آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,632 |
| تعداد مقالات | 37,262 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,012,065 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,209,549 |
نظریۀ اعتباریات بهمثابۀ پل ارتباطی هستیشناسی صدرایی و علوم انسانی | ||
| نقد و نظر در فلسفه و کلام | ||
| مقاله 6، دوره 31، شماره 121، فروردین 1405، صفحه 1-28 اصل مقاله (1.88 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jpt.2025.70754.2247 | ||
| نویسنده | ||
| حامد اسماعیل زاده* | ||
| سطح چهار، رشته فلسفه و عرفان، حوزه علمیه قم، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 14 خرداد 1404، تاریخ بازنگری: 08 شهریور 1404، تاریخ پذیرش: 09 شهریور 1404 | ||
| چکیده | ||
| نظریۀ اعتباریات علامه طباطبایی بهمثابۀ حلقۀ اتصال حکمت متعالیۀ صدرایی و علوم انسانی، نقش بنیادینی در تبیین مبانی هستیشناختی پدیدههای اجتماعی ایفا میکند. این نظریه با تمایز قائلشدن میان حقایق (امور عینی و مستقل از ذهن) و اعتباریات (سازههای ذهنیِ وابسته به اغراض عملی انسان)، امکان امتداد مبانی فلسفی صدرایی مانند اصالت وجود، تشکیک وجود، و حرکت جوهری را به عرصۀ علوم انسانی فراهم میآورد. بر اساس این چارچوب، علوم انسانی نهتنها از سنخ علوم اعتباری است، بلکه بدون اتکا به مبانی هستیشناختی حکمت متعالیه، فاقد توان تبیین جامع واقعیتهای اجتماعی خواهد بود. این پژوهش با روش تحلیلی ـ توصیفی نشان میدهد که اعتباریات با کارکردهای عملی خود، پلی میان ساحت حقیقت (هستیشناسی صدرایی) و ساحت کنش اجتماعی انسان ایجاد میکند و زمینهساز شکلگیری نظریههای اسلامی در علوم انسانی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نظریۀ اعتباریات؛ حکمت متعالیه؛ علوم انسانی؛ مبانی هستیشناسی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Theory of Constructs (Iʿtibāriyyāt) as a Bridge between Mullā Ṣadrā’s Ontology and the Humanities | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hamed Esmaeilzadeh | ||
| Level 4, Philosophy and Mysticism, Seminary of Qom, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Allameh Tabataba'i’s Theory of I’tibariyyat (Social Constructs) serves as the connecting link between Sadrian Transcendental Philosophy and the human sciences, playing a fundamental role in elucidating the ontological foundations of social phenomena. By distinguishing between "Realities" (Haqa'iq—objective matters independent of the mind) and "Social/Mental Constructs" (I’tibariyyat—subjective constructs dependent on human practical purposes), this theory enables the extension of Sadrian philosophical principles, such as the Primacy of Existence (Asalat al-Wujud), Gradation of Existence (Tashkik al-Wujud), and Substantial Motion (Al-Harakat al-Jawhariyya), into the realm of the human sciences. According to this framework, the human sciences are not only of a "constructive" nature but also lack the capacity to comprehensively explain social realities without relying on the ontological foundations of Transcendental Philosophy. This research, employing a descriptive-analytical method, demonstrates that I’tibariyyat, through their practical functions, create a bridge between the realm of Truth (Sadrian ontology) and the realm of human social action, providing the groundwork for the formation of Islamic theories within the human sciences | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Theory of I’tibariyyat (Social Constructs), Transcendental Philosophy, Human Sciences, Ontological Foundations | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
آقاجانی، نصرالله. (1399). مناسبات حکمت متعالیه و علوم اجتماعی. آیین حکمت، 12(45)، صص 148.
https://www.doi.org/10.22081/pwq.2020.69656
ابنسینا، حسین بن عبداللّه. (1405ق). منطق شفا (محقق: ابراهیم مدکور، 4 جلد). قاهره: المطبعة الامیریة.
احمدی اصفهانی، محمدحسین. (1429ق). نهایة الدرایة. قم: مؤسسۀ آلالبیت^.
پارسانیا، حمید. (1401). جهانهای اجتماعی. قم: کتاب فردا.
پارسانیا، حمید؛ داناییفرد، حسن؛ و حسینی، سید ابوالحسن. (1393). دلالتهای نظریه اعتباریات برای تحول در علوم انسانی. اسلام و مطالعات اجتماعی، 2(5)، صص 23‑48.
پیرو و. مینی. (1375). فلسفه و اقتصاد (مبادی و سیر تحول نظریۀ اقتصادی (مترجم: مرتضی نصرت و حسین راغفر). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
جوادی آملی، عبدالله. (1384). تبیین براهین اثبات خدا. قم: نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1393). تحریر رسالة الولایة علامه طباطبایی (ج1). قم: نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1386). تفسیر انسان به انسان. قم: نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1387). چالشهای حکمت متعالیه در مسئلۀ سیاست. پژوهش و حوزه، (34 و 35)، صص 221.
جوادی آملی، عبدالله. (1382). رحیق مختوم (ج1، 5). قم: نشر اسراء.
جوادیآملی، عبدالله. (1398). عین نضّاخ (ج1). قم: نشر اسراء.
حسینی، سید ابوالحسن؛ داناییفرد، حسن؛ پارسانیا، حمید؛ و توکلی، عبدالله. (1398). کنکاشی در خاستگاه دانش مدیریت بر اساس نظریۀ اعتباریات علامه طباطبایی. اندیشۀ مدیریت راهبردی، 13(25)، صص 21‑54.
https://doi.org/10.30497/smt.2019.2549
خسروپناه، عبدالحسین. (1393). در جستجوی علوم انسانی اسلامی (ج2). قم: دفتر نشر معارف (وابسته به نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها).
خسروپناه، عبدالحسین. (1400). نظریهپردازی در علوم انسانی حکمیسازی. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
دهخدا، علیاکبر. (1341). لغتنامه. (تحت نظر دکتر محمد معین، ج29). تهران: دانشگاه تهران.
رجبی، ابوذر. (1395). بومیسازی علوم انسانی با تأکید بر نظریۀ اعتباریات علامه طباطبایى. علوم انسانی اسلامی صدرا، (18)، صص 176.
رحیقی، حسنعلی. (1398). حکمت الهی به مثابۀ علم برتر: جایگاه حکمت و فلسفه در منظومۀ معرفت؛ با رویکردی قرآنی و روایی. تهران: دانشگاه امام صادق×.
شریفی، حسامالدین. (1402). بررسی پیشینۀ اعتباریات عملی علامه طباطبایی در آثار ابنسینا. مطالعات حکمت عملی، 1(1)، صص 200.
شیرازی، صدرالدین محمد. (1368). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة (ج1، 2). قم: مکتبۀ المصطفوی.
شیرازی، صدرالدین محمد. (1388). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. قم: مطبوعات دینی.
شیرازی، صدرالدین محمد. (1420ق). المشاعر. بیروت: مؤسسه تاریخ العربی.
طباطبایی، محمدحسین. (1388). انسان از آغاز تا انجام (مترجم: صادق لاریجانی، به کوشش سید هادی خسروشاهی). قم: بوستان کتاب.
طباطبایی، محمدحسین. (1428ق «الف»). بدایةالحکمة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجامعة المدرسین.
طباطبایی، محمدحسین. (1428ق «ب»). رسالة الاعتباریات. (محقق: صباح ربیعی). قم: نشر باقیات.
طباطبایی، محمدحسین. (1428ق «ت»). نهایةالحکمة (ج1، 2). قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجامعة المدرسین.
طباطبایی، محمدحسین. (1368). حاشیه کفایة الأصول (ج1). قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.
طباطبایی، محمدحسین. (1419ق). الرسائل التوحیدیة. بیروت: مؤسسة النعمان.
طباطبایی، محمدحسین. (1360). رسالة الولایة. قم: بنیاد بعثت (واحد تحقیقات اسلامی).
طباطبایی، محمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن (ج3). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
کاپلستون، فردریک چارلز. (1388). تاریخ فلسفه (مترجم: امیرجلالالدین اعلم، ج5). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
مرادی، بهروز. (1394). نظریههای جامعه شناسی به زبان ساده. تهران: شرکت بهمن برنا.
مطهری، مرتضی. (1368). مقدمه و پاورقی بر کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم (ج2). تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1376). مجموعه آثار (ج13). تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1381). منطق، فلسفه. تهران: انتشارات صدرا.
میرنصیری، سید روحالله؛ ساجدی، ابوالفضل. (۱۳۹۶). اعتباریات و علوم انسانی از منظر علامه طباطبایی. قبسات، 22(84)، صص 5‑28.
واسطی، عبدالحمید. (1395). ظرفیتهای حکمت متعالیه در تولید علوم انسانی اسلامی. علوم انسانی اسلامی صدرا، 5(18) ، صص 15-35. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 31 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 39 |
||