شهری عرصهٔ مذاکرهٔ پیوسته میان نیروهای رسمی و مردمی است، جایی که معنا نه از بالا بلکه در سطح تعاملات اجتماعی تولید و بازتولید می‌شود. مقایسهٔ نتایج با پیشینهٔ جهانی نیز نشان می‌دهد شهر ایرانی در حال گذار به سوی نوعی وضعیت جدید است که در آن دین و مدرنیته در گفت‌وگویی پویا، هم‌زیستی می‌کنند. بر این اساس، نویسنده پیشنهاد می‌کند سیاست‌های شهری از الگوی تبلیغی و نمادمحور به سوی الگوی تعاملی و مشارکتی حرکت کنند تا بازنمایی دینی نه در سطح نشانه، بلکه در بستر تجربهٔ زیسته و حافظهٔ جمعی تداوم یابد.
کلیدواژه‌ها
بازنمایی دینی؛ فضای شهری؛ حافظهٔ جمعی؛ مقاومت فرهنگی؛ هویت دینی
عنوان مقاله [English]
Presentation of Religious Identity in the Urban Space of Iran
نویسندگان [English]
Sayyed Muhsen Mirsondosi1؛ Masumeh Zamanian Azmoodeh2
1Assistant Professor, Department of Qur’an and Social Studies, Institute of Research in Islamic Sciences and Culture
2M.A. in Theology and Islamic Studies
چکیده [English]
This study examines the representation of religious identity in contemporary urban space in Iran through a theoretical and analytical approach, focusing on the relationship between symbolic power, collective memory, and citizens’ lived experiences in the process of meaning production. The findings indicate that official representations of religion in urban environments, due to the dominance of formal discourse and their weak connection with the everyday lifeworld of citizens, are often met with forms of soft cultural resistance. Such resistance is expressed through everyday practices, the preservation of traditional street names, and indifference toward religious promotional symbols. From a theoretical perspective, urban space is understood as a dynamic arena of continuous negotiation between official and popular forces, in which meaning is produced and reproduced through social interactions rather than imposed from above. A comparison with global studies further suggests that Iranian cities are undergoing a transitional phase in which religion and modernity coexist in an ongoing and dynamic dialogue. Accordingly, the study recommends that urban policies move beyond symbolic and promotional approaches toward more interactive and participatory models, enabling religious representation to be sustained within lived experience and collective memory rather than merely at the level of visible signs.
کلیدواژه‌ها [English]
Religious representation, urban space, collective memory, cultural resistance, religious identity
مراجع
  1. امینی رورانی، س. و ثالثی، م. (۱۴۰۳). تحلیل حافظه جمعی و نمادهای شهری در ایران معاصر. فصلنامه جامعه‌شناسی ایران، ۲۵(۲)، ۹۸–۱۲۴.
  2. امینی رورانی، م.، و ثالثی، م. (۱۴۰۳). «واکاوی نام‌گذاری فضاهای شهری با تأکید بر هویت دینی و تاریخی در منطقه ۶ اصفهان». در کنفرانس ملی شهر و هویت. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
    1. پوراحمد، ع. (۱۳۹۰). «مبانی نظری شهر اسلامی و بازنمایی دینی در فضای شهری». فصلنامه مطالعات شهری، ۲(۱)، صص. ۳۵–۴۱.
  3. پورجوان، ن. (۱۴۰۱). فضای آیینی و مشارکت دینی در شهر معاصر. مجله پژوهش‌های فرهنگی ایران، ۱۵(۱)، ۴۵–۶۸.
  4. حسینی طباطبایی، مهدی.، و موسوی فرد، زهرا. (۱۴۰3). «. تحلیل الگوهای هویتی در طراحی فضاهای شهری مبتنی بر اصول هنر اسلامی » تجلی هنر در معماری و شهرسازی، ۲(۲)، ۴۱-۵۶.
  5. آزادی‌نژاد، م.، تربتی، س.، نیرومند، ل.، و مسعودی، ا. (۱۳۹۹). تحلیل گفتمان انتقادی پیام‌های فرهنگی و سیاسی بیلبوردهای شهرداری تهران. رسانه‌های دیداری و شنیداری، ۱۴(۱)، ۱۸۱–۲۰۷. https://doi.org/10.22085/javm.2020.199690.1395
  6. رضایی، م. (۱۳۹۸). «نقد کارکرد تبلیغات دینی در فضاهای شهری.» پژوهش‌های فرهنگی ایران، ۱۱(۴).
  7. رضایی، م. (۱۳۹۸). تحولات نسلی و تغییر تجربه دینی در ایران معاصر. مجله جامعه‌شناسی دین، ۴(۲)، ۷–۳۰.
  8. میرزایی، ن. (۱۳۹۹). «نقش فضاهای آیینی در بازتولید هویت دینی شهروندان.» فصلنامه پژوهش‌های فرهنگی ایران، ۱۳(۳).
  9. نیکفر، م. (۱۴۰۱). «حافظه جمعی و مکان‌های نمادین در شهر تهران.» مطالعات اجتماعی ایران، ۷(۲).
  10. نیکفر، م. (۱۴۰۱). نام‌گذاری شهری، حافظه تاریخی و مقاومت نمادین. مجله پژوهش‌های اجتماعی ایران، ۱۸(۲)، ۵۵–۸۹.
  11. Amin, A., & Thrift, N. (2002). Cities: Reimagining the Urban. Cambridge: Polity Press.
  12. Babiński, G. (1994). Legacy of Religious Identities in the Urban Space of Bielsko-Biala. Prace Geograficzne, 98, 233–250.
  13. Bauman, Z. (2007). City of Fears, City of Hopes. London: Goldsmiths. (pp. 240–247)
  14. Berking, H., & Gill, M. (2014). Urban Religion and the Sense of Place. Urban Studies, 51(10)
  15. Berking, H., & Steets, S. (2016). Religious Architecture: Anthropological Perspectives. Bloomsbury.
  16. Bourdieu, P. (1990). The Logic of Practice. Stanford University Press.
  17. Bowman, M., & Gill, R. (2014). Religion and the Everyday Space. Routledge.
  18. Casanova, J. (2011). Public Religions in the Modern World. Chicago: University of Chicago Press.
  19. Casanova, J. (2011). The Secular, Secularizations, and Secularisms. Social Research, 78.
  20. de Certeau, M. (1984). The Practice of Everyday Life. Berkeley: University of California Press.
  21. Garnett, J., & Harris, A. (2013). Rescripting Religion in the City: Migration and Religious Identity in the Modern Metropolis. Routledge. (pp. 10–19).
  22. Geel, J. van, & Beyers, J. (2018). The City as Religious Apparatus: Spatial Religion and Meaning-Making. HTS Theological Studies, 74(1)
  23. Gregory, D. (2018). “The Postsecular City: Faith and the Politics of Urban Space.” In Urban Religion: A Historical Approach to Space and Religion, edited by J. Rüpke, Routledge.
  24. Halbwachs, M. (1992). On Collective Memory. Chicago: University of Chicago Press.
  25. Harvey, D. (2012). Rebel Cities. Verso.
  26. Hervieu-Léger, D. (2000). Religion as a Chain of Memory. Rutgers University Press.
  27. Knott, K. (2005). The Location of Religion: A Spatial Analysis. Equinox.
  28. Kong, L. (2010). Global shifts, theoretical shifts: Changing geographies of religion. Progress in Human Geography, 34(6), 755–776.
  29. Lefebvre, H. (1991). The Production of Space. Oxford: Blackwell.
  30. Rüpke, J. (2023). Urban Religion and the Politics of Space. Religion, 53(1). https://doi.org/10.1080/0048721X.2023.2174913.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 82
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,020


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب