آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,639 |
| تعداد مقالات | 37,346 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,493,029 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,437,807 |
تحلیل تطبیقی سازههای معنایی «امدادرسانی» و دلالتهای اجتماعی آن در قرآن کریم | ||
| مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه | ||
| دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 19، فروردین 1405، صفحه 353-370 اصل مقاله (2.79 M) | ||
| نوع مقاله: جامعهشناسی دین، اخلاق و سیستمهای اجتماعی در قرآن | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/scs.2026.74115.1477 | ||
| نویسنده | ||
| رحمان عشریه* | ||
| دانشیار، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 09 بهمن 1404، تاریخ بازنگری: 07 اسفند 1404، تاریخ پذیرش: 06 خرداد 1405 | ||
| چکیده | ||
| هدف پژوهش حاضر تبیین نظام معناشناختی مفاهیم حوزه «امدادرسانی» در قرآن کریم و تحلیل دلالتهای اجتماعی برآمده از آن، با تکیه بر معناشناسی شبکهای بوده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی با رویکرد معناشناسی تاریخی و تحلیل مؤلفهای است که در آن، بافتهای قرآنی، معنای محوری و توسعه معنایی هر واژه واکاوی شده است. یافتهها نشان میدهد که پنج واژه کلیدی «اعطاء»، «انفاق»، «ایتاء»، «رفد» و «رزق»، اگرچه در معنای پایه «امدادرسانی» مشترک هستند، اما هر یک با مؤلفههای معنایی منحصربهفرد، دامنه شمول و کارکرد اجتماعی متفاوتی یافتهاند: «اعطاء» به عنوان هسته عام و فراگیر، «انفاق» بر بخشش همراه با خروج از ملکیّت و ایثار، «ایتاء» بر اعطای مواهب بزرگ و با شأن، «رفد» بر عطای توأم با پشتیبانی فعال، و «رزق» بر عطای نافع و حیاتبخش مستمر دلالت دارد. این مفاهیم در تعامل با یکدیگر، شبکهای معنایی را شکل میدهند که افزونبر دلالت زبانی، واجد دلالتهای اجتماعی مشخصی است. این پژوهش با بهرهگیری از روششناسی ترکیبی سهمرحلهای (تحلیل مؤلفههای معنایی، بافتشناسی اجتماعی و استنتاج دلالتهای اجتماعی) نشان میدهد که این شبکه معنایی، الگویی منسجم برای بازتعریف رابطه «خود» و «دیگری»، نهادینهسازی مسئولیتپذیری جمعی، تمایز میان کمک فداکارانه و تأمین حکیمانه، تقویت همیاری متقابل، و پشتوانهسازی برای قوانین حمایتی در جامعه اسلامی ارائه میدهد. نتیجه نهایی آنکه، شناخت دقیق این شبکه میتواند مبانی نظری و عملی سبک زندگی اسلامی را در حوزه روابط اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی تقویت کرده و «امدادرسانی» را از یک کنش فردی به یک نظام اجتماعی منسجم تبدیل کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قرآن کریم؛ امدادرسانی؛ سازههای معنایی؛ دلالتهای اجتماعی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Comparative Analysis of the Semantic Constructs of "Providing Assistance" and Its Social Implications in the Holy Quran (Al-Qurʾān al-Karīm) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Rahman Oshriyeh | ||
| Associate Professor, Holy Quran University of Sciences and Education, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The purpose of the present research was to elucidate the semantic system of concepts in the semantic field of "providing assistance" in the Holy Quran and to analyze the social implications arising from it, relying on network semantics. The research method is descriptive-analytical with an approach of historical semantics and componential analysis in which the Quranic contexts, the central meaning, and the semantic expansion of each word have been analyzed. The findings demonstrate that five key words, "bestowal" (Iʿṭāʾ), "spending" (Infāq), "giving" (Ītāʾ), "supporting" (Rafd), and "provision" (Rizq), although sharing the base meaning of "providing assistance", each has acquired a different scope of inclusion and social function with unique semantic components: "Iʿṭāʾ" as a general and overarching core, "Infāq" signifying giving along with relinquishment of ownership and altruism (Īthār), "Ītāʾ" signifying the giving of great and dignified bounties, "Rafd" signifying giving coupled with active support, and "Rizq" signifying continuous beneficial and life-giving giving. These concepts, in interaction with one another, form a semantic network that, in addition to linguistic implication, possesses specific social implications. This research, by utilizing a three-stage mixed methodology (analysis of semantic components, social contextualization, and the deduction of social implications) demonstrates that this semantic network provides a cohesive model for redefining the relationship between "self" and "other", the institutionalization of collective responsibility, the differentiation between self-sacrificing aid and wise provision, the strengthening of mutual cooperation, and the creation of a backing for supportive laws in the Islamic society. The final conclusion is that an accurate understanding of this network can strengthen the theoretical and practical foundations of the Islamic lifestyle in the domain of social, economic, and ethical relations and transform "providing assistance" from an individual action into a cohesive social system. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Holy Quran (Al-Qurʾān al-Karīm), Providing assistance, Semantic constructs, Social implications | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
آلوسی، محمود (۱۴۱۷ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیه، ج30، 1.
ابنعاشور، محمدطاهر (بی تا). التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسه التاریخ العربی، ج1، 11.
ابنفارس، احمد (۱۴۰۴ق). معجم مقاییس اللغه. تحقیق: عبدالسلام محمد هارون. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، ج4-5، 1-2.
ابوهلال عسکری، حسن بن عبدالله. (۱۴۱۲ق). الفروق اللغویه. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
ازهری، محمد بن احمد (بیتا). تهذیب اللغه. تحقیق: محمد عوض مرعب. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج14.
ایزتسو، توشیهیکو (۱۳۸۰). خدا و انسان در قرآن: معناشناسی جهانبینى قرآن. ترجمه: احمد آرام. تهران: شرکت سهامی انتشار.
ایزتسو، توشیهیکو (۱۳۸۱). مفاهیم اخلاقی-دینی در قرآن. ترجمه: فریدون بدرهای. تهران: فرزان روز.
پاکتچی، احمد (۱۳۸۸). درآمدی بر استفاده از روشهای معناشناسی در مطالعات قرآنی. پژوهش دینی، شماره ۱۸، ص۷-۲۸.
پالمر، فرانک (۱۳۴۶). نگاهی تازه به معنیشناسی. ترجمه کوروش صفوی. تهران: نشر مرکز.
جوهری، اسماعیل بن حماد (۱۴۰۴ق). الصحاح: تاج اللغه و صحاح العربیه. تحقیق: احمد عبدالغفور عطار. بیروت: دارالعلم للملایین، ج6، 2.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دارالقلم.
زجاج، ابراهیم بن سری (۱۴۱۸ق). معانی القرآن و اعرابه. تحقیق: عبدالجلیل عبده شلبی. بیروت: عالم الکتب.
سجستانی، سلیمان بن اشعث (۱۴۱۶ق). نزول القرآن. تحقیق: محمد بن ابراهیم الحیاد. ریاض: دارالوطن.
صفوی، کوروش (۱۳۹۷). درآمدی بر معناشناسی. تهران: نشر علمی.
طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۷۶). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو، ج5-8.
طوسی، محمد بن حسن (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. تحقیق: احمد حبیب قصیر عاملی. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج10، 1.
العطا، فرید (۲۰۱۷م). الشبکات الدلالیه فی القرآن الکریم: دراسه نظریه تطبیقیه. عمان: دار الفتح للدراسات والنشر.
فراهیدی، خلیل بن احمد (۱۴۱۴ق). کتاب العین. تحقیق: مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی. قم: دارالهجره، ج2-1.
فیومی، احمد بن محمد (۱۴۰۵ق). المصباح المنیر. قم: دارالهجره.
قرطبی، محمد بن احمد (۱۴۱۳ق). الجامع لاحکام القرآن. بیروت: دارالفکر، ج1.
کروفت، ویلیام؛ کروز، دی. آلن (۱۳۸۶). معناشناسی شناختی. ترجمه رضا امینی. تهران: انتشارات سمت.
لیونز، جان (۱۳۸۶). درآمدی بر معناشناسی زبان. ترجمه: مریم وشمگیر و نسرین حیدری. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
مرکز فرهنگ و معارف قرآن (۱۳۹۸). فرهنگنامه تحلیل واژگان مشابه در قرآن. قم: بوستان کتاب.
مصطفوی، حسن (۱۳۷۴). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: مرکز نشر آثار علامه مصطفوی، ج12، 4.
واحدی نیشابوری، علی بن احمد (۱۴۱۵ق). التفسیر البسیط. تحقیق: محمدحسین علیصغیر. بیروت: دارالکتب العلمیه، ج1.
واعظزاده خراسانی، محمد (۱۳۸۸). المعجم فی فقه لغه القرآن و سرِّ بلاغته. مشهد: آستان قدس رضوی.
یوسف، محمدعلی محمد (۲۰۱۹م). الدلاله الشبکیه لمفردات القرآن الکریم: دراسه فی المنهج. قاهره: دار السلام للطباعه والنشر. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 28 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 10 |
||