آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,187 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,810,240 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,057,602 |
انقلاب اسلامی؛ واکاوی ماهیت و علل مادی | ||
| علوم سیاسی | ||
| دوره 28، شماره 4، دی 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/psq.2026.72735.3037 | ||
| نویسندگان | ||
| سیدابراهیم معصومی* 1؛ محسن مهاجرنیا2 | ||
| 1استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران | ||
| 2دانشیار گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی | ||
| تاریخ دریافت: 08 شهریور 1404، تاریخ بازنگری: 27 آبان 1404، تاریخ پذیرش: 18 اردیبهشت 1405 | ||
| چکیده | ||
| انقلاب اسلامی ایران نه صرفاً یک رویداد سیاسی-اجتماعی، بلکه محصول تحولی پارادایمی در اندیشه سیاسی اسلامی است که بر مبانی فلسفی و جهانبینی توحیدی استوار شده است. این انقلاب، که در چارچوب علل اربعه ارسطویی مورد بررسی قرار میگیرد، ماهیت خود را از منظر مبانی هستیشناختی، ولایت و امامت، و انسانشناختی بازیافته است. در بعد هستیشناسی، انقلاب اسلامی مفهوم توحید را نه تنها به عنوان باور انتزاعی دینی، بلکه به عنوان مبنای حاکمیت مطلق الهی و مشروعیت سیاسی معرفی میکند؛ مفهومی که در اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به ویژه در اصول دوم و پنجاهوششم به وضوح بازتاب یافته است. بازخوانی ولایت و امامت در گفتمان انقلاب، این مفاهیم را از جایگاهی صرفاً اعتقادی به اصول عملیترین و محوریترین شکل حاکمیت سیاسی تبدیل کرده و نظریه ولایت فقیه به عنوان مصداق عینی ولایت الهی در عصر غیبت، بنیانگر نظام سیاسی نوینی شده است. در عرصه انسانشناسی، انقلاب اسلامی با نقد دو رویکرد اومانیستی غربی و تفکر سنتی، جایگاه انسان را به عنوان «خلیفه الله» باز تعریف کرده و بر کرامت ذاتی، آزادی و حق حاکمیت خدادادی او تأکید نموده است. این بازسازی فلسفی مبانی انسانشناختی در اصول قانون اساسی، به خصوص در اصول پنجم و پنجاهوششم، تجلی یافته است. انقلاب اسلامی بر پایه بنیادگرایی فلسفی و بازگشت به مبانی دینی، نه تنها به تغییرات ساختاری سیاسی و اجتماعی دامن زده، بلکه امکان تحقق حکمرانی دینی-دموکراتیک را فراهم آورده است؛ حکمرانی که مبتنی بر پیوند ناگسستنی توحید نظری و عملی است. یافتههای این تحقیق تأکید میکند که ماهیت انقلاب اسلامی ترکیبی از حوزههای مادی، صوری، فاعلی و غایی است که به صورت ارگانیک به هم تنیده شدهاند و فلسفه سیاسی آن الگویی منحصربهفرد و قابل تحلیل برای انقلابهای معاصر ارائه میدهد. به این ترتیب، انقلاب اسلامی ایران مدلی منحصر به فرد از نظامسازی مبتنی بر اصول اصیل دینی به شمار میرود که در عین پایبندی به مبانی فلسفی خود، امکان مشارکت مردمی، عدالت و آزادی را نیز تضمین میکند. این ویژگیها، انقلاب اسلامی را از سایر انقلابها متمایز ساخته و آن را به موضوعی کلیدی در مطالعات انقلاب و فلسفه سیاسی تبدیل کرده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کلمات کلیدی: مبانی فلسفی؛ انقلاب اسلامی؛ هستی شناسی؛ فرجام شناسی؛ انسان شناسی و ولایت شناسی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| انقلاب اسلامی؛ واکاوی ماهیت و علل مادی | ||
| نویسندگان [English] | ||
| seyedebrahim masoumi1؛ mohsen mohajernia2 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Kashan University, Kashan, Iran | ||
| 2Associate Professor, Department of Politics, Institute of Islamic Culture and Thought | ||
| چکیده [English] | ||
| The Islamic Revolution of Iran is not merely a socio-political event, but rather the product of a paradigmatic transformation in Islamic political thought based on philosophical foundations and a monotheistic worldview. This revolution, which is examined within the framework of the Aristotelian Four Causes, has rediscovered its essence from the perspective of ontological foundations, guardianship and imamate, and anthropological ones. In the ontological dimension, the Islamic Revolution introduces the concept of monotheism not only as an abstract religious belief, but also as the basis of absolute divine sovereignty and political legitimacy; a concept that is clearly reflected in the principles of the Constitution of the Islamic Republic of Iran, especially in the second and fifty-sixth principles. The reinterpretation of guardianship and imamate in the discourse of the revolution has transformed these concepts from a purely doctrinal position into the principles of the most practical and central form of political governance, and the theory of guardianship of the jurist as a concrete example of divine guardianship in the era of occultation has become the founder of a new political system. In the field of anthropology, the Islamic Revolution, by criticizing both Western humanist approaches and traditional thinking, redefined the position of man as the "Caliph of Allah" and emphasized his inherent dignity, freedom, and God-given right to sovereignty. This philosophical reconstruction of anthropological foundations is manifested in the principles of the Constitution, especially in the fifth and fifty-sixth principles. Based on philosophical fundamentalism and a return to religious foundations, the Islamic Revolution not only fueled political and social structural changes, but also made it possible to realize religious-democratic governance; governance that is based on the indissoluble bond of theoretical and practical monotheism. The findings of this research emphasize that the nature of the Islamic Revolution is a combination of material, formal, agentive, and ultimate domains that are organically intertwined, and its political philosophy offers a unique and analyzable model for contemporary revolutions. Thus, the Islamic Revolution of Iran is a unique model of system-building based on genuine religious principles that, while adhering to its philosophical foundations, also guarantees the possibility of popular participation, justice, and freedom. These characteristics distinguish the Islamic Revolution from other revolutions and have made it a key topic in the study of revolution and political philosophy. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| کلمات کلیدی: مبانی فلسفی, انقلاب اسلامی, هستی شناسی, فرجام شناسی, انسان شناسی و ولایت شناسی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 34 |
||