آمار

تعداد نشریات54
تعداد شماره‌ها2,632
تعداد مقالات37,262
تعداد مشاهده مقاله18,012,066
تعداد دریافت فایل اصل مقاله8,209,549
انصاف, هادی, قاسم نژاد, زهرا. (1404). سیمای غفلت در حیات شهری معاصر: واکاوی سازوکارهای فقدان اخلاقی از منظر الهیات شهر و راهبردهای تاب‌آوری معنوی. اسلام و مطالعات اجتماعی, 3(5), 89-107. doi: 10.22081/jtc.2026.72915.1062
هادی انصاف; زهرا قاسم نژاد. "سیمای غفلت در حیات شهری معاصر: واکاوی سازوکارهای فقدان اخلاقی از منظر الهیات شهر و راهبردهای تاب‌آوری معنوی". اسلام و مطالعات اجتماعی, 3, 5, 1404, 89-107. doi: 10.22081/jtc.2026.72915.1062
انصاف, هادی, قاسم نژاد, زهرا. (1404). 'سیمای غفلت در حیات شهری معاصر: واکاوی سازوکارهای فقدان اخلاقی از منظر الهیات شهر و راهبردهای تاب‌آوری معنوی', اسلام و مطالعات اجتماعی, 3(5), pp. 89-107. doi: 10.22081/jtc.2026.72915.1062
انصاف, هادی, قاسم نژاد, زهرا. سیمای غفلت در حیات شهری معاصر: واکاوی سازوکارهای فقدان اخلاقی از منظر الهیات شهر و راهبردهای تاب‌آوری معنوی. اسلام و مطالعات اجتماعی, 1404; 3(5): 89-107. doi: 10.22081/jtc.2026.72915.1062

سیمای غفلت در حیات شهری معاصر: واکاوی سازوکارهای فقدان اخلاقی از منظر الهیات شهر و راهبردهای تاب‌آوری معنوی

الهیات شهر
مقاله 4، دوره 3، شماره 5، فروردین 1404، صفحه 89-107    اصل مقاله (436.54 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jtc.2026.72915.1062
نویسندگان
هادی انصاف* ؛ زهرا قاسم نژاد
علوم قرآن و حدیث،الهیات،دانشگاه شیراز،شیراز،ایران
تاریخ دریافت: 26 شهریور 1404،  تاریخ بازنگری: 20 آبان 1404،  تاریخ پذیرش: 08 بهمن 1404 
چکیده
زیست مدرن شهری با چالش‌های پیچیده‌ای نظیر گسست‌های اجتماعی، آلودگی‌های اخلاقی و پدیدارشدن اشکال نوینی از بی‌تفاوتی معنوی مواجه است که بنیان‌های اخلاقی شهروندان را تحلیل می‌کند و از رسالت تمدن‌ساز دین می‌کاهد. این پژوهش با هدف واکاوی عمیق سازوکارهای پدیدآورندهٔ فقدان اخلاقی نظیر غفلت، بی‌اثرسازی اخلاقی و ضعف اراده در بستر شهری، به ارائهٔ راهکارهای الهیاتی برای تاب‌آوری معنوی شهروندان می‌پردازد. روش تحقیق، کیفی و از نوع تحلیل محتوای استنباطی است که بر پایهٔ متون بنیادین اسلامی، فلسفهٔ اخلاق و یافته‌های روان‌شناسی اجتماعی و شهری به صورت میان‌رشته‌ای صورت پذیرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد غفلت، نه تنها یک نقص فردی، بلکه پدیده‌ای ساختاری و کارکردی در حیات شهری است که با سازوکارهای شناختی دفاعی و تضعیف هویت اخلاقی در تعامل است و راهکار برون‌رفت از آن، در گرو فعال‌سازی مداوم «یادآوری» الهیاتی و تقویت «جهاد اکبر» در مواجهه با وسوسه‌های محیطی و درون‌فردی است. این پژوهش، بر ضرورت بازخوانی جایگاه «ذکر» و «مراقبه» در الگوی زیست شهری معاصر تأکید می‌کند تا زمینه‌های بازسازی معنوی و تقویت بنیان‌های اخلاقی در شهروندان فراهم گردد.
کلیدواژه‌ها
غفلت اخلاقی؛ سازوکارهای بی‌اثربخشی اخلاقی؛ هویت اخلاقی؛ حیات طیبه؛ الهیات شهر
عنوان مقاله [English]
The Facade of Negligence in Contemporary Urban Life: Analyzing the Mechanisms of Moral Deficiency from the Perspective of Urban Theology and Spiritual Resilience Strategies
نویسندگان [English]
Hadi Ensaf؛ Zahra Ghasemnejad
Faculty of Theology,Shiraz, Shiraz university, Iran
چکیده [English]
Modern urban living faces complex challenges such as social fragmentation, moral degradation, and the emergence of new forms of spiritual apathy, which erode the moral foundations of citizens and diminish the civilization-building mission of religion. This study aims to deeply analyze the mechanisms that produce moral deficiency—such as negligence (ghaflah), moral disengagement, and weakness of will—within the urban context, and proposes theological strategies for the spiritual resilience of citizens. The research employs a qualitative method, specifically inferential content analysis, conducted in an interdisciplinary manner based on fundamental Islamic texts, moral philosophy, and findings from social and urban psychology. The findings indicate that negligence is not merely an individual shortcoming but a structural and functional phenomenon in urban life that interacts with defensive cognitive mechanisms and the weakening of moral identity. The solution, therefore, lies in the continuous activation of theological “remembrance” (dhikr) and the strengthening of the “Greater Jihad” (jihad-e akbar) in confronting both environmental and intra-personal temptations. This research emphasizes the necessity of re-reading the role of “remembrance” (dhikr) and “contemplation” (muraqabah) in contemporary urban life models, to provide the ground for spiritual reconstruction and the reinforcement of moral foundations among citizens.
کلیدواژه‌ها [English]
Moral Negligence, Moral Disengagement Mechanisms, Moral Identity, Hayat Tayyibah (The Good/Pure Life), Urban Theology
مراجع
  1. امام خمینی، روح‌الله (1378). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  2. پوراحمد، احمد؛ رفیعی، محمود؛ و عزیزی، محمدرضا. (1391). بررسی نقش مساجد در توسعه فضاهای شهری (مطالعه موردی: شهر تهران). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 44(2).
  3. جمالی، صدیقه؛ و احمدی، مهرداد (1395). «تحلیل عوامل مؤثر بر اخلاق شهروندی و تأثیر آن بر سرمایهٔ اجتماعی (مطالعه موردی: شهر شیراز)». پژوهش‌های جامعه‌شناسی ایران، 19(2).
  4. حسینی شاهرودی، سید مرتضی (1389). معماری اسلامی و توسعه پایدار شهری. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  5. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دارالعلم، بی‌جا.
  6. طباطبایی، سید محمدحسین (1386). رسالة الولایة (ترجمهٔ ی. حسنی). انتشارات شمس، بی‌جا.
  7. طباطبایی، سید محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  8. قرآن کریم.
  9. فارابی، ابونصر (1404ق). آراء اهل المدینة الفاضلة (محقق: آ. نادر). دار المشرق، بی‌جا.
  10. فیض کاشانی، ملا محسن (1406ق). المحجة البیضاء فی تهذیب الإحیاء. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  11. غزالی، ابوحامد محمد (1406ق). احیاء علوم الدین. دارالمعرفة، بی‌جا.
  12. گیدنز، آنتونی (1378). جامعه‌شناسی (ترجمهٔ م. صبوری). تهران: نشر نی.
  13. مصباح یزدی، محمدتقی (1385). معارف قرآن: انسان‌شناسی. تهران: انتشارات مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  14. مطهری، مرتضی (1370). مجموعه آثار. تهران:‌انتشارات صدرا.
  15. نراقی، ملا احمد (1386). معراج السعادة. انتشارات دهقان، بی‌جا.
  16. Aquino, K., & Reed II, A. (2002). The Self-Importance of Moral Identity. Journal of Personality and Social Psychology, 83(6), 1423-1440.
  17. Aristotle. (2004). Nicomachean Ethics (T. Irwin, Trans.). Hackett Publishing Company.
  18. Bandura, A. (1999). Moral Disengagement in the Perpetration of Inhumanities. Personality and Social Psychology Review, 3(3), 193-209.
  19. Bandura, A. (2016). Moral Disengagement: How People Do Harm and Live with Themselves. Worth Publishers.
  20. Beaudoin, T. (2013). The Theology of Urban Life. Fortress Press.
  21. Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The Benefits of Being Present: Mindfulness and Its Role in Psychological Well-Being. Journal of Personality and Social Psychology, 84(4), 822-848.
  22. Colby, A., & Damon, W. (1992). Some Do Care: Contemporary Lives of Moral Commitment. The Free Press.
  23. Davidson, D. (1980). How Is Weakness of the Will Possible? In D. Davidson (Ed.), Essays on Actions and Events (pp. 21-42). Oxford University Press.
  24. Graham, S. (2017). Cities and the Geographies of Modernity. Routledge.
  25. Hardy, S. A., & Carlo, G. (2011). Moral Identity: What Is It, How Is It Measured, and What Does It Add to the Study of Moral Development? Developmental Review, 31(2), 212-236.
  26. King, P. E. (2008). Spiritual Development in Context: The Role of Religious and Spiritual Communities in Fostering Adolescent Thriving. Journal of Youth and Adolescence, 37(7), 757-768.
  27. Lefebvre, H. (1991). The Production of Space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Blackwell Publishing.
  28. Pargament, K. I., Tarakeshwar, H., & Mahoney, A. (2011). Religious and Spiritual Paths to Resilience in Times of Crisis. In K. M. Pargament (Ed.), Handbook of the Psychology of Religion and Spirituality (2nd ed., pp. 34-49). Guilford Press.
  29. Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. Simon & Schuster.
  30. Simmel, G. (1950). The Metropolis and Mental Life. In K. H. Wolff (Ed. & Trans.), The Sociology of Georg Simmel (pp. 409-424). Free Press.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 17
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 26


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب