آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,628 |
| تعداد مقالات | 37,245 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,893,322 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,108,444 |
طرحِ یک عاملیت فطرتبنیان: گذر از دوگانهی ساختار و عاملیت در اندیشهی شهیدمطهری | ||
| مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 15 خرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/scs.2026.72863.1440 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدامین زبیدی* 1؛ سیدمهدی موسوی2 | ||
| 1دانشگاه باقرالعلوم | ||
| 2دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام | ||
| تاریخ دریافت: 23 شهریور 1404، تاریخ بازنگری: 05 آبان 1404، تاریخ پذیرش: 15 خرداد 1405 | ||
| چکیده | ||
| معضل دیرپای نسبت «عاملیت» و «ساختار» در فلسفه علوم اجتماعی، در لایه اصیل خود، مسئلهای وجودشناختی است: تبیین خاستگاه عاملیت انسانی در نسبت با نیروهای قوامبخش نظم اجتماعی. این پژوهش استدلال میکند رهیافتهای متعارف، از جبرگرایی تا نظریههای تلفیقی، به دلیل فقدان یک نقطه اتکای وجودشناختیِ فرااجتماعی برای عاملیت، در ارائه مبنایی پایدار برای کنش انتقادی ناکام ماندهاند. برای پاسخ به این خلأ، این مقاله با روششناسی بازسازی مفهومی، به منظومه فکری شهید مطهری رجوع کرده و نظریه «عاملیت فطرتبنیان» را به مثابه چارچوبی بدیل صورتبندی میکند. در این الگو، فطرت نه یک تمایل روانی یا هنجاری، بلکه اصل هستیشناختی و انسانشناختی ثابتی است که با گرایش ذاتی به حقیقت، عدالت و کمال، منبعی مستقل برای نقد را پیش از هر برساخت اجتماعی، در ساختار وجودی انسان جای میدهد. یافته کلیدی پژوهش آن است که چارچوب مطهری، منازعه عاملیت و ساختار را از یک تعامل کارکردی بیرونی، به سطح یک سازوکار تعاملیِ درونی ارتقاء میدهد. در این سازوکار، کشمکش بنیادین نه میان کنشگر و جامعه، بلکه میان «فطرت اصیل» (امر وجودیِ پایدار) و «سرشت ثانویه» (محصول عارضیِ ساختارها) در باطن انسان جریان دارد. این تحلیل آشکار میسازد که منطق حاکم بر این رابطه، تعاملی هستیشناختی و دائمی است. عاملیت، با اتکا به منبع پیشاساختاریِ فطرت، همواره ساختارها را ارزیابی میکند و از این طریق، پویاییِ تحول اجتماعی را در تنش میان وضع موجود و حقیقت مطلوب رقم میزند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عاملیت و ساختار؛ فطرت؛ شهید مرتضی مطهری؛ تعامل؛ بازسازی مفهومی؛ انسانشناسی اسلامی؛ کنش انتقادی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Conceptualizing a Fetra-Based Agency: Transcending the Structure-Agency Dichotomy in the Thought of Shahid Motahhari | ||
| نویسندگان [English] | ||
| mohammadamin zobeidi1؛ seyedmahdi musavi2 | ||
| 1Baqir al-Olum University | ||
| 2Baqir al-Olum University | ||
| چکیده [English] | ||
| The enduring “agency-structure” dilemma in the philosophy of social science is, at its core, an ontological problem concerning the origin of human agency against the constitutive forces of social order. This research argues that conventional approaches, from structural determinism to integrative theories, fail to provide a stable foundation for critical action because they lack a trans-social, ontological anchor for agency. To address this gap, this paper utilizes conceptual reconstruction to formulate the theory of “Fitra-based agency” from Shahid Motahhari’s intellectual system. In this model, Fitra is not a mere psychological or normative tendency, but a constant ontological and anthropological principle. With its inherent inclination towards truth, justice, and perfection, Fitra embeds a pre-social, independent source for critique within human existence. The key finding is that Motahhari’s framework shifts the agency-structure dialectic from an external, functional interaction to an internal, interactive mechanism. Here, the fundamental struggle unfolds not between the agent and society, but within the human’s inner self: between the “primordial Fitra” (an enduring existential reality) and the “secondary nature” (a contingent product of structures). The governing logic of this relationship is a perpetual ontological interaction. Agency, anchored in the pre-structural source of Fitra, constantly evaluates structures, thereby driving social change through the tension between the status quo and the aspired-to truth. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Agency and Structure, Fitra, Shahid Mortaza Motahhari, Interaction/Dialectic, Conceptual Reconstruction, Islamic Anthropology, Critical Action | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||