آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,632 |
| تعداد مقالات | 37,262 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,016,440 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,211,358 |
بررسی فقهی پروندۀ شخصیت در سیستم قضایی اسلام | ||
| پژوهش های فقه اجتماعی | ||
| دوره 1، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 81-104 اصل مقاله (1012.86 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jsj.2026.74035.1019 | ||
| نویسندگان | ||
| وحید قربانی* 1؛ ابوالفضل محمدزاده آقایی2 | ||
| 1استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم، دانشجوی دکتری انقلاب اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران | ||
| 2دانشآموخته کارشناسی حقوق، دانشگاه علوم قضایی، تهران، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 18 دی 1404، تاریخ بازنگری: 26 بهمن 1404، تاریخ پذیرش: 04 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| «پرونده شخصیت» که گاه با عنوان «پرونده وضعیت روحی متهم» نیز از آن یاد میشود، با هدف شناخت ابعاد شخصیتی و شرایط فردی، خانوادگی و اجتماعی متهم تشکیل میگردد تا قاضی با بررسی آن، اِشراف بیشتری از وضعیت متهم پیدا کند. پرسش اصلی این پژوهش، بررسی فقهی جایگاه پروندۀ شخصیت در نظام قضایی اسلام است. یافتههای تحقیق نشان میدهد بر اساس قواعد فقهی و در سیستم قضایی اسلام، پروندۀ شخصیت عنوان مستقلی در متون فقهی ما ندارد؛ با این حال، در حوزه تعزیرات و بر اساس قاعده فقهی «التعزیرُ بما یَراهُ الحاکم» که نوع و میزان مجازات را به اختیار حاکم واگذار میکند، تشکیل این پرونده امری ضروری تلقی میشود. در مقابل، در جرایم مستوجب حدود و قصاص که احکام ثابتی دارند، نقش پروندۀ شخصیت کمرنگتر است؛ هرچند ممکن است در ایجاد تردید دربارۀ تحقق ارکان جُرم و ایجادِ شبهات مصداقیه برای قاضی پرونده مؤثر باشد. همچنین در جرایم منتهی به دیه، با توجه به ماهیت مدنی این مجازات، ورود پرونده شخصیت باید با احتیاط انجام گیرد تا از هدف اصلی دیه یعنی جبران خسارت، فاصله نگیرد. روش تحقیق در این پژوهش، اجتهادی - تحلیلی است که با تتبع در منابع معتبر فقهی و بررسی ادله، اقوال فقیهان و متون استدلالی فقهی انجام شده و با تحلیل استنباطی مبتنی بر قواعد، نتایج پژوهش به دست آمده است. این پژوهش با توجه به خلأ موجود در ادبیات فقهی، میکوشد به تحلیل جامعتری از نقش فقهی پرونده شخصیت بپردازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پرونده شخصیت؛ نظام قضایی اسلام؛ تعزیرات؛ حدود؛ قصاص؛ دیه؛ قاعده فقهی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Jurisprudential Study of the Character Profile in the Islamic Judicial System | ||
| نویسندگان [English] | ||
| vahid ghorbani1؛ abolfazl aghaii2 | ||
| 1Professor of High-Level Studies at the Qom Seminary; PhD Candidate in Islamic Revolution, University of Islamic Studies, Qom, Iran | ||
| 2Bachelor of Laws Graduate, University of Judicial Sciences, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The "Character Profile," sometimes referred to as the "Defendant's Psychological Status Report," is compiled to identify the personality dimensions and the individual, familial, and social circumstances of the accused, thereby providing the judge with a more comprehensive overview of the defendant's situation. The primary research question of this study is to examine the jurisprudential status of the character profile within the Islamic judicial system. The research findings indicate that, based on jurisprudential rules and within the Islamic judicial system, the "character profile" does not exist as an independent legal category in classical jurisprudential texts. However, in the realm of Taīzīrāt (discretionary punishments), and based on the jurisprudential principle of "al-Taīzīr bi-mā yarāhu al-ḥākim" (discretionary punishment as deemed appropriate by the judge)—which grants the judge authority over the type and severity of the penalty—the compilation of such a profile is considered essential. Conversely, in crimes necessitating ḥudūd (fixed punishments) and qiṣāṣ (retribution), which possess fixed legal rulings, the role of the character profile is less prominent, although it may influence the judge by creating doubts regarding the fulfillment of the elements of the crime or by introducing shubahāt (legal ambiguities or doubts) regarding its application. Furthermore, in crimes resulting in diya (blood money), given the civil nature of this penalty, the introduction of a character profile must be approached with caution to ensure it does not deviate from the primary objective of diya, which is the compensation of damages. This research employs an ijtihad-based analytical method, conducted through an investigation of authoritative jurisprudential sources and an examination of evidence, jurisprudential opinions, and deductive texts. The results were obtained through rule-based inferential analysis. Addressing the existing gap in jurisprudential literature, this study endeavors to provide a more comprehensive analysis of the jurisprudential role of the character profile. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Character Profile, Islamic Judicial System, Taīzīrāt (discretionary punishments), ḥudūd (fixed punishments), qiṣāṣ (retribution), diya (blood money), Jurisprudential Principle | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابراهیمی، ابراهیم (1390). «موانع تشکیل پرونده شخصیت در نظام کیفری ایران». مجله مطالعات پیشگیری از جرم. ش ۱۸.
بجنوردی، سیدحسن (1419 ق). القواعد الفقهیه. قم: الهادی.
پلهپور، کیومرث (1397 ق). تشکیل پرونده شخصیت متهم و کارآمدی آن درنظام حقوقی ایران. [بیجا]: جوان.
تبریزی، جواد (1417 ق). أسس الحدود و التعزیرات. قم: دفتر مؤلف.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1363). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
جمعی از نویسندگان (1395). «بررسی فقهی و حقوقی امکانسنجی الغای مجازات حبس در جرایم علیه کیان خانواده». فصلنامه جستارهای فقهی و اصولی. ش ۵. ص ۶۹ – ۸۹.
حر عاملی، محمد بن حسن (1409 ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسة آلالبیت (ع) لإحیاء التراث.
حلبی، ابوالصلاح (1403 ق). الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانه عمومی امام امیرالمومنین (ع).
طوسی، محمد بن حسن (1407 ق). تهذیب الأحکام. تحقیق: حسن خرسان. چ 4. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
خویی، سیدابوالقاسم (1422 ق). مبانی تکمله المنهاج. قم: مؤسسة احیاء آثار الامام الخوئی.
رایجیان اصلی، مهرداد (1398). «نقد دستورالعمل تشکیل پرونده شخصیت متهم». کانون وکلا. ش ۲۴۲.
سلیمانی رضا و محمدحسین حجاریان (1396). «پروندۀ شخصیت متهم در قانون آیین دادرسی کیفری مصوبه 1392». مطالعات حقوق. ش 11.
سبزهعلی، راضیه و همکاران (1397). «آثار پرونده شخصیت در حقوق کیفری ایران». حقوقی دادگستری. دوره 104. ش 82. ص 67 – 94.
شلتوت، محمود (1382). تفسیر قرآن کریم. ترجمۀ محمدحسین عطائی. مشهد: بهنشر.
شهید ثانی، زینالدین بن علی و جعفر بن حسن محقق حلی (1413 ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
عابدینی، غلامرضا و سیدمحمدتقی علوی (1395). «بررسی محتویات پرونده شخصیت اطفال و نوجوانان در حقوق ایران». نشریه حقوق جزا و سیاست جنایی. ش 3. ص 97 – 119.
عاکفی، لاله و همکاران (1399). «ضرورت تشکیل پرونده شخصیت در دادرسی اطفال و نوجوانان بزهکار از دیدگاه زنان کارشناس». فصلنامه علمی - پژوهشی زن و جامعه. ش 4. ص 117 – 139.
علامه حلی، حسن بن یوسف [بیتا]. تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: مؤسسة الإمام الصادق (ع).
علیدوست، ابوالقاسم (1399). فقه القضا. قم: شخصی.
کلینی، محمد بن یعقوب [بیتا]. الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408 ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. چ 2. قم: اسماعیلیان.
محمدیان، سارا و بابک محمدرضاپور (1392). «مروری: لزوم تشکیل پرونده شخصیت در فرایند دادرسی کیفری ایران». پزشکی قانونی ایران. دوره 68 – 69. ش 19. ص 40 – 329.
مفید، محمد بن محمد (1413 ق). المقنعه. چ 1. قم: کنگره جهانی شیخ مفید.
مکارم شیرازی، ناصر (1422 ق). بحوث فقهیة. چ 1. قم: مدرسة الإمام علی بن ابیطالب (ع).
مؤذنزادگان، حسنعلی (1389). «پرونده شخصیت متهمان و ضرورت تشکیل آن در مرحله تحقیقات مقدماتی دادرسی کیفری». فصلنامه پژوهش حقوق. ش ۳۰.
جبار گلباغی، سیدعلی (1378). درآمدی بر عرف. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
نجفی، محمدحسن (1404 ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دارإحیاء التراث العربی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 37 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 26 |
||